به نظر حضرت امام (ره) و آية اللَّه خامنهاى حفظه اللَّه اگر فيلمى به طور مستقيم و زنده پخش شود، احكام نگاه به آن فيلم، همان احكام نگاه كردن به خود انسان را دارد.
اما اگر فيلم غير مستقيم باشد، يعنى قبلًا ضبط شده و اكنون به نمايش در آمده، حكم نگاه كردن به عكس را دارد. مثلًا مردان در صورتى مىتوانند فيلم عروسى و عقد و جشن تولد و مانند آن را ببينند كه زنان غير محجب در آن، يا محرم او باشند و يا آنها را نشناسد.[2]نيز ديدن زنان غير مسلمان در تلويزيون كه پوشش مناسب و كافى ندارند، بدون قصد لذت يا ترس از وقوع در مفسده، اشكال ندارد.[3]
موارد استثناء
1. پير زنان: مرد مىتواند به دستها تا آرنج، مقدارى از موى سر، پا تا زانو زير چانه و گردن پير زنان نامحرم، بدون قصد لذت نگاه كند.[4]
2. زنان باديه نشين: نگاه (بدن قصد لذت) به زنان باديه نشين و اهل روستا كه عادت ندارند حجاب خود را به طور كامل رعايت كنند، نيز اشكال ندارد.[5]
3. مقام معالجه: نگاه پزشك به غير همجنس در صورت ناچارى، بلا اشكال است.[6]
4. نگاه به زنى كه مرد قصد ازدواج با او دارد: مرد مىتواند به صورت، مو و ديگر محاسن زنى كه با او قصد ازدواج دارد، نگاه كند، مشروط بر آن كه اولًا مانع شرعى در ازدواج او نباشد، دوم اين كه احتمال بدهد زن ازدواج با او را قبول مىكند، سوم اين كه احتمال دهد با اين نگاه، اطلاع تازهاى پيدا مىكند و بهتر است از روى چادر نازك باشد.[7]بنابراين، نگاه بايد آخرين مرحله تحقيق باشد.
ديدن عكس بى حجابِ زنى كه انسان قصد ازدواج با او را دارد با شرايط فوق نيز اشكال ندارد.
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 84
[2]. توضِیح المسائل، امام خمِینِی(ره)، برگرفته از مسئله 2434
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 52 و 53؛ توضِیح المسائل، آِیة الله بهجت، مسئله 1943
[4]. تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 244، مسئله 27 (دار التعارف)
[5]. توضِیح المسائل، امام خمِینِی(ره)، مسئله 2441
[6]. تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 245، مسئله 28. در اِین صورت نگاه مستحب نِیز هست، زِیرا از نزاع بعد از عقد جلوگِیرِی مِیکند(توضِیح المسائل، آِیة الله العظمِی بهجت، مسئله 1944)
پرسش
1. چرا خداوند با يادآورى نعمت بينايى، به انسان توصيه مىكند كه همواره به عظمت خلقت بنگرد و در آن بينديشد؟
2. به نظر شما دليل سختگيرى شرع مقدس در امر نگاه به نامحرمان چيست؟
3. نگاه با ريبه به چه مفهومى است؟
4. حكم كلى نگاه به اشخاص (به جز همسر) و اشياء چيست؟
5. ديدن عكسهاى خانوادگى افراد فاميل چه حكمى دارد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس سوم
احكام نگاه كردن
4. نگاه مرد به كودك
مردان مىتوانند بدون قصد لذت و ريبه، به همه اندام پسران تا قبل از زمان تمييز نگاه كنند و بعد از آن، بنابر احتياط واجب جايز نيست به عورتين او نگاه كنند. مثلًا پدران نمىتوانند به همه جاى بدن فرزند مميز خود نگاه كنند.
و اگر دختر محرم باشد (مانند دختر خود فرد، دختر خواهر، دختر برادر، خواهر و ...) انسان تا قبل از سن تميز مىتواند با شرط فوق به همه بدن او نگاه كند. اما بعد از سن تميز و سپس بلوغ نبايد به عورتين او نگاه كند.
