بخش هفدهم اخبارى كه على بن جعفر از برادر خود موسى بن جعفر7نقل كرد به غير روايتى كه حميرى نقل مىكند، در اينجا مجموع آنها را نقل كرديم چون مختصر اختلافى با اخبار حميرى دارد و اخبار حميرى را در بخشهاى مربوط به آن متفرق نمودهايم.
على بن جعفر بن محمد از برادر خود موسى بن جعفر نقل كرد كه فرمود: از پدرم جعفر بن محمد پرسيدم مردى كه با زن خود همبستر شود قبل از طواف نساء عملا چه بايد بكند؟ فرمود: طواف مىكند و يك شتر قربانى مىنمايد.
پرسيدم مردى را گرفتهاند كه سه حد بايد زده شود. حد شراب خوارى، حد دزدى و حد زنا، چه بايد كرد؟ فرمود: ابتدا شراب بعد سرقت و بعد از آن حد زنا را بايد زد.
در مورد خنثى پرسيدم كه با تدليس و فريب زنى را ازدواج كرده فرمود: بايد پشت او را شلاق زد تا ذلت و خوارى را حس نمايد و تمام مهر را بايد بپردازد اگر با او دخول نموده، ولى اگر دخول نكرده نصف مهر را او مىپردازد.
از ذبيحه و كشتار يهودى و نصرانى پرسيدم كه خوردنش جايز است يا نه؟
فرمود: هر چه نام خدا بر آن برده شده باشد (مشهور بر خلاف اين فتوى است مگر مسلمان دستور كشتن داده باشد و خودش نام خدا را ببرد).
پرسيدم شخصى گوسفندى در بيابان پيدا كرده آيا براى او حلال است؟ فرمود:
پيامبر اكرم6فرمود: آن گوسفند يا مال تو است يا برادرت و يا گرگ.
گوسفند را بگير و اطلاع بده در همان محلى كه پيدا كردهاى در صورتى كه صاحبش پيدا شد به او مىدهى اگر صاحبش پيدا نشد آن را مىخورى ولى ضامن آن هستى اگر صاحبش پيدا شود و درخواست بهاى گوسفند خويش را بنمايد (كه بايد مثل يا قيمتش را بپردازى) پرسيدم كسى كه براى كفاره ظهار روزه گرفته بعد وضع مالى او خوب مىشود كه مىتواند كفاره مالى بدهد (بنده آزاد كند) از روزه كفارهاش دو روز يا سه روز باقيمانده چه كار بايد بكند؟ فرمود: اگر يك ماه را روزه گرفته و داخل ماه دوم شده همان روزه كافى است، تمام مىكند و بنده آزاد نمىكند. پرسيدم شخصى دو ماه رمضان متوالى مريض بوده بعد خوب شده، چه كار بايد بكند؟ فرمود: ماه دوم را بايد قضا كند ولى رمضان اول را كفاره مىدهد براى هر روز يك مد طعام (تقريبا ده سير).
پرسيدم شخصى پرندهاى را از مكه آورده تا به كوفه، حالا چه بايد بكند؟
فرمود: آن را برگرداند به مكه اگر مرد بايد قيمت آن را صدقه بدهد.
پرسيدم شخصى ترك طواف نموده تا آمد به وطن، در آنجا با همسر خود همبستر شده، چه بايد بكند؟ فرمود: يك قربانى مىفرستد، اگر اين طواف را از حج ترك كرده در ايام حج و اگر در عمره ترك كرده در عمره مىفرستد و شخصى را وكيل مىكند تا آنچه از طواف ترك نموده انجام دهد.
پرسيدم شخصى چهار زن دارد، يكى از زنها مىميرد آيا جايز است قبل از تمام شدن عده متوفى با زنى ديگر ازدواج كند؟ فرمود: وقتى مرد با هر كه مىخواهد ازدواج نمايد.
پرسيدم نماز خوف چگونه است؟ فرمود: امام مىايستد و با عدهاى از سپاهيان خود يك ركعت نماز مىخواند بعد براى ركعت دوم حركت مىكند، سربازان نيز ركعت دوم را با او مىخوانند بعد نمازشان را تمام مىكنند و مىروند بعد بقيه سپاه مىآيند و با او نماز مىخوانند، ركعت دوم نماز امام را وقتى امام به تشهد نشست، آنها حركت مىكنند و دومى را براى خود مىخوانند سپس مىنشينند و با او تشهد
مىخوانند. سپس امام سلام مىدهد از جاى حركت مىكند با آنها مىروند.
