از ايشان نيز بايد پرهيز كرده، در حد امكان حجابشان را حفظ كنند.
فتاوا
استفتاء از حضرت امام خمينى (ره)
1. استفاده از چادرى كه در نور، اندام انسان را مشخص كند در نماز اشكال دارد يا خير؟
پاسخ: اگر حجاب و ساتر به نحوى باشد كه بدن ديده شود، كافى نيست.
2. الف) اگر خانمى با لباس محفوظ مثل مانتوى گشاد و شلوار و روسرى يا مقنعه بزرگ نماز بخواند، درست است يا خير؟ ب) اگر خانمى در منزل با چادر كلفت و بلند ولى زير چادر بىآستين و بىجوراب باشد نمازش باطل است يا خير؟
پاسخ: الف- اشكال ندارد. ب- نماز، باطل نيست.
3. آيا شلوار و بلوز مردانه، پوشيدن و نماز خواندنش براى زن اشكال دارد؟
پاسخ: اگر از لباسهاى مخصوص مردان محسوب نباشد، اشكال ندارد.[1]
4. باز بودن گردى صورت و دست زن تا مچ در برابر نامحرم چه صورت دارد؟
پاسخ: در صورت عدم مفسده مانع ندارد.
5. آيا واجب است زن چادر به سر كند؟ و اگر واجب نيست آيا اولويت دارد؟
پاسخ: با مراعات حجاب اسلامى پوشيدن چادر لازم نيست؛ اگر چه بهتر است.
6. آيا در مورد حجاب، خانمها فقط بايد چادر سر كنند يا هر پوششى كه حجم بدن و به طور كلى حجاب واقعى را براى زن فراهم كند، مىتواند حجاب باشد.
پاسخ: در حجاب، لباس خاصّى معتبر نيست هرچند چادر بهتر است، و از لباسى كه جلب توجّه كند احتراز شود.
7. چرا زن بايد با حجاب نماز بخواند؟
[1]. استفتاءات، از محضر امام خمِینِی (ره)، ج 1، ص 136 ـ 144.
پاسخ: تكليف الهى است.
8. آيا پيدا بودن چانه خانمها در عكس با احكام اسلام منافات دارد؟
پاسخ: مانع ندارد.
9. اگر ... (مردى) از همسر (بى حجابش) عكس بگيرد، ... آيا با توجه به اينكه براى چاپ و ظهور بايد به عكاسى برده شود و نامحرم آن را رؤيت مىكند، اشكالى مترتّب مىشود؟
پاسخ: اگر ظاهر كننده زن را نمىشناسد و مفسده ندارد؛ اشكال ندارد.
10. گناه و كيفر زنى كه موى سرش بيرون و معلوم باشد، چيست؟
پاسخ: حجاب از نامحرم واجب است، و كسى كه دانسته تخلّف مىكند، بايد او را نهى نمايند.
11. آيا حجاب از ضروريّات اسلام است؟ منكر آن و كسانى كه به اين دستور الهى مخصوصاً در جامعه اسلامى بى اعتنايى مىكنند، چه حكمى دارند؟
پاسخ: اصل حكم حجاب از ضروريات است و منكر آن حكم منكر ضرورى را دارد و منكر ضرورى محكوم به كفر است، مگر اينكه معلوم باشد كه منكر خدا يا رسول نيست.
12. حدود حجاب اسلامى را بيان فرماييد، آيا حجابى كه حالا زنان با آن پوشيده هستند از طرف شما مجاز است يا نه؟
پاسخ: در حجاب، لباس خاصى معتبر نيست، بلكه آنچه تمام بدن- به استثناء وجه و كفين- را بپوشاند كفايت مىكند، و بهتر است چادر بپوشند.
13. استفاده از جورابهاى ضخيم با دامن و چادر در بيرون منزل چگونه است؟ و همينطور لباسهاى رنگارنگ يا رنگهاى شاد با چادر در بيرون منزل؟
پاسخ: مانع ندارد، مگر آن كه به نحوى باشد كه جلب نظر كند و موجب
مفسده شود.
14. خواهرى علاقهمند به حجاب است، ولى پدر و مادرش (كه در ظاهر مسلمان هستند ولى در عمل مخالف) با حجاب دختر مخالفت مىكنند، و در صورت «پوشش» به او انواع تهمتها و برچسبها مىزنند. حكم خداوند در اين مورد چيست؟
پاسخ: در رعايت حجاب واجب، رضايت پدر و مادر معتبر نيست و اگر او را امر مىكنند كه حجاب نداشته باشد، دستور آنها را مخالفت كند و حجاب را مراعات نمايد.
