این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس پنجم
موسيقى[1]
حضرت امام خمينى (ره)، مقام معظم رهبرى و ديگر مراجع بزرگوار به اتفاق به حرمت موسيقى مطرب و مناسب مجالس لهو و لعب، فتوا دادهاند؛ حال چه با وسائل و آلات مخصوص موسيقى نواخته شود و چه با وسائل ديگرى مانند ظروف؛ و چه به طور زنده پخش شود يا از نوار ضبط شده.
همچنين ملاك در تشخيص موسيقى مطرب را از غير مطرب، به خود افراد و به عرف واگذاشتهاند.[2]
پخش موسيقى از صدا و سيما يا با مجوز سازمان تبليغات اسلامى و مانند آن به تنهايى ملاك حرام نبودن موسيقى نيست.»
امّا اگر پزشكى متخصص و امين معالجه بيمارى خاصى را متوقف بر استفاده از موسيقى بداند، به كارگيرى آن به مقدارى كه معالجه اقتضا مىكند، اشكال ندارد.[4]
ممكن است كسى بپرسد كه موسيقى مطرب و غير مطرب در او هيچ اثرى نمىگذارد. در اين مورد نيز شنيدن موسيقى حرام، حرام است و فرقى بين موسيقى كلاسيك و غير كلاسيك، ايرانى و غير ايرانى، سنتى و غير آن نيست.[5]
[1]. در اِین درس علاوه بر منابعِی که در پاورقِی مشخص شدهاند از ساِیتwww.hayaliw.ir)دفتر مقام معظم رهبرِی در قم) و نِیز نرمافزار «پرسمان» استفاده شده است.
[2]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، ص 248، پاسخهاِی 1127 و 1129؛ تحرِیر الوسِیله، ج 2، ص 566، مسئله 6
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخهاِی شماره 1129 و 1140
[4]. همان، پاسخ پرسش شماره 1151
[5]. اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1128 و 1136 و 1147 و 1148
بنابراين اگر موسيقى مطرب نبود، شنيدن آن [از هر نوع وسيلهاى بر خيزد، از قابلمه تا گيتار] اشكال ندارد. انواع موسيقى كه قصد از گوش دادن به آنها، لهو و لعب نيست، مانند موسيقىهايى كه بعضى اطبا براى معالجه يا آرامش اعصاب توصيه مىكنند و يا موسيقىهايى كه براى جنگ ساخته مىشود در اين شمارند.[1]
[زدن بر ظرفها و ساير وسايلى كه جزو آلات موسيقى نيستند در عروسىها توسط زنان] اگر به شيوه متداول در عروسىهاى سنتى باشد و لهو محسوب نشود و فسادى هم بر آن مترتب نشود، اشكالى ندارد.[2]يادآور مىشويم كه موسيقى لهوى و مطرب آن است كه به سبب ويژگى هايى كه دارد، انسان را از خداوند متعال و فضايل اخلاقى دور نموده، به سمت بى بند و بارى گناه سوق دهد. مرجع تشخيص موضوع [هم] عرف است.[3]
توجه به يك نكته در اينجا ضرورى است و آن، اين كه «شنيدن» غنا يا موسيقىِ لهوى و طرب آور، حكم گوش دادن را ندارد. مگر در بعضى از موارد كه شنيدن از نظر عرف، گوش دادن محسوب مىشود. بنابراين شنيدن آن بدون توجه، اشكالى ندارد.[4]
از اين نكته مىتوان استفاده كرد كه در مكان هايى كه موسيقى مطرب پخش مىشود و انسان مجبور است مدتى در آنجا باشد، مانند محل كار، اتوبوسها [تاكسىها، مجالس عروسى نزديكان و پاركها، نمايشگاهها، مغازهها رستورانها مانند آن] در صورت تحقق زمينه نهى از منكر، بيش از نهى از منكر زبانى، انسان وظيفهاى ندارد و چنانچه مؤثر واقع نشد، بايد از گوش دادن به خوانندگى و نوازندگى حرام خوددارى كند. در اين حال وقتى صدا بدون اختيار به گوش برسد، بر او گناهى نخواهد بود.[5]
