درس دوم
مراسم عقد و عروسى
به واسطه عقد و ازدواج، زن به مرد حلال مىشود. عقد بر دو قسم است: دائم و موقت.
عقد دائم آن است كه مدت زناشويى در آن معين نشود و زنى را كه به اين قسم عقد مىكنند «دائمه» گويند و عقد موقت آن است كه مدت زناشويى در آن معين شود؛ مثلًا زن را يك ساعت، يا يك روز، يا يك ماه، يا يك سال و يا بيشتر عقد نمايند و زنى را كه به اين قسم عقد كنند، «متعه و صيغه» مىنامند.
احكام عقد
1. در زناشويى چه دائم و چه غير دائم، بايد صيغه خوانده شود و تنها راضى بودن زن و مرد كافى نيست و صيغه عقد را يا خود زن و مرد مىخوانند، يا ديگرى را وكيل مىكنند كه از طرف آنان بخواند.[1]
2. وكيل لازم نيست مرد باشد، زن هم مىتواند براى خواندن صيغه عقد از طرف ديگرى وكيل شود.[2]
3. زن و مرد تايقين نكنند كه وكيل آنها صيغه را خوانده است، نمىتوانند به يكديگر نگاه محرمانه نمايند و گمان به اينكه وكيل صيغه را خوانده است كفايت نمىكند. ولى اگر وكيل بگويد صيغه را خواندهام كافى است.[3]
[1]توضِیح المسائل، مسأله 2363.
[2]همان، مسأله 2364.
[3]همان، مسأله 2365.
4. يك نفر مىتواند براى خواندن صيغه عقد دائم يا غير دائم از طرف دو نفر وكيل شود و نيز انسان مىتواند از طرف زن وكيل شود و او را براى خود به طور دائم يا غير دائم عقد كند، ولى احتياط مستحب آن است كه عقد را دو نفر بخواند.[1]
شرايط عقد
1. به عربى صحيح خواندن صيغه: عقد بايد به احتياط واجب به عربى صحيح خوانده شود و اگر خود مرد و زن نتوانند صيغه را به عربى صحيح بخوانند، به هر لفظى كه صيغه را بخوانند صحيح است و لازم هم نيست كه وكيل بگيرند؛ اما بايد لفظى بگويند كه معناى (زَوَّجْتُ و قَبِلْتُ) را بفهماند.[2]
2. قصد انشا: مرد و زن يا وكيل آنها كه صيغه را مىخوانند قصد انشا داشته باشند، يعنى اگر خود مرد و زن صيغه را مىخوانند زن به گفتن (زَوَّجتُكَ نَفْسى) قصدش اين باشد كه خود را زن او قرار دهد و مرد به گفتن (قَبِلْتُ التَّزْويجَ) زن بودن او را براى خود قبول نمايد و اگر وكيل مرد و زن صيغه را مىخوانند، به گفتن (زَّوجْتُ وَ قَبِلْتُ) قصدشان اين باشد كه مرد و زنى كه آنان را وكيل كردهاند، زن و شوهر شوند.
3. بلوغ و عقل جارى كننده عقد: كسى كه صيغه را مىخواند بالغ و عاقل باشد، چه براى خودش بخواند يا از طرف ديگرى وكيل شده باشد.
4. تعيين زن و شوهر: اگر وكيل زن و شوهر يا ولىّ آنها صيغه را مىخوانند، در عقد، زن و شوهر را معين كنند؛ مثلًا اسم آنها را ببرند يا به آنها اشاره نمايند.
5. رضايت زن و مرد: زن و مرد به ازدواج راضى باشند، ولى اگر زن ظاهراً به كراهت اذن دهد و معلوم باشد قلباً راضى است عقد صحيح است.[3]
سؤال 1. آيا اذن پدر در ازدواج دختر شرط است؟
جواب. دخترى كه به حد بلوغ رسيده و رشيده است؛ يعنى مصلحت خود را تشخيص
[1]همان، مسأله 2367.
[2]همان، مسأله 2370.
[3]همان، مسأله 2370.
مىدهد، اگر بخواهد شوهر كند، چنانچه باكره باشد، بايد از پدر يا جدّ پدرى خود اجازه بگيرد و اجازه مادر و برادر لازم نيست.[1]
سؤال 2. جوانى ... تصميم به ازدواج گرفته و دختر جوان رشيده بالغهاى را انتخاب نموده است كه با او توافق كامل دارد، اما پدر دختر موافقت نمىكند، تكليف شرعى چيست؟
جواب. در ازدواج دختر باكره اذن پدر شرط است، بلى اگر دختر قايل به ازدواج باشد و پسر كفو عرفى و شرعى او هست و دختر بترسد كه اگر او را رد كند بعداً شوهر خوبى پيدا نشود پدر نمىتواند او را منع كند و در صورت منع، ولايتش ساقط مىشود.[2]
سؤال 3. ازدواج دختر باكرهاى بدون اذن پدر انجام گرفته است، نظر مبارك در مورد صحت يا بطلان عقد چيست؟
جواب. عقد مذكور باطل است، مگر اينكه بعد از عقد، پدر آن را اجازه نمايد.[3]
سؤال 4. آيا شرط صحت عقد موقت براى دختران باكره اذن پدر است؟ ...
