کتاب اجازات فیض کاشانی

الصالحات ـ كتبه مصنّفه محمّد بن مرتضى المدعوّ بمحسن عفي عنه»[1]. ب : شاگردان فيض كه اجازه فيض به آنها در دست نيست يا موفق به كسب اجازه نشده اند:

12 ـ لطف اللّه شيرازى

علامه تهرانى وى را از شاگردان فيض معرّفى كرده و گفته كه ، از آقاحسين خوانسارى نيز اجازه دريافت كرده است . شاگردش ـ ملاعلى حزين ـ كتاب وافى را در نزد وى خوانده و از او اجازه كتبى گرفته است[2].

13 ـ فخرالدين شوشترى

مولى عبداللّه جزائرى در الاجازة الكبيرة ، فخرالدين را شاگردان فيض دانسته است[3].

14 ـ سيّد محمّدباقر حسينى

در تراجم الرجال ، شرح حال مختصرى از وى آمده و گفته شده كه او از شاگردان فيض كاشانى بوده و بعد از 1122ق وفات يافته است[4].

15 ـ قاضى سعيد قمى (1049 ـ بعد از 1126ق)

عارف شهير و حكيم بزرگ، محمد سعيد قمى از شاگردان فيض بوده و از او

[1]نسخه مذكور كه جزء چهاردهم و پانزدهم وافى را شامل مى شود به شماره 508 در كتابخانه امام صادق عليه السلامقزوين موجود است، (با تشكر از آقاى محمود طيّار مراغى) .[2]طبقات اعلام الشيعة ، قرن12 ، ص626[3]همان ، ص581؛ الإجازة الكبيرة ، مولى عبداللّه جزائرى ، ص191[4]تراجم الرجال ، سيّد احمد حسينى ، ج2 ص606

اجازه روايت داشته است . چنانكه در اجازه اى كه براى محمد كريم نوشته است ، در بيان مشايخ خود آورده است: «أجلهم وأفضلهم الاُستاذ العارف المتألّه مولانا محسن الكاشي»[1]. قاضى سعيد رساله «روح الصلاة» از اربعينيات خود را به نام استادش ـ جناب فيض ـ نگاشته است.

16 ـ سيدنعمت اللّه جزائرى (1050 ـ 1112ق)

محدّث شهير و عالم جليل سيّد نعمت اللّه جزائرى از تلامذه جناب فيض بوده و خود به اين معنا در كتاب زهر الربيع (ص72) تصريح كرده است .

17 ـ مولى امين بن عبدالوهاب

وى صاحب كتاب الرد على الشهاب الثاقب است. ؛ علامه تهرانى او را از شاگردان جناب فيض دانسته است كه رساله مذكور را در رد استاد خود نوشته است[2]. الشهاب الثاقب از تأليفات فيض است كه درباره وجوب تعيينى نماز جمعه نوشته است . در ضمن نسخه هاى خطى آقاى مدير شانه چى رساله اى است در باره نماز جمعه ، از تأليفات محمد بن عبدالوهاب تنكابنى ، كه به دستور استادش ـ فيض كاشانى رساله را ساخته است[3]. محمدامين در پايان كتابش درباره مؤلف كتاب

[1]طبقات أعلام الشيعة ، قرن12، ص310 ؛نشريه نسخه هاى خطى، دفتر هفتم، ص 520[2]الذريعه ، ج10، ص202 و 203، اين رساله يك بار در نجف به سال 1368 ق چاپ سنگى شده و بار ديگر در قم به ضميمه منبع الحياة در سال 1401 ق به چاپ رسيده است.[3]نشريه نسخه هاى خطى ، دفتر پنجم ، ص599

«الشهاب الثاقب» آورده است : «إنّ المصنف رحمهم الله قد أحسن إليّ وإلى كثير من الناس في التعلّم والإشفاق . . .» . دو نسخه از كتاب وافى به خط محمد امين بن عبدالوهاب به شماره هاى 1873 و 3990 در كتابخانه آيه اللّه مرعشى موجود است (فهرست ج 5 ، ص 253 و ج 10 ، ص 367) هر دو نسخه مصحح و با بلاغ از علم الهدى است يكى از آنها در 1097 ق و ديگرى در 1100 ق كتابت شده است.

18 و 19 ـ دو فرزند ديگر فيض به نام هاى محمد ملقب به نورالهدى و معين احمد يا (محمد) ، محتمل است كه از شاگردان پدر خود بوده باشند .

20 ـ سلطان محمد بن تاج الدين حسن

از جمله شاگردان فيض بوده و از علم الهدى اجازه دريافت داشته است. نسخه اى از اين اجازه در كتابخانه مسجد اعظم قم به شماره 1074 موجود است[1]. تحفة المجالس از جمله تأليفات سلطان محمد است كه به چاپ رسيده[2]و تحفة الأذكار تأليف ديگر اوست كه نسخه اى از آن در كتابخانه آستان قدس رضوى موجود است[3]. وى در يكى از ابواب اين كتاب آورده است: «اذكارى كه در اين باب ايراد نموده ايم، اكثر آن را از كتاب ... استادى مولانا محمد محسن كاشى ـ ادام اللّه تعالى ظله العالى ـ نوشته ايم».

21 ـ شيخ حر عاملى (1104ق)

صاحب وسائل الشيعه، از جمله شاگردان فيض محسوب شده است[4].

[1]فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مسجد اعظم، ص496[2]الذريعة، ج3، ص465، شماره1700.[3]فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى، ج 15، ص 135[4]أمل الآمل، مقدمه، ص 15

22 ـ ميرزا محمد بن محمد رضا مشهدى (1107 ق)

مؤلف تفسير«كنز الدقائق و بحرالغرائب»، به گفته خوانسارى در روضات الجنات، از تلامذه فيض بوده است[1].

23 ـ ميرزا حسن بن عبدالرزاق لاهيجى (1045 ـ 1121 ق)

متحمل است در نزد فيض ـ كه شوهر خاله وى بود ـ تلمّذ نموده باشد، به قرينه اينكه نسخه اى از كتاب وافى را به خط خود نوشته و بر آن حاشيه زده است و اين نسخه در كتابخانه حسينيه شوشترهاى نجف موجود بوده است[2].

24 ـ محمد شفيع بن محمد مقيم

از شاگردان فيض كه مجموعه از رسائل فيض از جمله ترجمة الشريعة و ترجمة العقايد را به خط خود نگاشته و نسخه آن در مكتبه اميرالمؤمنين عليه السلامنجف موجود است[3].

25 ـ ملا محمد شفيع بن محمد امين (نجات)

خلاصة الأذكار استادش (فيض) را ترجمه كرده و نسخه خطى آن به شماره 31 در كتابخانه آية اللّه مرعشى موجود است[4]. هم چنين علم اليقين فيض را به خط خود استنساخ نموده و نسخه آن به شماره 6595 در كتابخانه آية اللّه مرعشى نگهدارى مى شود[5]. و نيز اللالى و فهرس العلوم فيض بخط نجات در نسخه شماره 7285 كتابخانه آية اللّه مرعشى به چشم مى خورد با تاريخ تحرير سال 1073 ق[6]. والحمدللّه رب العالمين

[1]روضات الجنات، چاپ سنگى، ص 620، طبقات اعلام الشيعة، قرن 12، ص 673[2]الذريعه، ج 6، ص 229[3]فهرست نسخه هاى خطى فارسى منزوى، ج 2، ص 1086[4]فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه آية اللّه مرعشى ج 1 ، ص 43[5]همان ج 17 ، ص 169[6]همان ج 19 ، ص 74