نگاه معمولى به دختر نامحرم نيز تا قبل از سن تميز، بلا اشكال است، اما بعد از آن، بنابر احتياط واجب، نبايد به اندام و مواضعى كه به طور معمول و از روى عادت آن را مىپوشانند، مثلًا ران، شكم، عورتين و سينه، نگاه كند.[1]
5. نگاه زن به زن
زنان مىتوانند به طور معمول به همه بدن زنان ديگر به جز عورت نگاه كنند.[2]موضوع نگاه از روى لذت و شهوت به بدن ديگرى كه حرام است، در اينجا نيز صدق مىكند و اگر زنى با نگاه به بدن زن ديگرى به حرام مىافتد [مثلا نگاه او جنبهشهوانىپيدا مىكند و از نگاه لذت مىبرد] يا مىترسد كه به حرام بيفتد، نبايد به نگاه خود ادامه دهد.[3]همچنين هيچ زنى نمىتواند با لذت به صورت و دستهاى زن ديگر نگاه كند. اينجا نيز اين مسئله و حكم كلى را يادآور مىشويم كه هر گونه نگاهى كه محرك شهوت باشد، اعم از
[1]. توضِیح المسائل، مسئلههاِی 2433 و 2436
[2]. توضِیح المسائل، مسئله 2436
[3]. همان، مسئله 2438
نگاه به هم جنس و غير هم جنس و نيز پير و جوان، فيلم و عكس و تصويرى كه به طور زنده يا غير مستقيم پخش مىشود، حرام است، مگر در مورد همسر شرعى.[1]
همچنين قبلًا بيان شد كه نگاه به عورت ديگرى، به استثناى همسر و كودكان غير مميز، حتى بدون قصد لذت حرام است. از اين رو نگاه به عورتين زنها براى زنهاى ديگر نيز حرام است، مگر در مقام اضطرار.[2]نيز اگر انسان براى معالجه كسى ناچار شود به عورت او نگاه كند، بنابر احتياط واجب بايد آينه را در مقابل او بگذارد و در آن نگاه كند ولى اگر چارهاى جز نگاه كردن به عورت نباشد، اشكال ندارد.[3]
از جمله مسائل مبتلا به و مورد نياز زنها در جوامع امروزى، دانستن پاسخ اين مسئله است كه آيا در حالى كه استفاده از دستگاههاى درون رحمى (مانند آ يو دى) براى پيشگيرى از حاملگى مستلزم نگاه پزشك يا پرستار به عورت آنان مىباشد، مىتوانند از آن استفاده كنند؟ در پاسخ اين پرسش، فرمودهاند تنها در صورتى زنان مىتوانند از چنين روشهايى استفاده كنند كه همسر آنان پزشك يا پرستار بوده و دستگاه مذكور (يا بستن لولهها) توسط آنان انجام گيرد. اما در غير اين صورت، فقط در صورتى جايز است كه از روشهاى ديگر پيشگيرى نتوان استفاده كرد و پيشگيرى نيز لازم تشخيص داده شود. يعنى به مرحله اضطرار برسد. اما چون فعلًا روشهاى ديگرى نيز وجود دارد، اضطرارى در بيننيست.[4]
6. نگاه زن به مرد محرم
زن مىتواند به همه بدن همسر خود با قصد لذت و ريبه و بدون آن، نگاه كند. اما در مورد ديگر محارم (برادر، پدر، دايى، داماد و ...) اولًا ديدن عورتين حرام است و ثانياً نگاه به بقيه اندام آنان بايد خالى از لذت و ريبه باشد.[5]
يادآور مىشويم كه نگاه از روى قصد لذت به هر جاى بدن محارم، حرام است.
[1]. همان، مسائل متفرقه
[2]. همان، مسئله 2436، مانند درمان، ِیا نجات از آتش، زلزله و کلاً جاِیِی که خطر جان در مِیان باشد. (استفتائات ج 3، ص 276 و 279)
[3]. همان، مسئله 2442
[4]. احکام روابط زن و مرد، ص 66 (استفتاء از مقام معظم رهبرِی)
[5]. توضِیح المسائل، مسئله 2437
7. نگاه زن به مردان نامحرم
زنان مىتوانند به سر و گردن و موى سر و صورت و دستها و پاهاى مردان نامحرم، تا آنجا كه معمولًا نمىپوشانند، بدون قصد لذت نگاه كنند.[1]از همين رو است كه زنان نمىتوانند براى تماشاى مسابقات ورزشى كه ورزشكاران مرد در آنها پوشش كافى ندارند، حاضر شوند، ورزشهايى از قبيل شنا، كشتى، فوتبال، وزنهبردارى و مانند آن.
