گردن و سينه خود را به مقنعه بپوشانند، در آيه 59 سوره احزاب[1]به صراحت از پيامبرش مىخواهد تا به زنان و دختران خود و به زنان مؤمنين بگويد كه خود را به روسرىهاى بلند [چادر] فرو پوشند. سپس در ادامه آيه، به فلسفه و دليل پوشش زنان اشاره مىكند و مىفرمايد: زنان مؤمنه به گونهاى خود را بپوشانند كه پيام سالم به ديگران منتقل كنند و مردان بيگانه به ويژه مريض القلب و هوسرانان را به سوى خود نخوانند.
اين استدلال بيانگر اين نكته مهم است كه لباس، علاوه بر پوشش بدن از گرما و سرما، مىتواند كاركردهاى بالاترى همچون بار فرهنگى و شخصيتى داشته باشد و در بسيارى موارد، بيانگر شخصيت آدمى است و پيام و زبان دارد. استاد شهيد مرتضى مطهرى، اين استدلال قرآنى را چنين بازگو مىكنند:
زن مسلمان بايد آن چنان در ميان مردم رفت و آمد كند كه علائم عفاف و وقار و سنگينى از آن هويدا باشد ... و با بى زبانى بگويد كه دست تعرض از اين حريم كوتاه است![2]
بديهى است كه در تفاوت پوشش زن و مرد، تفاوت هويت جنسى آنان نيز مورد توجه است. زن زيباتر از مرد است و در مقابل، مرد نيز از ناحيه چشم آسيب پذيرتر از زن است. از اين رو زن ممكن است با بى توجهى در پوشش (كه نوع و رنگ آن پيام دارد) زمينه جرم عليه خود را فراهم نمايد. رعايت حجاب و عفاف، همچنين زن را از آزار بولهوسان در امان نگاه مىدارد.[3]امام خمينى (ره) نيز در پوشش خانمها روى رنگ خاصى نظر نداشتند و در كل معتقد بودند كه پوشش نبايد مفسدهانگيز باشد. البته چادر را بهتر مىدانستند؛ چون معتقد بودند چادر براى زن برازندهتر است و سمبل انقلاب اسلامى است.[4]ايشان معتقد بودند (و در پاسخ استفتاء فرمودند) لباس بلند آزاد و
[1].(يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ)
[2]. مسأله حجاب، شهِید مرتضِی مطهرِی، ص 160 – 161، حضرت امام(ره): حجابِی که اسلام قرار داده است، براِی حفظ آن ارزشهاِی شما است. (صحِیفه نور،ج 19، ص 121)
[3]. امروزه به دلاِیل زِیادِی، از جمله رواج نوارهاِی تصوِیرِی و لوحهاِی فشرده(CD) مستهجن در بازار و دسترسِی عده زِیادِی به ماهواره، و نِیز بالارفتن سن ازدواج، رعاِیت حجاب کامل اسلامِی، ضرورت بِیشترِی پِیدا کرده است.
[4]. برداشتهاِیِی از سِیره امام خمِینِی، غلامعلِی رجاِیِی، ص 277
شلوار و روسرى، اگر تمام بدن زن به جز قرص صورت و دستها از مچ، را از نامحرم بپوشاند كافى است، ولى پوشيدن چادر بهتر است و از لباسهايى كه توجه نامحرم را جلب مىكند، بايد اجتناب شود.[1]
البته اگر دستها زينت و صورت[2]آرايش داشته باشد و يا كسى به قصد لذت و ريبه به آنها نگاه مىكند، بايد پوشانده شوند.[3]و اين حكم شامل كف و قوزك و پاشنه و روى پا نيز مىشود. بنابراين خانمها نمىتوانند در مقابل نامحرم، بدون جوراب باشند، گرچه نامحرم، برادر شوهر و شوهر خواهر و مانند آن باشد. همچنين به هنگام تدريس براى آقايان، در ميهمانىها، هنگام غذا خوردن، هنگام جا به جا كردن وسائل و مانند آن كه احتمال عقب رفتن آستين يا كنار رفتن لباس از روى بدن مىشود، دقت بيشترى لازم است. نيز جورابهاى نازك كه پوست از پشت آن پيداست حكم پوشش را ندارند.[4]
شرع مقدس اسلام از زنان با ايمان مىخواهد كه با رعايت ادب اسلامى، لباسهاى نازك بدننما نپوشند و نيز از پوشيدن لباس شهرت،[5]لباس مخصوص مردان[6]و لباسهايى كه از نظر دوخت، رنگ و شكل، تقليد از فرهنگ مهاجم و منحط غرب محسوب شده موجب ترويج آن مىگردد، خوددارى كنند.[7]بعلاوه، كفشهايى نپوشند كه به هنگام راه رفتن با آنها، صدا يا رنگ آنها، توجه نامحرمان را جلب و زمينه گناه را فراهم مىآورند.[8]
امر حجاب، امر خداوند متعال است و اطاعت از آن واجب. در پوشش اسلامى، بر رعايت آن توسط بانوان جوان تأكيد بيشترى شده و حتى فرمودهاند زنانى كه چهره
[1]. استفتائات، ج 3، ص 254
[2]. وجه عبارت است از آن مقدار از صورت که در وضو شسته مِیشود. (احکام روابط زن و مرد، ص 109)
[3]. استفتائات، ج 3، ص 255 و 257
[4]. توضِیح المسائل مراجع، ج 2، ص 448
[5]. لباس شهرت به لباسِی گوِیند که به دلِیل نوع دوخت، رنگ ِیا علل دِیگر، توجه نامحرم را جلب کند و ِیا براِی پوشنده آن معمول نباشد.