جواب. عقد بايد با اجازه پدر باشد و فرقى بين عقد دائم و عقد موقت نيست.[4]
سؤال 5. آيا دخترى كه پدر و پدر بزرگ نداشته باشد مىتواند ازدواج موقت بكند؟
جواب. مانع ندارد.[5]
سؤال 6. اگر پدر داشته باشد، ولى در شهر ديگرى باشد و به آسانى تماس با او ممكن نباشد چطور؟
جواب. اگر طورى است كه اجازه گرفتن از او ممكن نيست اشكال ندارد، ولى اگر تماس با او ممكن است- ولو مدتى طول بكشد يا سخت باشد- بدون اجازه نمىتواند صيغه شود.[6]
سؤال 7. جوانى هستم كه به سن ازدواج رسيده و مىخواهم با دخترى ازدواج كنم. ولى پدر و مادرم با اين ازدواج مخالفت مىكنند ... آيا اگر ازدواج كنم ازدواجم شرعى خواهد بود؟
[1]ر.ک. همان، مسأله 2376.
[2]استفتاءات، ج 3، ص 158، س 1.
[3]همان، ص 159، س 4.
[4]همان، ص 161، س 7.
[5]همان، ص 164، س 13.
[6]همان.
جواب. اختيار ازدواج در دست خود شما است و پدر و مادر در ازدواج پسر ولايت ندارند، ولى تا مىتوانيد رضايت آنها راتحصيل نماييد.[1]
سؤال 8. دخترى هستم 25 ساله، چند سالى است كه پدر خود رااز دست داده و جدّ پدرى هم ندارم، مىخواهم با مردى كه از نظر سنى چندين سال از من بزرگتر است ازدواج كنم، ولى برادر و مادرم با اين ازدواج مخالفت مىكنند و مىگويند: (با حرف مردم چه كنيم؟) در صورتى كه فرد مزبور از نظر ايمان و روش زندگى قابل توجه است؛ (آيا ازدواج ما اشكال دارد؟)
جواب. در فرض مرقوم، اختيار ازدواج و حق انتخاب همسر با خود شما است و رضايت برادر و مادر شرط نيست.[2]
مراسم عروسى
مستحب است عروسى در شب انجام گيرد و در شب يا روز عروسى، وليمه داده شود كه از سنت پيامبران است. وليمه يك يا دو روز مستحب است نه بيشتر و خوب است كه مؤمنان ثروتمند و فقير را به وليمه دعوت كرد و براى آنان نيز مستحب است اين دعوت را بپذيرند. گر چه روزه مستحب گرفته باشند.[3]
برخى از احكام مربوط به مراسم عروسى به قرار زير است:
1. دعوت از گروههاى اركستر
سؤال. دعوت از گروههاى مطرب و اركستر در مجالس عروسى كه غالباً اين مجالس را به لهو و لعب تبديل مىكنند و شركت در اين محافل جه صورت دارد؟ كسب افراد از اين راه آيا حلال است يا حرام؟
جواب. هر نوع خوانندگى و نوازندگى كه انسان را از خداوند متعال و معنويات و فضايل
[1]همان، ص 171 ت س 31.
[2]همان، ص 175 ـ 176، س 39.
[3]تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 238، مسأله 6.