موسيقى مشكوك
گاه آدمى در تشخيص بين موسيقى مطرب و غير مطرب، شك مىكند. در اين حال، شنيدن موسيقى مشكوك مانعى ندارد.[6]
[1]. همان، پاسخ پرسش شماره 1152
[2]. پاسخ شماره 1134 و 1135
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، اسخ شماره 1130، استفتائات، ج 3، ص 603
[4]. همان، پاسخ شماره 1159 و 1160
[5]. همان، پاسخ شماره 1139 و 1155 و 1159
[6]. استفتائات، ج 3، ص 603 – 604
موسيقى عرفانى
حضرت آيةاللَّه خامنهاى در باره اين سخن كه «موسيقى ريشه در اسلام دارد و با موسيقى مىتوان به خدا رسيد (موسيقى عرفانى) فرمودهاند: رسيدن به خدا و پى بردن به عظمت جهان هستى و شناختن خالق متعال از راه موسيقى نيست و ترويج موسيقى با هدفهاى نظام اسلامى منافات دارد.[1]
غنا
گوش دادن به «غنا» به طور مطلق حرام است، چه در خانه به تنهايى شنيده شود و يا در حضور ديگران، چه در او تأثير بگذارد يا خير.[2]حتى غناى زن براى شوهر و بر عكس.[3]
اما غنا چيست كه حرام است؟ غنا عبارت است از كشيدن صدا همراه با ترجيع با كيفيتى مخصوص كه متناسب مجالس لهو لعب و محافل طرب و معصيت باشد.[4]
خواندن هر چيزى اعم از شعر و نثر، قرآن و يا مدايح به نحو غنايى حرام است و حتى خواندن قرآن و دعاها و امثال آن به شيوه ياد شده، عقوبت بيشترى دارد.[5]
آواز خواندن به نحو غنايى در همه موارد (مرد براى زن محرم و نامحرم و بر عكس) حرام است، حتى گوش دادن به غنا، به منظور افزايش تمايل به همسر و يا به قصد لذت بردن از همسر، آن را مباح نمىكند.[6]در مجالس مولوديهها نيز زنان نمىتوانند به نحو غنايى بخوانند.[7]
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 233، پاورقِی
[2]. ترجمه اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1136 و 1156
[3]. همان، پاسخ شماره 1156
[4]. همان، پاسخ شماره 1151: آِیت الله العظمِی فاضل: غنا آوازِی است که در آن، صدا را در گلو مِیگردانند که به زبان عرفِی چهچهه مِیگوِیند و طربانگِیز هم باشد و مناسب مجالس لهو و لعب هم باشد. (احکام روابط زن و مرد، ص 236)
[5]. همان، پاسخ شماره 1151
[6]. ترجمه اجوبة الاستفتائات، پاسخ شماره 1153
[7]. همان، پاسخ شماره 1143
حرمت آواز خواندن به نحو غنايى براى خانمها، فقط در يك جا برداشته شده و آن هم در مجلس شب عروسى و مجلسى كه به طور عرفى قبل يا بعد از آن مىگيرند، مشروط به آن كه صداى آنان را نامحرم نشنود، اگرچه احتياط مستحب در ترك آن است.[1]
در مقابل آواز غنايى، آواز معمولى است كه زن مىتواند براى شوهرش بخواند.[2]نيز تك خوانى آقايان براى مردان يا براى زنان در صورتى كه به نحو غنايى نباشد و بر آن مفسدهاى مترتب نشود، اشكال ندارد. حتى جمع خوانى زنان در بين خانمها و يا در مقابل مردان نامحرم، اگر به نحو غنايى نباشد و بر آن مفسدهاى مترتب نشود، اشكالندارد.[3]آيت اللَّه خامنهاى، گوش دادن به صداى زن را اگر به صورت غنا نباشد و به قصد لذت و ريبه هم نباشد و مفسدهاى هم بر آن مترتب نگردد، براى محرم و نامحرم جايز مىدانند.[4]
