این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس دوم
شركت در دفاع
همانطور كه گذشت، «دفاع نظامى» يكى از انواع دفاع شمرده مىشود و منظور از آن، دفاع از اسلام و مسلمانان و سرزمين اسلامى و تمام چيزهايى است كه به اسلام و كشور اسلامى مربوط مىشود. اين دفاع در مقابل تهاجم نظامى دشمن صورت مىگيرد و مسلمانان وظيفه دارند به هر وسيله ممكن در مقام دفاع برآيند و دشمن متجاوز را عقب برانند.
شركت در اين دفاع، يك وظيفه عمومى است و مسامحه در آن گناهى نابخشودنى بوده، ذلّت و خوارى دنيا و عذاب دردناك آخرت را در پى خواهد داشت. بدين جهت، دفاع از اسلام و حوزه اسلامى واجب است و بسيج عمومى مسلمانان را مىطلبد و هر كس در حدّ توان و امكان خود بايد در آن شركت جويد. امام خمينى قدس سره مىفرمايد:
قضيه دفاع، عمومى است؛ مرد، زن، بزرگ، كوچك، پير و جوان همه بايد شركت كنند.
همان طورى كه عقل انسان هم حكم مىكند كه اگر كسى به شهر كسى ديگر هجوم آورد، اهالى شهر براى حفظ جهاتِ خودشان دفاع مىكنند و ديگر اينجا هيچ شرطى نيست. همه بايد دفاع كنند و اگر به كشور اسلامى ما هجوم، تعدّى يا تجاوز كنند، بر همه افراد مملكت، بر همه افراد كشور چه زن و چه مرد، چه بزرگ و چه كوچك، بر همه واجب است كه دفاع كنند.[1]
[1]صحِیفة نور، ج 12، ص 44.
براى توضيح بيشتر، به مسائل و استفتاءات زير توجه كنيد:
1- در جنگ دفاعى هر موقع كه دفاع واجب باشد بايد بر آن اقدام شود، اگر چه در ماه حرام باشد.[1]
2- دفاع از اسلام و جمهورى اسلامى به هر نحو ممكن بر تمام مكلفين واجب است و مشروط به اجازه نيست.[2]
3- دفع دشمن متجاوز، بر تمام مسلمين واجب كفايى است.[3]
4- در چه صورت شركت در جبهه اسلام بر همگان واجب است؟
در موقعى كه اسلام يا بلد اسلامى مورد هجوم واقع شود و به قدر كفايت نيروى مدافع در جبهه حاضر نشده باشد [بر همگان واجب است].[4]
رعايت شؤون انسانى در دفاع
مدّعيان حقوق بشر در دنياى امروز براى شكست خصم و دستيابى به اهدافشان از هيچ جنايتى فروگذار نمىكنند. به قواعد انسانى احترام نمىگذارند. بر مردم بىدفاع و شهروندان بىگناه آتش مىگشايند. زنان و كودكان بىگناه را قتل عام مىكنند. به پيران، از كار افتادگان و بيماران رحم نمىكنند و در نهايت، در برابر خصم خود به بدترين شكل رفتار مىكنند. نمونه اينگونه جنايتها در طول هشت سال دفاع مقدس از طرف رژيم بعثى عراق- كه همواره از طرف استكبار جهانى و ايادىاش نيز حمايت مىشد- به كرّات مشاهده شده است.
اما در تعاليم اسلامى، شؤون انسانى و قواعد بشر دوستانه، ارزش فراوانى دارد و تجاوز از حدود الهى در مقام دفاع مجاز شمرده نمىشود. قرآن كريم مىفرمايد:
[1]استفتاءات از محضر امام خمِینِی قدس سره، ج 1، ص 515.
[2]همان، ص 492.
[3]همان، ص 493.
[4]همان.
(وَ قاتِلُوا فى سَبيلِ اللَّهِ الَّذينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا انَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدينَ)[1]
در راه خدا با كسانى كه با شما مىجنگند، نبرد كنيد و از حد، تجاوز نكنيد كه خداوند تعدّى كنندگان را دوست نمىدارد.