اخلاقى دور نموده و به سمت گناه و بى بندوبارى و بيهودگى سوق دهد، لهوى بوده و حرام مىباشد و همچنين شركت در اين مجالس و كسب در آمد از طريق آن.[1]
2. دست زدن
سؤال. آيا دست زدن براى زنان در مجالس شادى زنانه مانند ولادتها و عروسيها جايز است و بر فرض جواز اگر صداى آن به بيرون از مجلس برود به طورى كه به گوش مردان بيگانه برسد، چه حكمى دارد؟
جواب. دست زدن به نحو متعارف اگر مفسدهاى بر آن مترتب نشود اشكال ندارد، حتى اگر اجنبى صداى آن را بشنود.[2]
3. رقص
سوال 1. رقص در مجالس زنانه بدون آهنگ موسيقى حرام است يا حلال و در صورتى كه حرام باشد، آيا ترك مجلس بر شركت كنندگان واجب است؟
جواب. رقص به طور كلى اگر به گونهاى باشد كه شهوت را تحريك مىكند و يا مستلزم كار حرام و يا ترتّب مفسدهاى باشد، حرام است و ترك آن مجلس به عنوان اعتراض بر كار حرام، چنانچه مصداق نهى از منكر محسوب شود، واجب است.[3]
سوال 2. آيا رقصيدن در جشن عروسى فرزندان جايز است هر چند توسط پدران يا مادران در مجالس عروسى فرزندانشان باشد؟
جواب. اگر از نوع رقص حرام باشد، حرام است هرچند توسط پدران و مادران در مجالس عروسى فرزندانشان باشد.[4]
4. حضور داماد در مجلس زنانه
سؤال 1. آيا ورود داماد نزد عروس در مجلس زنانه (در حالى كه بسيارى از زنان و دختران نامحرماند و معمولًا زنان با آرايش خود را آراستهاند) جايز است يا نه؟
[1]مسائل جدِید، ج 3، ص 71.
[2]اجوبة الاستفتائات، (ترجمه فارسِی)، ج 2، ص 34.
[3]همان، ج 1، ص 31.
[4]همان، ص 36.
جواب. اگر به نامحرم نگاه مىكند جايز نيست.[1]
5. موسيقى و غنا
سؤال. دف زدن زنان در عروسيها چه حكمى دارد؟
جواب. استفاده از آلات موسيقى براى نواختن موسيقى لهوى و مطرب جايز نيست؛ اما آواز خوانى در مجالس عروسى، بعيد نيست براى زنان جايز باشد.[2]
سؤال. آيا زدن بر ظرفها و ساير وسايلى كه جزو آلات موسيقى نيستند، در عروسيها توسط زنان جايز است؟ اگر صدا به بيرون از مجلس برسد و مردان آن را بشنوند چه حكمى دارد؟
جواب. جواز اين عمل بستگى به كيفيت نواختن دارد. اگر به شيوه متداول درعروسيهاى سنتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتب نگردد، اشكال ندارد.[3]
6. فيلمبردارى و عكاسى از مجالس
سؤال. فيلمبردارى و عكاسى در برخى از مجالس عروسى كه به علت لااباليگرى مسائل محرم و نامحرم احياناً رعايت نمىشود توسط عكاس زن كه شغلش اين كار است چه حكمى دارد؟
جواب. مراعات كامل حجاب اسلامى در برابر نامحرم در هر حال لازم است و فيلمبردارى از مجالس زنانه يا از مجالس مختلط اگر مستلزم نظر حرام يا موجب اشاعه فساد و ترتيب مفاسد باشد جايز نيست.[4]
چند مسأله
1. بر زن واجب است در مورد كامجوييهاى حلال، از شوهر خويش تمكين كند.[5]
[1]مسائل جدِید، ج 2، ص 73.
[2]اجوبة الاستفتاءات، ج 1، ص 21.
[3]همان.
[4]مسائل جدِید، ج 2، ص 83، (استفتاء از مقام معظم رهبرِی)
[5]توضِیح المسائل، مسأله 2412.
2. وقتى زن در اختيار همسرش قرار گيرد و مطيع او شود بر شوهر واجب است مخارج او را اعم از خوراك، پوشاك، مسكن و لوازم ضرورى زندگى در حد متعارف تأمين كند. به شرط آنكه زن، همسر دائمى مرد باشد و بدون اجازه او از منزل خارج نشود (جز براى حج واجب) و مرتد نگردد.[1]
3. زن به مجرد عقد، مهريه را مالك مىشود، ولى مالكيت او نسبت تمام مهريه پس از آميزش مستقر مىگردد. از اين رو، چنانچه مرد قبل از آميزش او را طلاق دهد، نصف مهريه مال اوست و نصف ديگر به مرد برمىگردد.[2]
پرسش
1. آيا رضايت دختر و پسر بدون اجراى صيغه عقد، در ازدواج آنها كافى است؟
2. آيا اذن پدر در ازدواج دختر شرط است؟ ازدواج پسر چطور؟
3. دعوت از گروههاى اركستر و شركت در آن محافل چه حكمى دارد؟
4. دست زدن و رقصيدن در مجلس عروسى چه حكمى دارد؟
5. آيا زدن برظرفها و ساير وسايلى كه جزو آلات موسيقى نيستند، در عروسيها جايز است؟
[1]تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 313 ـ 315، مسأله 1، 3، 5 و 8.
[2]همان، ص 300، مسأله 15.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة