سؤال 4- با توجه به هجوم مستمر فرهنگ غربى كه در تضاد با اخلاق اسلامى است و رواج بعضى از عادتهاى غير اسلامى، مثل به گردن آويختن صليب طلائى توسط بعضى از مردان و يا استفاده بعضى از زنان از مانتو با رنگهاى زننده و يا استفاده بعضى از مردان و زنان، از زيور آلات و عينكهاى تيره و ساعتهايى كه جلب نظر مىكند و استفاده از آنها نزد عرف مردم قبيح است و عدهاى از آنها حتى بعد از امر به معروف و نهى از منكر هم اصرار بر كار خود دارند، اميدواريم حضرتعالى روشى را كه بايد در برابر اين افراد در پيش گرفت، بيان فرماييد.
جواب- پوشيدن طلا يا آويختن آن به گردن، بر مردان مطلقاً حرام است، و پوشيدن لباسهايى كه از نظر دوخت يا رنگ يا غير آن تقليد و ترويج فرهنگ مهاجمِ غير مسلمان در نظر عرف محسوب مىشود، جايز نيست. همچنين استفاده از زيور آلاتى كه استعمال آن تقليد از فرهنگ تهاجمى دشمنان اسلام و مسلمين محسوب شود، جايز نيست، و بر ديگران واجب است كه در برابر اين گونه مظاهر فرهنگى تقليدى از بيگانگان مبادرت به نهى از منكر زبانى كند.[1]
كتابهاى گمراه كننده
سؤال- فروش كليه عكسها، كتابها و مجلاتى كه به طور آشكار مشتمل بر امور قبيح و مبتذل نيستند، ولى به طور ضمنى باعث ايجاد جوّ فرهنگى فاسد و غير اسلامى به خصوص در بين جوانان مىشوند، چه حكمى دارد؟
جواب- خريد و فروش و ترويج امورى از اين قبيل كه منجر به انحراف جوانان و فساد آنان و باعث پيدايش جوّ فرهنگى فاسدى مىشوند، جايز نيست و واجب است از آنها اجتناب شود.[2]
فيلمها و تصاوير مبتذل
سؤال 1- مشاهده برنامههاى تلويزيونى كه از ماهواره دريافت مىشوند، چه حكمى دارد؟ اگر
[1]رسالة اجوبة الاستفتائات، ص 234.
[2]همان، ص 307.
ساكنان استانهاى مجاور دولتهاى خليج فارس برنامههاى تلويزيونى آن دولتها را مشاهده كنند، حكم آن چيست؟
جواب- از آنجا كه برنامههايى كه توسط ماهوارههاى غربى پخش مىشوند و همچنين برنامههاى تلويزيونى بيشتر دولتهاى مجاور، دربردارنده آموزش افكار گمراه كننده و تحريف حقايق و لهو و فساد هستند و غالباً مشاهده آنها باعث گمراهى و فساد و ارتكاب كارهاى حرام مىگردد، بنابراين دريافت و ديدن آنها جايز نيست.[1]
سؤال 2- آيا ديدن تصاوير زنان برهنه و نيم برهنه در فيلمهاى سينمايى و غير آن، در صورتى كه آنان را نشناسيم، جايز است؟
جواب- نگاه كردن به فيلمها و تصاوير، حكم نگاه كردن به اجنبى را ندارد و در صورتى كه از روى شهوت و ريبه نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتب نشود، شرعاً اشكال ندارد، ولى باتوجه به اين كه ديدن تصوير برهنهاى كه شهوتبرانگيز است، غالباً از روى شهوت بوده و به همين دليل مقدمه ارتكاب گناه مىباشد، بنابراين ديدن آنها حرام است.[2]
سؤال 3- بعضى از جوانان به تصاوير مستهجن نگاه مىكنند و براى كار خود توجيهات ساختگى ارائه مىدهند، حكم آن چيست؟ و اگر ديدن اين تصاوير مقدارى از شهوت انسان را تسكين دهد و در جلوگيرى از ارتكاب حرام مؤثر باشد، چه حكمى دارد؟
جواب- اگر نگاه كردن به آن تصاوير به قصد ريبه باشد و يا انسان بداند كه منجر به تحريك شهوت او مىشود و يا خوف ارتكاب گناه و مفسده باشد، در اين صورت نگاه كردن به آنها حرام است و اين كه به خاطر آن انسان به حرام ديگرى نمىافتد مجوز ارتكاب فعلى كه شرعاً حرام است، نمىباشد.[3]
سؤال 4- خريد و فروش و اجاره فيلمهاى ويدئويى مبتذل و همچنين ويدئو چه حكمى دارد؟
جواب- اگر فيلمها در بردارنده تصاوير زنندهاى كه شهوت را تحريك كرده و موجب
[1]همان، ص 259.
[2]همان، ص 260.
[3]همان، ص 261.
انحراف و فساد مىشوند و يا مشتمل بر غنا و موسيقى مطرب و لهو و مناسب با مجالس لهو و گناه باشند، توليد و خريد و فروش و اجاره فيلمها و همچنين اجاره ويدئو براى استفاده از آن در اين امور جايز نيست.[1]
برخورد با مفاسد اجتماعى
سؤال- اگر مأمورانى كه از طرف دولت وظيفه جلوگيرى از فساد را به عهده دارند، در انجام وظيفه خود كوتاهى كنند، آيا خود مردم مىتوانند اقدام به اين كار بكنند؟
جواب- دخالت اشخاص ديگر در امورى كه از وظايف نيروهاى امنيتى و قضايى محسوب مىشود، جايز نيست، ولى مبادرت مردم به امر به معروف و نهى از منكر با رعايت حدود و شرايط آن، اشكال ندارد.[2]
[1]همان، ص 264.
[2]اجوبة الاستفتائات، ص 231 ـ 232.
پرسش
1- منظور از دفاع فرهنگى چيست؟
2- حكم مد و مدگرايى كه موجب ترويج فرهنگ اجنبى شود، چيست؟
3- آيا كروات و پاپيون زدن جايز است؟
4- آيا استفاده از فيلمهاى مبتذل كه موجب فساد اخلاقى شود، جايز است؟
5- وظيفه ما در برخورد با مفاسد اجتماعى چيست؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس هشتم
دفاع از جان و مال
از ديدگاه اسلام، جان، مال، آبرو و ناموس انسان اهميت فراوانى دارد و احترام آن بر همگان لازم و ضرورى است. رسول خدا6در بخشى از خطبه خود در «حجةالوداع» اهميت جان و آبرو را چنين توصيف مىكند:
«ايُّهَا النَّاسُ انَّ دِماءَكُمْ وَ اعْراضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرامٌ الى انْ تَلْقَوْا رَبَّكُمْ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هذا، فى بَلَدِكُمْ هذا»[1]
مردم! چنان كه اين روز (ايّام حج) و اين شهر (مكّه) محترم است، خون، عرض و آبروى شما هم محترم است. حق ريختن خون و بردن آبروى يكديگر را نداريد، تا آن گاه كه به ديدار خدا نايل گرديد.
در جاى ديگر مىفرمايد:
«الْمُؤْمِنُ حَرامٌ كُلُّهُ: عِرْضُهُ، وَ مالُهُ وَ دَمُهُ»[2]
همه چيز مؤمن- اعم از عرض و آبرو، مال و خونش- محترم است (و كسى حق تجاوز به هيچ يك از آنها را ندارد).
[1]تحف العقول، ابن شعبة حرّانِی، ص 31.
[2]همان، ص 57.
اسلام، تجاوز به جان، مال و ناموس انسان را محكوم كرده و دفاع از آنها را به عنوان حقّى لازم براى او قرار داده است، تا از هر گونه تعرّض نسبت به آنها جلوگيرى نمايد.