پرسيدم نماز مغرب را در هنگام خوف چگونه بايد خواند؟ فرمود: امام مىايستد با عدهاى از ياران يك ركعت نماز مىخواند بعد ركعت دوم مىرسد آنها نيز با او مىخوانند، دو ركعت و تمام مىكنند و مىروند بقيه سربازان مىآيند با او نماز را در ركعت دوم مىخوانند سپس از جاى حركت مىكند با آنها نماز را مىخواند در ركعت دوم. در اين موقع ركعت سوم امام و ركعت دوم آنها است، بعد مىنشيند براى تشهد، آنها نيز تشهد مىخوانند، بعد سربازان حركت مىكنند براى ركعت سوم خود، در حالى كه امام نشسته است ركعت سوم را كه خواندند آنها تشهد مىخوانند بعد امام سلام مىدهد آنها نيز سلام مىدهند.
پرسيدم حج تمتع از كجا احرام بايد بست و احرام حج چگونه است؟ فرمود:
پيامبر اكرم6براى اهل عراق از عقيق تعيين نموده و براى اهل مدينه و اطراف آن مسجد شجره و براى شاميان و اطراف آن از جحفه و اهل طائف از قرن و اهل يمن از يلملم، صحيح نيست كسى از اين ميقاتگاهها تخلف ورزد و به ديگرى برود.
پرسيدم شخص مىتواند كبوتر حرم را در منطقه حلّ صيد كند و بعد وارد حرم شود و آن را بخورد؟ فرمود: كبوتر حرم را در هيچ حال نبايد خورد.
پرسيدم آيا شخص مىتواند موىهاى زير بغل خود را بكند در ماه رمضان كه روزه دارد؟ فرمود: اشكالى ندارد.
پرسيدم شخص مىتواند با آب دهان خود چيزى را كه در لباسش هست بشويد؟ فرمود: اشكالى ندارد.
پرسيدم زنى شوهرش مرده و حامله است، وضع حمل كرد و قبل از گذشتن چهار ماه و ده روز ازدواج نمود، چگونه است؟ فرمود اگر شوهرش با او همبستر شده از هم جدا مىشوند بقيه عده شوهرش را نگه مىدارد بعد باز عده ديگرى براى شوهر دوم نگه مىدارد و به آن مرد ديگر هرگز حلال نمىشود، گرچه با ديگرى هم ازدواج نمايد. اما اگر با او همبستر نشده باشد از هم جدا مىشوند و بقيه عده شوهر اولش را
نگه مىدارد بعد اين شوهر يكى از خواستگاران او به شمار مىرود.
پرسيدم ملخ ريزه را مىتوان خورد؟ فرمود: نمىتوان خورد تا بپرد.
پرسيدم دو نفر به خواستگارى دخترى مىآيند، جدّ دختر مايل است دختر را به يكى ازدواج بدهد ولى پدر دختر به ديگرى تمايل دارد، كدام يك خواسته آنها مقدم است؟ فرمود كسى كه جدّ انتخاب مىكند شايسته است زيرا پدر و دختر هر دو در اختيار جدّ هستند.
از مردى پرسيدم كه داراى گوسفند است پوست گوسفندهاى مرده را هم نگه داشته مخلوط شده است با پوستهاى تذكيه شده، نمىداند كدام حلال است آيا مىتواند اينها را بفروشد؟ فرمود: مىفروشد به كسى كه پوست مرده را حلال مىداند و پولش را استفاده مىنمايد، اشكالى ندارد.
پرسيدم زن مىتواند معانقه كند با مرد در ماه رمضان با حال روزه جايى از بدن مرد را، بدون غريزه جنسى و شهوت ببوسد؟ فرمود: اشكالى ندارد.
پرسيدم زن مىتواند روى روسرى خود مسح بكشد؟ فرمود: صحيح نيست، بايد مسح بر روى سر بكشد. پرسيدم روزهدار مىتواند روغن در گوش خود بچكاند؟
فرمود: اگر داخل حلقش نشود اشكالى ندارد.
پرسيدم مردى با كنيزى همبستر شده، آن كنيز را قبل از حيض شدن بفروشد و مشترى در همان ظهر با او همبستر شود و زن آبستن گردد، بچه متعلق به كداميك از آن دو است؟ فرمود: بچه متعلق به مردى است كه كنيز در اختيار اوست، چون پيامبر اكرم فرموده است
«الولد للفراش»
. پرسيدم زنى شير داده باشد به بچهاى كه غلام و برده اوست چه مىشود؟ فرمود:
وقتى شير داد آزاد مىگردد. پرسيدم مادر مىتواند از گوشت عقيقه فرزند خود بخورد؟ فرمود: صحيح نيست بخورد بايد تمام آن را صدقه بدهد.
پرسيدم روز هفتم تولد سر بچه را نتراشيدهاند، آيا بايد بعد بتراشد و به وزن آن صدقه بدهد؟ فرمود: وقتى هفت روز گذشت لازم نيست بر آنها تراشيدن زيرا تراشيدن و عقيقه و اسمگذارى در روز هفتم است.