همچنين، ديدن مسابقات كشتى از تلويزيون به صورت پخش زنده و يا با وجود خوف افتادن در گناه، جايز نيست.[2]
همچنين زنان مىتوانند به حجم بدن مردان نامحرم، از روى پوشش، نگاه كنند، مشروط بر آن كه مفسدهاى بر آن مترتب نباشد و به قصد ريبه و تلذذ نباشد.[3]
8. نگاه زن به كودك
تا قبل از رسيدن كودك به سن تمييز، زن مىتواند به همه بدن او دختر يا پسر نگاه كند. اما بعد از رسيدن به سن تمييز، بنابر احتياط واجب، نبايد به عورتين او نگاه كند.[4]مثلا مادران نمىتوانند به بهانه حمام كردن كودكان مميز خود، به همه بدن آنان نگاه كنند.
اما اگر شك كرد كه به اين سن رسيده يا نه، حكم كودك غير مميز را دارد.[5]
بديهى است نگاه به بدن پسر بچه نابالغ در صورتى جايز است كه انسان نترسد كه به حرام بيفتد.[6]
مراد از سن تميز، سنى است كه بچه بالغ نشده ولى خوب و بد را مىفهمد و احتمال مىرود كه نگاهش به بدن نامحرم موجب تحريك شهوتش شود، يا آنچه را كه مردان و زنان از روابط بين خود مىدانند، آنها نيز بدانند.[7]
[1]. توضِیح المسائل، مسئله 2447
[2]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ به پرسش شماره 1190
[3]. روابط زن و مرد، ص71؛ استفتائات، ج 3، ص 261
[4]. توضِیح المسائل، مسئله 2436
[5]. احکام روابط زن و مرد، ص 73
[6]. توضِیح المسائل، مسئله 2433
[7]. احکام روابط زن و مرد، ص 58، سؤال 35 و پاورقِی 2
پرسش
1. والدين تا چه زمانى مىتوانند به همه بدن فرزندان خود نگاه كنند؟
2. چرا زنان نمىتوانند براى تماشاى مسابقات ورزشى مانند كشتى و شنا و وزنهبردارى مردان حاضر شوند؟
3. مراد از «سن تميز» چه سنى است؟
4. حكم نگاه به نامحرمان بيگانه با نامحرمان خويشاوند چه فرقى دارد؟
5. حكم نگاه زنان به بدن مردان محرم خود چيست؟
درس چهارم
پوشش و زينت
1. پوشش زنان
هرگاه سخن از پوشش به ميان مىآيد، غالباً نوع و چگونگى پوشش و به تعبير شرعى حجاب زنان مورد بحث قرار مىگيرد. تكليف زنان در اين زمينه، هم در ارتباط با عبادات و هم در ارتباط با ديگران بيشتر است مثلًا زن بايد به هنگام نماز، تمام بدن از جمله سرو موى خود را بپوشاند، اما مرد چنين نيست.[1]
در ارتباط با ديگران، زن در مكانى كه در معرض ديد نامحرم قرار مىگيرد، لازم است بدن و موى خود را بپوشاند، [و بيرون گذاشتن هر مقدار از مو، به هر انگيزهاى حرام است.[2]] حتى اين حد پوشش به احتياط واجب بايد از پسرى كه بالغ نشده ولى خوب و بد را مىفهمد و به حدّى رسيده كه مورد نظر شهوانى است، رعايت گردد.[3]با اين توضيح، بديهى است كه پوشاندن عورت از غير همسر حتى كودكان نابالغ كه خوب و بد را مىفهمند و نيز ديوانگان مميز واجب است.»
خداوند هستى بخش، پس از آن كه در سوره نور، آيه 31[5]به زنان مؤمن دستور مىدهد
[1]. اِین تفاوت مِیتواند نشاندهنده توجه بِیشتر خداوند به زنان باشد، چرا که تکلِیف بِیشتر، در بسِیارِی مواقع، نشانه قرب بِیشتر مکلف در نزد خداست ِیا چنان که نماز شب بر پِیامبر6واجب بود. (زن در آِینه جمال و جلال، آِیة الله عبدالله جوادِی آملِی، ص 352)
[2]. توضِیح المسائل مراجع، ص 448 (استفتاء از آِیة الله العظمِی خامنهاِی)
[3]. توضِیح المسائل، مسئله 2435
[4]. توضِیح المسائل، مسئله 57
[5]. وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