[6]. استفاده محدود از لباس زن براِی مرد و برعکس(مانند استفاده از دمپاِیِی و مانند آن) که پوشش محسوب نشود، اشکال ندارد. (احکام روابط، ص 140، پاورقِی)
[7]. توضِیح المسائل امام، مسئله 845 و 846؛ اجوبة الاستفتائات، ص 304 – 308)
[8]. اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1362
طبيعى آنان [به گونهاى است كه آشكار بودن آن] باعث مفسده مىشود، بايد چهره خود را نيز از بيگانگان بپوشانند.[1]
2. پوشش مردان
مردان نيز بايد عورتين خود را از مردان و زنان نامحرم و نيز بچههاى مميز و حتى ديوانگان مميز [كه خوب و بد را مىفهمند] بپوشانند.[2]و پوشاندن بقيه بدن بر آنان واجب نيست، امّا در موردى كه مىدانند اگر بدنشان برهنه باشد، زنها عمداً نگاه مىكنند به فتواى امام خمينى (ره) بنابر احتياط مستحب بدن خود را بپوشانند.[3]و به فتواى آيةاللَّه خامنهاى براى پرهيز از كمك در گناه، واجب است ساير قسمتهاى بدن به استثناى سر و گردن و دستان را نيز بپوشانند.[4]
نيز به طور كلى پوشيدن كراوات و ديگر لباسهايى كه پوشش و زىّ غير مسلمانان محسوب و استفاده از آن منجر به ترويج فرهنگ منحط و معاند غربى مىشود، جايز نيست [حتى در عروسى و ميهمانىهاى خصوصى[5]] بنابراين زنان نبايد همسران و يا فرزندان خود را مجبور به پوشيدن كراوات و مانند آن كنند.
3. زينت و آرايش
بيان شد كه زنان مؤمن، بايد زينت خود را نيز از نامحرم بپوشانند. زينت غالباً در صورت و در دستهاى زنان مصداق پيدا مىكند و تشخيص آن عرفى است و هر چيزى است كه عرفاً زينت محسوب شود و مردم به آن زينت بگويند.[6]
خداوند در قرآن كريم، سوره نور، آيه 31، دو بار كلمه زينتهُنَّ (زينتهاى آن زنان) را آورده و از زنان مسلمان و مؤمن خواسته تا آن را از مردان نامحرم پوشيده دارند.[7]
[1]. احکام خانواده، ص 283 و 286؛ استفتائات، ج 3، ص 266 و 255
[2]. توضِیح المسائل، مسئله 57
[3]. استفتائات، ج 3، ص 250، مسئله 14
[4]. توضِیح المسائل مراجع، ج 2، ص 449
[5]. اجوبة الاستفتائات، ص 307، پاسخ شماره 1379
[6]. احکام روابط زن و مرد، ص 120
[7].(قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا). (نور/31)
از نظر حضرت امام(ره) هر گونه حلقهاى كه در دست باشد، زينت محسوب شده، پوشاندن آن واجب است، اما آيت اللَّه خامنهاى مىفرمايند: «اگر عرفاً زينت محسوب مىشود، بايد از نگاه نامحرم پوشيده باشد. اما چنانچه از آنهايى است كه چشم گير نيست و صدق زينت نمىكند، اشكالى ندارد.»[1]كشيدن سرمه، اگر حتى براى فوايد طبى آن صورت گيرد، ولى در عرف، زينت محسوب شود، بايد پوشانده شود.[2]و در پوشاندن چهره زينت شده، فرقى بين بيگانه و خويشاوند غير محرم نيست؛ يعنى چهره آرايش شده و يا دست زينت شده، هم بايد از بيگانگان پوشانده شود، هم از برادر شوهر و شوهر خواهر و پسر عمو و پسر دايى!
برداشتن ابرو، گذاشتن مژه مصنوعى، كلاه گيس، استفاده از هر نوع لوازم آرايش، گوشواره، النگو، لاك زدن، بعضى ساعتهاى مچى زينتى، دستكشهاى تورى زينتى، همگى از زينتهاى دست و صورت به شمار آمده مىتوانند آنها را فقط در مقابل محرم و زنان ديگر آشكار سازند و نشان دادن آنها به نامحرم، حرام است.
استفاده از حنا و [كِرِمها و پودرهاى زيبايى] نيز اگر عرفاً زينت به حساب آيند، در شمار موارد فوق خواهند بود.