پرسيدم حج افراد بهتر است يا حج اقران؟ فرمود: حج تمتع بهتر از افراد و اقران است كه با خود قربانى ببرد. سپس فرمود: متعه همان است كه در كتاب خدا است و پيامبر6به آن امر كرده. سپس فرمود متعه داخل در حج است تا روز قيامت بعد انگشتهاى خود را درهم داخل كرد يعنى اين طور با هم مخلوط شده. فرمود:
ابن عباس مىگفت حاضرم هر كه بخواهد در اين مورد با او مباهله و نفرين كنيم.
پرسيدم شخص به سجده مىرود و دست خود را روى كفش خويش مىگذارد آيا صحيح است؟ فرمود: اشكالى ندارد.
پرسيدم: شخص مىتواند دختر خود را بدون اجازهاش به ازدواج دهد؟ فرمود:
آرى، فرزند با بودن پدر از خود اختيارى ندارد مگر قبلا ازدواج كرده باشد (بيوه باشد) چنين زنى را جايز نيست مگر او را آگاه كند و اجازه بگيرد.
پرسيدم شخصى مىتواند پشت سر امام نماز بگذارد بالاى تخت گاهى دكان خود؟ فرمود: اگر با مأمومين در صف قرار گرفته باشد اشكالى ندارد.
پرسيدم زن مىتواند نماز بخواند در لحاف و روسرى خود با داشتن چادر؟
فرمود صحيح نيست مگر با چادر.
پرسيدم زن مىتواند نماز بخواند با لنگى و لحاف و سرپوشى با اينكه چادر دارد؟ فرمود: صحيح نيست مگر اينكه چادر خود را بپوشد. پرسيدم زن مىتواند در لنگ و لحاف و روسرى نماز بخواند با داشتن چادر؟ فرمود: وقتى چادر داشته باشد صحيح نيست.
پرسيدم مرد مىتواند با شلوار و رداء پيش نماز باشد؟ فرمود: اشكالى ندارد.
پرسيدم از شبزندهدارى ماه رمضان آيا صحيح است؟ فرمود: صحيح نيست مگر با قرائت قرآن، ابتدا فاتحه را مىخوانى بعد ساكت مىشوى براى قرائت امام وقتى به ركوع رفتقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌرا و غير آن سوره را مىخوانى بعد به ركوع مىروى. وقتى امام به ركوع رفت تو هم در ركوع تكبير بگو و در سجده چنانچه تنها
در نماز اين كار را مىكنى ولى نمازت تنهائى بهتر است[1].
پرسيدم آيا شلوار مىتواند به جاى لنگ در نماز كافى باشد؟ فرمود: آرى.
پرسيدم مرد مىتواند در لنگ و كلاه نماز بخواند با اينكه عبا و رداء هم دارد؟
فرمود: صحيح نيست.
پرسيدم مرد مىتواند پيش نماز باشد با شلوار و كلاه؟ فرمود: صحيح نيست.
پرسيدم محرم مىتواند لنگ خود را در نماز به گردن ببندد؟ فرمود: صحيح نيست به گردن ببندد ولى مىپيچد به گردن خود و نمىبندد.
پرسيدم مرد مىتواند دو طرف رداى خود را به طرف چپ جمع كند؟ فرمود:
صحيح نيست جمع آن در طرف چپ ولى مىتواند در طرف راست جمع كند يا رها نمايد.
پرسيدم آيا ماهى (حنكلس كه فقط استخوان سر و مهره پشت دارد و به آن اژدهاى دريا مىگويند) خوردن آن صحيح است؟ فرمود: در كتاب امير المؤمنين7آن را حرام يافتيم.
پرسيدم از مردى كه به استخوان گوش او ضربتى زدهاند مدعى است كه نمىشنود؟ فرمود: اگر مسلمان است تصديق مىشود.
پرسيدم چارپا داران كه سفر به نيل مىكنند آيا نماز را بايد تمام كنند؟ فرمود:
وقتى در رفت و آمد هستند روزه بگيرند و نماز را تمام كنند مگر اينكه تازه به سفر مىروند كه بايد افطار كنند و نماز را قصر نمايند.
پرسيدم مردى با زنش در ماه رمضان كه مرد روزهدار بوده همبستر شده چه بايد بكند؟ فرمود: بايد قضاى روزه را بگيرد و يك بنده آزاد كند، اگر نداشت دو ماه متوالى روزه بگيرد اگر نتوانست شصت نفر را غذا بدهد اگر نداشت استغفار كند.
پرسيدم جايز است براى روزهدار در ماه رمضان كنيز را به پشت بخواباند و به
[1]اين جملات با هم هم آهنگ نيست شايد سؤال در نماز تراويح به جماعت كرده. فرموده است: صحيح نيست مگر با قرائت قرآن بعد حال كسى كه بايد تقيه كند بيان مىنمايد.