در سيره نظامى رسول اكرم6به اين امر اهميت داده شده است؛ آن حضرت هرگاه عدهاى را براى سريّهاى گسيل مىداشت به آنان سفارش مىكرد: «... كشته شدگان را مثله نكنيد، پيمانشكنى ننماييد، پيران فرتوت، كودكان و زنان را نكشيد و درختان را- جز در صورت ناچارى- قطع نكنيد.»[2]
علامه طباطبايى قدس سره مىفرمايد:
اسلام در راه خدا جز از ابزارهاى شريف استفاده نمىكرد. از اين رو، در جنگ يا صلح، مواردى چون تخريب، آتشسوزى، استفاده از سمّ، منع آب از دشمنان را حرام دانسته، كشتن زنان، اطفال و اسيران را نيز ممنوع كرده، سفارش مىكند كه با آنان با مدارا و نيكى رفتار شود، اگر چه از دشمنان پر كينه مسلمانان باشند.
در اسلام ترور كردن غير مجاز بوده، كشتن پيران و از كار افتادگان و نيز كسى كه شروع به جنگ نكرده، تحريم شده است و ... خلاصه اينكه اسلام امورى را كه برخلاف شرف و مروّت انسانى و از خسّت، قساوت، پستى و توحّش سرچشمه مىگيرد، تحريم كرده است.[3]
[1]بقره (2)، آِیة 190.
[2]ر.ک: کافِی، ج 5، ص 27.
[3]المِیزان، ج 4، ص 164.
پرسش
1- تهاجم نظامى دشمن را چگونه بايد دفع كرد؟
2- منظور از عمومى بودن دفاع در كلام امام خمينى قدس سره چيست؟
3- دفاع از اسلام و جمهورى اسلامى چه حكمى دارد؟
4- كفايى بودن وجوب دفع دشمن متجاوز به چه معنا است؟
5- اسلام براى جهاد در راه خدا، استفاده از چه ابزارى را تحريم كرده است؟
درس سوّم
آمادگى دفاعى
مسؤوليت دفاعى در نظام اسلامى- همانگونه كه گذشت- به صورت واجب كفايى برعهده همه مسلمانانى كه توانايى مشاركت در دفاع را دارند، قرار داده شده است، از اين رو، جامعه اسلامى بهويژه نيروهاى مسلح بايد در كسب و تقويت توانايى دفاعى بكوشند و همواره آماده دفاع از كيان اسلام و حوزه اسلامى باشند.
گستره آمادگى
«آمادگى، شامل آمادگى رزمى و آموزشى و سازماندهى و انضباط و اخلاق و پشتيبانىها و انواع ديگر آن است و بهخصوص در مورد سپاه پاسداران انقلاب اسلامى اين آمادگى بايد بيشتر باشد.»[1]از اين رو، نيروهاى نظامى بايد از طريق بالا بردن آموزشها، سازماندهى و نظم، تدوين تاكتيكها و انتقال تجارب جنگ و تمرينها و مانورهاى عملياتى و نيز مجهز شدن به سلاحهاى روز، بنيه دفاعى خود را تقويت كنند و بهطور دائم، با شور و نشاط و بالندگى، خودشان را آماده نگه دارند. مقام معظم رهبرى مىفرمايد:
ممكن است ما تا پنجاه سال هيچ جنگى نداشته باشيم. اما برداشت ما به عنوان يك مجموعه نظامى بايد اينجورى باشد كه فردا جنگ است. يك مجموعه نظامى بايد هميشه خودش را آماده نگه دارد![2]
[1]حدِیث ولاِیت، مجموعه رهنمودهاِی مقام معظم رهبرِی، ج 3، ص 296.
[2]سپاه از دِیدگاه مقام معظم رهبرِی، مرکز تحقِیقات اسلامِی سپاه، ص 114.