عطر زدن [و يا خوش بو كردن به وسيله مواد و مايعات ديگر] براى زنان اشكال ندارد. ولى اگر موجب مفسده و تحريك باشد، جايز نيست[3]و جايز نيست خانمى به قصد آن كه نامحرم او را ببيند، آرايش كند.[4]
و سرانجام آن كه هرگاه شوهر خواستار تميزى و آرايش زن خود باشد، بر زن واجب است كه اين كار را انجام دهد.[5]در نماز نيز براى خانمها مستحب است كه خود را با زيور
آلات زينت كنند و استفاده از مواد آرايشى هم اشكال ندارد. ولى براى وضو [و غسل] بايد چيزهايى مانند لاك ناخن و كِرِم، رنگ، ريمل و مانند آن كه مانع رسيدن آب به
[1]. پِیشِین، ص 124 – 125
[2]. همان، ص 121
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 121 – 128
[4]. همان، ص 256
[5]. تحرِیر الوسِیله، امام خمِینِی(ره)، ج 2، ص 305، قبل از مسئله 1
اعضاى وضو و بدن است بر طرف نمايند.[1]بديهى است كه بعد از وضو و غسل دوباره مىتوانند از مواد آرايشى استفاده كنند، به شرط آن كه مانعى بين پيشانى و مُهر نباشند.
زينت براى مردان: پوشيدن طلا، خواه حلقه انگشترى باشد يا غير آن، مانند گردنبند و دست بند و ساعت، براى مردان مطلقاً حرام است، هر چند به قصد زينت نبوده، از ديد ديگران مخفى باشد، يا براى مدت زمان كوتاهى، مانند زمان عقد، باشد. نماز با آنها نيز باطل است. پوشاندن دندانهاى جلو با طلاى زرد، اگر به قصد زينت باشد نيز خالى از اشكال نيست. همچنين بنابر احتياط واجب، از عينك طلا نيز استفاده نكنند. ولى استفاده مردان از انگشتر پلاتين مانع ندارد.[2]
همچنين شبيه ساختن مردان خود را به زنان، مانند استفاده از زينت آلات آنان، پوشيدن لباس مخصوص زنان و يا آرايش صورت خود همانند زنان (مانند زير ابرو برداشتن ...)، جايز نيست. و آيت اللَّه العظمى بهجت به حرمت آن فتوا دادهاند. به طور كلى، از نظر همه مراجع عظام، تشبه مرد به زن و زن به مرد، جايز نيست.[3]
[1]. توضِیح المسائل، مسئله 1060، و نِیز قبل از مسئله 290 (شرط سِیزدهم از شراِیط صحت وضو)
[2]. اجوبة الاستفتائات، ص 90 و 91؛ توضِیح المسائل، مسئله 832
[3]. احکام روابط زن و مرد، ص 144 – 145، پاورقِی
پرسش
1. درباره چگونگى حركت و پوشش زنان مسلمان در جامعه توضيح دهيد.
2. حد شرعى حجاب براى بانوان مسلمان چيست؟
3. حكم پوشش لباس شهرت را بيان داريد.
4. درباره حدود پوشش مردان در مقابل زنان محرم و نامحرم توضيح دهيد.
5. حكم تشبّه مرد به زن و زن به مرد چيست؟
6. پوشيدن طلا (حلقه، انگشترى، ساعت، زنجير و مانند آن) براى مردان چه حكمى دارد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس پنجم
موسيقى[1]
حضرت امام خمينى (ره)، مقام معظم رهبرى و ديگر مراجع بزرگوار به اتفاق به حرمت موسيقى مطرب و مناسب مجالس لهو و لعب، فتوا دادهاند؛ حال چه با وسائل و آلات مخصوص موسيقى نواخته شود و چه با وسائل ديگرى مانند ظروف؛ و چه به طور زنده پخش شود يا از نوار ضبط شده.
همچنين ملاك در تشخيص موسيقى مطرب را از غير مطرب، به خود افراد و به عرف واگذاشتهاند.[2]
پخش موسيقى از صدا و سيما يا با مجوز سازمان تبليغات اسلامى و مانند آن به تنهايى ملاك حرام نبودن موسيقى نيست.»
امّا اگر پزشكى متخصص و امين معالجه بيمارى خاصى را متوقف بر استفاده از موسيقى بداند، به كارگيرى آن به مقدارى كه معالجه اقتضا مىكند، اشكال ندارد.[4]
ممكن است كسى بپرسد كه موسيقى مطرب و غير مطرب در او هيچ اثرى نمىگذارد. در اين مورد نيز شنيدن موسيقى حرام، حرام است و فرقى بين موسيقى كلاسيك و غير كلاسيك، ايرانى و غير ايرانى، سنتى و غير آن نيست.[5]
[1]. در اِین درس علاوه بر منابعِی که در پاورقِی مشخص شدهاند از ساِیتwww.hayaliw.ir)دفتر مقام معظم رهبرِی در قم) و نِیز نرمافزار «پرسمان» استفاده شده است.
[2]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، ص 248، پاسخهاِی 1127 و 1129؛ تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 566، مسئله 6
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخهاِی شماره 1129 و 1140
[4]. همان، پاسخ پرسش شماره 1151
[5]. اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1128 و 1136 و 1147 و 1148