وقتى موسيقى مطرب حرام باشد، طبيعى است كه دعوت از نوازندگان براى اجراى موسيقى مطرب نيز حرام باشد، چه در مجلس مردانه و چه در مجلس زنانه. همچنين است دعوت از مداحان [و آواز خوانان] براى خواندن شعر به نحو غنايى.[5]
و نكته آخر آن كه به كارگيرى آلات موسيقى و آموختن و ياددادن نوازندگى براى اجراى برنامههاى فرهنگى مفيد، اجراى سرودهاى ملى يا انقلابى يا هر امر حلال و مفيدى، تا زمانى كه به حد طرب و لهو مناسب با مجالس لهو و معصيت نرسد، اشكال ندارد.[6]
[1]. احکام روابط زن و مرد، ص 237، پاورقِی؛ اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ شماره 1135
[2]. احکام روابط زن و مرد، ص 239
[3]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ پرسشهاِی شماره 1146 و 1154؛ استفتائات، ج 3، ص 272
[4]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخ پرسش شماره 1146. آِیت الله العظمِی بهجت و آِیة الله مکارم، آوازخواندن زن در مقابل مردان را خالِی از مفسده ندانسته، لذا جاِیز نمِیدانند، مگر در پشت پرده و عدم مفسده، که آن هم احتِیاط مستحب در ترک آن است. آِیة الله مکارم مِیفرماِیند: در هر صورت اشکال دارد. (احکام روابط، ص 240، پاورقِی)
[5]. احکام روابط زن و مرد، ص 210 211
[6]. اجوبة الاستفتائات(ترجمه فارسِی)، پاسخهاِی 1145 و 1146
پرسش
1. ملاك تشخيص موسيقى مطرب از غير مطرب چيست؟
2. ملاك حرمت موسيقى چيست؟
3. وظيفه انسان در مكانهايى كه موسيقى مطرب و حرام پخش مىشود چيست؟
4. درباره غنا توضيح دهيد؟
5. در چه صورت جمع خوانى زنان در مقابل مردان اشكال ندارد؟
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
درس ششم
ارتباطات[1]
(صحبت با نامحرم تماسها احكام شغلى)
در جهان امروز، بسيارى از زنان به تحصيل روى آورده و كثيرى نيز در بيرون از خانه به كار مشغول شدهاند و تقريباً همه خانمها براى خريد، به همراه همسر و پدر و يا به تنهايى، به مغازهها مىروند. اين امور و مانند آن، زمينه ارتباط با مردان نامحرم را فراهم آورده است. ارتباط با نگاه كردن شروع مىشود و سپس با صحبت كردن ادامه مىيابد و گاه به تماسهاى بدنى مىانجامد.
احكام نگاه كردن در درسهاى قبل بيان شد. در اين درس، احكام صحبت با نا محرم و سپس تماسهاى بدنى بيان مىگردد. قبل از شروع احكام، ياد آور مىشويم كه دين مبين اسلام بر افزايش دانش و فهم و معرفت مسلمانان اعم از زن و مرد تأكيد كرده و از آنان مىخواهد كه با بصيرت به هستى بنگرند و عواقب زشت و پر از زيان انسانهاى كافر و مشرك و گناهكار گذشته را ببينند و خود طريق صحيح در پيش گيرند و عمر كوتاه را كه به سرعت سپرى مىشود، در انجام بهترين و شايستهترين كارها به پايان رسانند.
بهترين كار در اين دنيا، عمل به تكليف در برابر خالق هستى بخش و سپس اندوختن زاد و توشه براى جهان آخرت است و بهترين توشه، تقوا است.[1]
خداوند متعال در عين دستور به كسب معرفت و دانش و يادگيرى احكام الهى، از زنان و مردان مىخواهد تا حدود الهى را در ارتباطات خود با يكديگر مراعات كنند و به هيچ بهانهاى مگر به اضطرار آن قوانين محكم رانقض نكنند. زمينههاى نقض اين
[1]. بقره(2)، آِیه 97