در اين درس به شرح احكام دفاع از جان و مال مىپردازيم:
دفاع از جان
با ارزشترين دارايى انسان كه بايد در حفظ آن كوشيد، گوهر وجود و جان آدمى است.
حفظ نفس در اسلام بسيار مهم است و قرآن كريم، به ناحق كشتن انسان را باقتل همه انسانها برابر دانسته، از آن نهى كرده است.[1]در آيهاى مىخوانيم:
(وَ لا تَقْتُلوُا النَّفْسَ الَّتى حَرَّمَ اللَّهُ الَّا بِالْحَقِّ ...)[2]
انسانى را كه خداوند محترم شمرده، جز به حق (و به دستور شرع) به قتل نرسانيد.
بيشتر فقها معتقدند كه انسان براى دفاع از جان خود و بستگانش حق دارد هر تدبيرى بينديشد و با هر وسيلهاى كه مىتواند دفاع كند، و بر او واجب است كه در مقام دفاع، نهايت سعى خود را براى دفع مهاجم انجام دهد. جهت توضيح مطلب، به چند مسأله در اين باره اشاره مىكنيم.
1- اگر شخص مهاجم به كسى هجوم آورد تا ظالمانه او را بكشد، بر او واجب است به هر وسيله ممكن، دفاع كند و تسليم شدن و پذيرفتن ظلم جايز نيست.[3]
2- در صورتى كه به او حمله كند تا او را به قتل رساند، واجب است دفاع نمايد، اگر چه بداند كشته مىشود و در صورتى كه احتمال كشته شدن دهد، به طريق اوْلى بايد دفاع كند.[4]
[1]ر.ک: مائده (5)، آِیة 32.
[2]انعام (6)، آِیة 151.
[3]تحرِیر الوسِیله، ج 1، ص 487، مسأله 2.
[4]همان، ص 488، مسأله 10.
3- اگر مهاجم به قصد قتل به انسان هجوم آورد، واجب است از خويش دفاع كند، اگر چه بداند دفاع او بىفايده است و حق تسليم شدن ندارد.[1]
4- اگر به وابستگان كسى- همانند فرزند، پدر، برادر و يا بقيه كسانى كه با او مرتبط هستند حتى خدمتكار- ظالمانه هجوم آورند، جايز بلكه واجب است از ايشان دفاع نمايد؛ اگر چه به قتل مهاجم منجر شود.[2]
يك نكته مهم
از نظر اسلام نهتنها كشتن ديگران مورد نهى و نكوهش قرار گرفته، بلكه خودكشى نيز- به هر وسيلهاى كه باشد- امرى ناپسند، حرام و از جمله گناهان كبيره شمرده شده است.
اسلام به مسلمانان اجازه نمىدهد كه با رضايت خود، خويشتن را به نابودى بسپارند. قرآن كريم مىفرمايد:
(... وَ لا تَقْتُلُوا انْفُسَكُمْ انَّ اللَّهَ كانَ بِكُمْ رَحيماً * وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ عُدْواناً وَ ظُلْماً فَسَوْفَ نُصْليهِ ناراً وَ كانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسيراً)[3]
خودكشى نكنيد! خداوند نسبت به شما مهربان است و هر كس اين عمل را از روى تجاوز و ستم انجام دهد، به زودى او را در آتشى وارد خواهيم ساخت و اين كار براى خدا آسان است.
از اين آيه شريف استفاده مىشود كه هر كس از اين فرمان الهى سرپيچى كند و دست به خودكشى بزند، نه تنها به آتش اين جهان مىسوزد، بلكه در آتش قهر و غضب پروردگار نيز خواهد سوخت.
امام صادق7مىفرمايد:
[1]همان، ص 489، مسأله 12.
[2]همان، مسأله 3.
[3]نساء (4)، آِیات 29 ـ 30.