شكم و ران و پشت او بزند؟ فرمود: اگر اين كار از روى شهوت نكند اشكالى ندارد اما از روى شهوت صحيح نيست.
پرسيدم صدقه (زكات) در چه چيزها است؟ فرمود: پيامبر اكرم6فرموده است: در نه چيز است: گندم، جو، خرما، مويز، طلا، نقره، شتر، گاو، گوسفند از چيزهاى ديگر عفو شده.
پرسيدم شخص مسلمان مىتواند به سياحت بپردازد يا در گوشه خانهاى رهبانيت و ترك دنيا نمايد و خارج نشود؟ فرمود: نه.
پرسيدم لباس شخصى برخورد به الاغ مرده مىكند آيا قبل از شستن مىتواند در آن نماز بخواند؟ فرمود: شستن آن لازم نيست، نماز بخواند اشكالى ندارد.
پرسيدم شخصى لباسش برخورد به سگ مرده مىكند مىتواند در آن نماز بخواند؟ فرمود: تكانش مىدهد (يا آب بر آن مىپاشد) و نماز مىخواند اشكالى ندارد.
پرسيدم شخصى به نماز ميت مىرسد كه يك يا دو مرتبه تكبير را گفتهاند چكار بايد بكند؟ فرمود: بقيه تكبيرها را مىگويد و دست بر مىدارد و نماز را سبك و كوتاه مىكند.
پرسيدم و با در سرزمينى پيدا مىشود آيا شخص مىتواند از ترس مرگ فرار كند؟ فرمود: فرار مىكند تا وقتى كه در مسجدى كه نماز مىخواند اتفاق نيفتاده باشد، اگر در ميان اهل مسجدى كه نماز در آن مىخواند و با افتاد نبايد فرار كند.
پرسيدم شخصى مسواك مىكند در حال روزه و استفراغ مىنمايد چگونه است؟ فرمود: اگر قى كند عمدا بايد قضا كند، اما اگر عمدى نباشد اشكالى ندارد.
پرسيدم آيا مىتوان با شراب مداوا نمود؟ فرمود: نه.
پرسيدم شخص مىتواند در پيراهن تنها و قباى تنها نماز بخواند؟ فرمود: بايد بر پشت خود چيزى بيندازد.
پرسيدم شخص مىتواند پيش نماز باشد در يك بارانى (لباسى كه براى حفاظت از باران مىپوشند) يا يك جبّه؟ فرمود: اگر در زير پيراهن پوشيده باشد
اشكالى ندارد.
پرسيدم شخص محرم مىتواند كشتى بگيرد؟ گفت: صحيح نيست، ممكن است مجروح شود يا از موى بدنش بريزد.
پرسيدم شخص محرم صحيح است كه مسواك كند؟ فرمود: صحيح است، ولى صحيح نيست دهانش را خونى كند.
سؤال كردم از شخصى كه لباسش برخورد به خوك كرده و در حال نماز يادش مىآيد؟ فرمود: اشكالى ندارد نمازش را بخواند ولى اگر داخل نماز نشده آنچه در لباس خود ميابد پاك مىكند و تكان مىدهد مگر اينكه چيزى مشاهده كند كه بايد بشويد.
پرسيدم مرد مىتواند در يك قبا و پيراهن پيش نمازى كند؟ فرمود: اگر دو جامه باشد اشكالى ندارد.
پرسيدم از شخصى كه در حال وضو خون دماغ مىكند يك قطره از خون در ظرف آب او مىريزد صحيح است يا نه؟ گفت نه.
پرسيدم شخصى خون دماغ كرده بعد مخاط دماغ را مىريزد بعضى از خون ذرهاى كوچك به ظرف او مىرسد آيا مىتواند وضو بگيرد؟ فرمود: اگر چيزى در آب ديده نشود اشكالى ندارد و اما اگر ديده مىشود وضو نگيرد از آن پرسيدم كنيز اگر گوسفندى را بكشد آيا صحيح است فرمود: اگر به نخاع نرسيده باشد و گردن را نشكسته باشد، اشكالى ندارد فرمود: در خانواده حضرت على بن الحسين كنيزى بود كه براى آنها كشتار مىكرد پرسيدم شخص محرمى شتر مرغى را شكار مىكند چه بايد بكند؟ فرمود: يك شتر قربانى كند اگر نداشت به شصت نفر صدقه بدهد اگر نداشت هجده روز روزه بگيرد.
پرسيدم از محرمى كه گاوميشى را صيد كرده؟ فرمود: يك گوسفند قربانى مىكند اگر نيافت، ده نفر را صدقه مىدهد اگر نيافت، سه روز روزه مىگيرد.
پرسيدم از شخصى كه مىگويد اين كنيز مال تو به تو اختيار دادم آيا مىتواند با