2. استثناى دست و قرص صورت از حجاب بانوان و جواز نگاه بدون ريبه و مفسده، با آرايش است يا ساده؟ و آيا زينتهايى مانند انگشتر جائز است اظهار (آشكار) شود؟ و اگر صورت آرايش شده باشد پوشاندن واجب است يا خير؟
پاسخ: اگر در صورت آرايش موجود باشد بايد پوشانده شود، و بر مرد اجنبى نيز نگاه كردن جائز نيست و همچنين در كفّين اگر داراى زينت و لو مثل انگشتر باشد.
3. آيا صلاح است براى زنها تمام گردى صورت (چه اصلاح (آرايش) كرده و چه اصلاح (آرايش) نكرده) نمايان باشد؟
پاسخ: در صورت نداشتن مفسده مانع ندارد، ولى نبايد با زينت باشد.
4. با توجه به اين كه يكى از آرايشهاى زنان، برداشتن موى صورت است؛ آيا اين كار اشكال دارد؟
پاسخ: آرايش به نحو مزبور حرام نيست، مگر آن كه فساد داشته باشد.
5. آيا حلقه ازدواج جزء زينت آلات به حساب مىآيد يا نه؟
پاسخ: اظهار آن جائز نيست.
6. آرايش كردن زن در مجلس زنانه چگونه است؟
پاسخ: اگر مفسده نداشته باشد، اشكال ندارد.[1]
7. اگر زن در دست خود زينت داشته باشد نظير حلقه ازدواج يا انگشتر يا در وجه خود آرايش كرده باشد، آيا بر اين زن واجب است كه وجه و كفّين خود را بپوشاند يا نه؟
پاسخ: پوشاندن از نامحرم در فرض مذكور واجب است.
8. آيا لاك زدن به ناخن و حنا زدن به دستها براى بانوان اشكال دارد؟
پاسخ: اشكال ندارد، ولى زينت را بايد از نامحرم بپوشانند.
[1]. همان، ج 3، ص 256 و 257.
9. با توجه به اينكه زير ابرو برداشتن براى بانوان «زينت» محسوب مىشود آيا پوشاندن آن از نامحرم بر آنها واجب است؟
پاسخ: زينت را واجب است از نامحرم بپوشانند.
10. آيا استفاده از لوازم و مواد زينتى و آرايشى در نماز اشكال دارد؟
پاسخ: براى زن در نماز مستحب است با زيور آلات، خود را زينت دهد. و استفاده از مواد و لوازم آرايشى اشكالى ندارد، ولى براى وضو بايد چيزهايى مانند لاك ناخن كه مانع رسيدن آب به اعضاى وضو است و يا موادى كه مانع گذاشتن پيشانى بر مُهر است بر طرف شوند.
11. آيا استفاده از گردنبند و يا لباسى كه عكس حيوان كامل يا صورت انسان داشته باشد، در هنگام خواندن نماز چه حكمى خواهد داشت؟
پاسخ: نماز باطل نيست، ولى پوشيدن لباس و يا به دست كردن انگشترى كه نقش صورت دارد، در نماز مكروه است.
12. آيا استفاده از انگشتر، گردنبند و لوازم زينتى ديگرى كه نام خداوند متعال بر آنها نوشته شده است اشكال دارد؟
جواب: چنانچه بدون وضو جايى از بدن به اسم خداوند متعال (به هر زبانى كه باشد) برسد حرام است.
13. آيا استفاده از انگشتر، گردنبند و لوازم زينتى ديگرى كه نامهاى محمد، على، حسن، حسين، فاطمه، زهرا، بر آنها نوشته شده است اشكال دارد؟
پاسخ: ملاك و ميزان، قصد و نيت نويسنده است. اگر نام خود شخص باشد اشكال ندارد، اما اگر نام معصوم7باشد، بنابر احتياط واجب نبايد جايى از بدن را بدون وضو به آنها برساند.
14. اگر بانوان، سرمه را نه براى زينت بلكه به خاطر فوايدى كه از نظر طبّى در آن وجود دارد بزنند، در اين صورت باز هم در مقابل نامحرم بايد آن را بپوشانند؟
پاسخ: اگر عرفاً زينت محسوب شود بايد بپوشانند، (چه) قصد زينت داشتهاند يانه.
15. آيا عطر زدن و يا خوشبو كردن به وسيله مواد و مايعات ديگر براى آقايان و يا بانوان در صورتى كه بوى آن به مشام نامحرم و يا محرم برسد، اشكال دارد؟
پاسخ: عطر زدن اشكال ندارد، ولى اگر عطر زدن بانوان موجب مفسده و تحريك باشد، جايز نيست.[1]
استفتاء از مقام معظم رهبرى
1. بعضى از زنها ادعا مىكنند كه وجود رنگ روى ناخن مانع وضو نيست و مسح روى جوراب نازك هم جايز است. نظر شريف جنابعالى در اين باره چيست؟
پاسخ: در صورتى كه رنگ داراى جرم باشد، مانع از رسيدن آب به ناخن مىباشد و وضو باطل است و مسح بر جوراب هر قدر هم نازك باشد، صحيح نيست.
2. آيا رنگ مصنوعى كه زنها از آن براى رنگ كردن موى سر و ابروىشان استفاده مىكنند، مانع از صحت وضو و غسل است؟
پاسخ: اگر صرفاً رنگ باشد و داراى جرمى نباشد كه مانع از رسيدن آب به مو شود، وضو و غسل صحيح است.
3. مدتى است كه شايع شده لوازم آرايشى را از ناف جنين كه هنگام تولد از او جدا مىكنند و يا از جنين مرده مىسازند. ما گاهى از اين لوازم استفاده كرده و حتى گاهى روژ لب خورده مىشود، آيا اينها نجس هستند؟
[1]. احکام خانواده، ص 304 ـ 308.
پاسخ: شايعه دليل شرعى بر نجس بودن لوازم آرايشى نيست، و تا نجاست آنها از راه شرعى احراز نشود، استفاده از آنها اشكال ندارد.[1]
4. تتو كردن ابرو از نظر شرعى چه حكمى دارد و آيا وضو و غسل در آن هنگام صحيح است؟
پاسخ: از نظر وضو و غسل مانعى ندارد، لكن با توجه به آن كه زينت محسوب مىگردد بايد از نامحرم پوشيده شود وسعى كند در حال عادت اين كار را انجام دهد تا در روزهاى اول هم از نظر غسل و وضو براى نماز دچار مشكل نشود.
5. عمل زيبايى بينى از نظر شرعى چه حكمى دارد و آيا كفاره به آن تعلق مىگيرد؟
پاسخ: فى نفسه اشكال ندارد و موجب كفاره نيست، لكن بايد از لمس يا نظر نامحرم اجتناب شود و آنچه در جواب سؤال فوق ذكر شد، مراعات گردد.
6. آيا به دست كردن انگشتر و برداشتن ابرو، زنها را ملزم به پوشاندن آنها در مقابل نامحرم مىكند؟
پاسخ: اگر زينت است بايد بپوشانند.
7. آيا استفاده از عطريات و كرمهاى خوشبو براى خانمها در صورتى كه بوى آنها به مشام نامحرم برسد اشكال دارد؟ (بدون قصد جلب توجه نامحرم).
پاسخ: اگر جلب توجه نامحرم مىكند و يا مفسده دارد بايد اجتناب نمايد.[2]
[1]. رساله اجوبة الاستفتاءات، ص 23، 27 و 55.
[2]. دفتر حضرت آِیة الله خامنهاِی، مد ظله العالِی، بخش استفتاءات.
فصل سوم
پوشش و البسه
در اين فصل مىكوشيم ديدگاه دين را درباره موضوع پوشش بررسى كنيم. هدف آن است كه با يارى خداوند، معيارهاى دينى درباره چگونگى تهيه لباس و نحوه پوشيدن آن به دست آيد.
ابتدا ياد آور مىشويم كه خداوند درباره لباس مىفرمايد: من لباس را براى شما انسانها فرو فرستادم تا با آن خود را بپوشانيد و مايه زيبايى و زينت شما باشد:
(يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاساً يُوَارِي سَوْءَاتِكُمْ وَرِيشاً وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذلِكَ خَيْرٌ ذلِكَ مِنْ آيَاتِ اللّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ). (اعراف: 26)
اى فرزندان آدم، لباسى براى شما فرستاديم كه اندام شما مرا بپوشاند و مايه زينت شماست؛ اما لباس پرهيزگارى بهتر است! اينها (همه) از آيات خداست؛ تا متذكر (نعمتهاى او) شوند!
خداوند در اين آيه صريحاً اعلام مىدارد كه لباس نعمتى است نازل شده از سوى او تا پوشش اندامها باشد؛ از جمله اندامهايى كه آشكار كردنشان قبيح است و نيز مايه زينت و آراستگى آدميان گردد.
در ادامه آيه، خداوند توجه مىدهد كه برتر از لباس ظاهرى، لباس تقوا است؛ زيرا لباس تقوا و پرهيزكارى نيز زشتىهاى معنوى (گناه) را مىپوشاند، انسان
را در مقابل دشمن درون و برون (نفس و شيطان) حفظ مىكند و آراستگى معنوى براى او به ارمغان مىآورد. بديهى است آراستگى و پاكى معنوى، بسى برتر از آراستگى و زينت ظاهرى است.
تاريخ نشان مىدهد انسان همواره لباس مىپوشيده و اين نعمت الهى از ابتداى خلقت به همراهش بوده است.[1]قرآن كريم نيز اظهار مىدارد كه حضرت آدم و حوا، آنگاه كه در بهشت بودند، لباس بر تن داشتند.
(يَا بَنِي آدَمَ لَايَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِنَ الْجَنَّةِ يَنزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْءَاتِهِمَا). (اعراف: 27)
اى فرزندان آدم، شيطان شما را نفريبد آنچنان كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد و لباسشان را از تنشان بيرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد.
از نكات قابل تعميق در اين آيه، آنكه اولين فريب كارى شيطان و نيز اولين همراهى انسان با شيطان، مقارن بود با از تن در آمدن لباس و عريانى انسان و از بهشت رانده شدن او! پس پوشش و به تن كردن لباس، با سكونت در بهشت و روحيه تقوا و اطاعت از فرامين الهى سازگارى دارد و در مقابل، عريانى اعضا و اندامهاى بدن، با نافرمانى خداوند و خروج از بهشت. از اين رو معلم غيبى از ماوراء فطرت انسان به او الهام كرده است تا خود را بپوشاند.
از طرف ديگر انسان موجودى است اجتماعى و در ارتباط با انسانهاى ديگر. پس ناچار است در ظاهر به گونهاى خود را بنماياند كه موجب كراهت و حسادت، كينهتوزى و يا انگشتنمايى ديگران نشود. لذا شوق به آراستگى، پاكى، نظافت و زينت علاوه بر زمينههاى فطرى، زمينههاى عُقلائى در قلمرو اجتماع دارد. هر چه انسان اجتماعىتر شود اين زمينه نيز پر رنگتر خواهد گشت.
[1]. تفسِیر نمونه، ج 6، ص 134.
از اين رو مىبينيم آنگاه كه انسانها در غارها يا دل جنگلها زندگى مىكردند، نياز به پوشش كامل و آراستن خود را كمتر درك مىكردند، اما هر چه عقل بشر تكامل يافت و حيات او مدنىتر گرديد، پوشش او نيز كاملتر گرديد و نيازش به پاكيزگى و آراستگى بيشتر شد.
امروزه موارد استفاده از لباس، علاوه بر پوشاندن اندام و حفظ بدن از گرما و سرما و نيز آراستگى، به وادى تجمّل، شهرت، تحريك شهوت و خودنمايى نيز كشيده شده و اسرافهاى بىاندازهاى را موجب گشته است. همين موارد، اهميت و ضرورت جست وجو در منابع دينى به منظور يافتن معيارهاى الهى در چگونگى پوشش را بيشتر مىنمايد.
1. پوشش مردان
1- 1. پوشش واجب مردان
قرآن كريم مىفرمايد:
(قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يُغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ). (نور: 30)
به مردان مؤمن بگو چشمهاى خود را فرو گيرند، و عفاف (عورت) خود را حفظ كنند، اين برايشان پاكيزهتر است، خداوند از آنچه انجام مىدهيد، آگاه است.
خداوند در اين آيه دو دستور به مردان مؤمن آموخته است: اول چشم خود را از نگاه به نامحرم فرو گيرند؛ دوم عورت خود را بپوشانند (پاكدامنى ورزند). سپس علت اين دو دستور را پاكى روح و تزكيه نفس اعلام مىدارد. در آخر آيه هم گوشزد مىنمايد كه مواظب اعمال خود باشيد، زيرا خداوند از تمامى اعمال شما (چه آشكار و چه پنهان) آگاه است.
بر اين اساس، بايد گفت كه اسلام با عريانى و نداشتن پوشش مناسب، مخالف است. در همين رابطه على7مىفرمايد:
اذَا تُعَرِّى احَدُكُمُ (الرِّجْلَ) نَظَرَ الَيْهِ الشَّيْطَانُ فَطَمَعَ فِيهِ فَاسْتَتِرُوا، لَيْسَ لِلرَّجُلِ أَنْ يَكْشِفَ ثِيَابَهُ عَنْ فَخْذَيْهِ وَ يَجْلِسَ بَيْنَ قَوْمٍ.[1]
هر گاه يكى از شما مردان عريان (يا با پوشش نامناسب) مىشويد، شيطان نظارهگر شما مىشود و در شما طمع مىورزد. (تا به گناه وادارتان نمايد) از اين رو، سعى كنيد خود را بپوشانيد. چرا كه سزاوار نيست مرد به گونهاى در جامعه حضور پيدا كند كه حتى رانش هويدا گردد.
همچنين از امام صادق7روايت شده است كه فرمود:
نَهَى رَسُولُ اللَّهِ6عَنِ التَّعَرِّى بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ ... .[2]
رسول خدا6از عريان بودن نهى فرمود. چه در روز چه در شب... .
از آنچه بيان شد، آشكار مىگردد كه حد پوشش واجب براى مرد مسلمان، آن مقدارى است كه او را از عريانى كامل خارج كند. اين مقدار در اصطلاح فقها، ستر عورت گفته مىشود.
حضرت امام خمينى (ره) حداقل پوشش واجب براى مردان را اين چنين بيان مىدارند: «مرد بايد در حال نماز، اگر چه كسى او را نمىبيند، عورتين خود را بپوشاند و بهتر است از ناف تا زانو را هم بپوشاند.[3]
اگر چه حكم مذكور براى نماز است، اما در غير نماز هم حداقل مقدار پوشش واجب مردان، حفظ عورتين مىباشند.
[1]. وساِیل الشِیعه، ج 3، ص 353.
[2]. همان.
[3]. رساله توضِیح المسائل، مسئلة 788، ص 125.