بسيج نيروها
با توجه به اينكه خطرهاى فراوانى امت اسلامى را تهديد مىكند، مسلمانان طبق تعاليم قرآنى موظف شدهاند كه نيروهاى خود را بسيج كنند و براى دفع اين تهديدها با يكديگر مشاركت نمايند.
قرآن كريم مسلمانان را به يك آماده باش هميشگى دعوت كرده، مىفرمايد:
(وَ اعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ اخَرينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ...)[1]
هر نيرويى در توان داريد، براى مقابله با آنها [: دشمنان]، آماده سازيد! و (همچنين) اسبهاى ورزيده (براى ميدان نبرد)، تا بهوسيله آن، دشمنِ خدا و دشمنِ خويش را بترسانيد! و (همچنين) گروه ديگرى غير از اينها را، كه شما نمىشناسيد و خدا آنها را مىشناسد!
در اين آيه، پروردگار متعال مسلمانان را به بسيج نيروها، آمادگى دفاعى، تجهيز قواى نظامى و ادوات جنگى، جهت ترساندن دشمنان فرمان داده است. بر اين اساس، حكومت اسلامى وظيفه دارد، وسايل و ادوات جنگى پيشرفته را در جهت تقويت بنيه دفاعى كشور فراهم كند. چنان كه در اصل 151 قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران با تكيه بر آيه ياد شده تصريح شده است:
به حكم آيه كريمه(وَ اعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ...)دولت موظف است براى همه افراد كشور برنامه و امكانات آموزش نظامى را برطبق موازين اسلامى فراهم نمايد؛ بهطورى كه همه افراد همواره توانايى دفاع مسلحانه از كشور و نظام جمهورى اسلامى ايران را داشته باشد.
در اصل سوّم قانون اساسى نيز «تقويت كامل بنيه دفاع ملى از طريق آموزش نظامى عمومى براى حفظ استقلال و تماميت ارضى در نظام اسلامى كشور» به عنوان يكى از وظايف دولت اسلامى شمرده شده است.
[1]انفال (8)، آِیة 60.
آموزش نظامى
با توجه به اينكه دفاع از اسلام و كشور اسلامى بدون فراگيرى فنون نظامى ممكن نيست، بر تمام افرادى كه توانايى يادگيرى آن را دارند و احتمال مىرود كه به شركت آنها در جبهه دفاع نياز باشد، فرا گرفتن آموزش نظامى واجب است. امام خمينى قدس سره در اين باره مىفرمايد:
دفاع بر همه واجب است. اگر دفاع بر همه واجب شد، مقدمات دفاع هم بايد عمل بشود، از آن جمله قضيه اين كه ترتيب نظامى بودن، ياد گرفتن انواع نظامى بودن را بر آنهايى كه ممكن است. اينطور نيست كه واجب باشد بر ما كه دفاع كنيم و ندانيم چه جور دفاع كنيم.
بايد بدانيم چه جور دفاع مىكنيم.[1]
همچنين مىفرمايد:
براى همه است كه تيراندازى را يادبگيرند. فنون جنگى را يادبگيرند. بايد ملت ما جوانهايشان مجهز باشند به همين جهاز، و علاوه بر جهاز دينى و ايمانى كه دارند، مجهز به جهازهاى مادى و سلاحى هم باشند و ياد گرفته باشند. اين طور نباشد كه يك تفنگ كه به دستشان آمد، ندانند كه با آن چه بكنند. بايد ياد بگيرند و ياد بدهند.[2]
خدمت سربازى
دفاع به زمان جنگ اختصاص ندارد، بلكه همواره افراد زيادى بايد با آمادگى كامل در مرزهاى كشور براى جلوگيرى از هجوم احتمالى دشمن حاضر باشند و گروهى ديگر براى مبارزه با دشمن داخلى و تبهكاران مهيا شوند. از اين رو، خدمت وظيفه عمومى براى جوانانى كه شرايط آن را دارند، لازم شمرده شده است.
[1]صحِیفة نور، ج 19، ص 280.
[2]همان، ج 10، ص 239.