15. پوشاندن وجه و كفين را واجب نمىدانيد. البته با عدم تلذُّذ و ريبه، حال اگر زن يا دختر طورى بودند كه احتمال مىدهند يا مىدانند كه به صورتشان نگاه مىكنند، آيا باز هم نبايد بپوشانند؟ و اگر زن يا دختر از روى لذّت، وجه و كفّين خود را نپوشاند چگونه است؟
پاسخ: پوشاندن وجه و كفّين واجب نيست، مگر در مورد خوف فساد و ريبه و تلذّذ.
16. آيا زن مسلمان بايد خود را در برابر زن غير مسلمان بپوشاند؟ حدود اين پوشش چقدر است؟
پاسخ: پوشاندن بهتر است، و منظور پوشاندن مواضعى است كه پوشاندن آن در برابر زن مسلمان لازم نيست.
17. استثناى دست و قرص صورت از حجاب بانوان و جواز نگاه بدون ريبه و مفسده، با آرايش است يا ساده؟ و آيا زينتهايى مانند انگشتر جايز است اظهار شود؟ و اگر صورت آرايش شده باشد، پوشاندن واجب است يا خير؟
پاسخ: اگر در صورت آرايش موجود باشد بايد پوشانده شود، و بر مرد اجنبىّ نيز نگاه كردن جائز نيست و همچنين در كفّين اگر داراى زينت و لو مثل انگشتر باشد.
18. آيا صلاح است براى زنها تمام گردى صورت (چه اصلاح كرده و چه اصلاح نكرده)
نمايان باشد؟
پاسخ: در صورت نداشتن مفسده مانع ندارد، ولى نبايد با زينت باشد.
19. آيا نظر كردن مرد نامحرم به وجه و كفين زن جائز است؟ آيا نگاه كردن مرد به تصوير زن بىحجاب در تلويزيون جائز است؟
پاسخ: بدون ريبه مانع ندارد. حكم عكس (را) دارد.
20. آيا نگاه كردن مرد به خواهر زنش جائز است؟
پاسخ: جائز نيست. (زنان و دختران، بايد خود را از برادر شوهر بپوشانند).
21. آيا زن مىتواند با لباسهاى گشاد و با روسرى و شلوار در پيش مرد نامحرم ورزش كند؟
پاسخ: از اين عمل احتراز شود.
22. استفاده از كفشهايى كه با وجود پاشنه كوتاه، صدا مىدهد، براى زنان چگونه است؟
و همينطور كفشهاى ورنى و برّاق؟
پاسخ: اشكال ندارد، مگر آنكه جلب توجه نامحرم نمايد و موجب فساد شود.
23. آيا زن مىتواند تمام بدن خود را به دكتر نامحرم نشان دهد؟
پاسخ: اگر ضرورت نداشته باشد جائز نيست، و در معالجه مرض در صورت ضرورت مانع ندارد.
24. آيا مىشود آقايان خياط براى بانوان- بدون هيچ گونه تماسى با بدنشان و بدون اندازهگيرى بلكه از روى نمونه لباسى كه خود بانوان همراه مىآورند- لباس بدوزند؟
پاسخ: مانع ندارد.
25. رانندگى خانمها از لحاظ شرعى چه صورتى دارد و آيا مانتو و روسرى حجاب كامل است؟
پاسخ: در حجابِ واجب هرگونه لباسى كه بدن را از نامحرم بپوشاند كفايت
مىكند، اگر چه بهتر است چادر انتخاب نمايند. و رانندگى براى بانوان با حفظ حجاب مانع ندارد، مگر آن كه مفسدهاى بر آن مترتب باشد.
26. با توجه به حرمت پوشيدن لباس مرد براى زن و بالعكس (كه امام نيز تصريح نمودهاند) آيا اين حكم در مواردى چون تئاترهاى اسلامى- كه زنان لباس مردان را مىپوشند و بالعكس- نيز جارى است؟
پاسخ: احتياط واجب آن است كه مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه نپوشد، و در اين احتياط فرقى بين موارد نيست.
27. آيا خانمها در نمايشنامه از لباس مردان (مثل لباس ارتشى يا پاسدارى) مىتوانند استفاده كنند؟ در صورتى كه اين لباس متعلق به محارم باشد چطور؟
پاسخ: از لباسى كه فقط مردان مىپوشند بايد اجتناب نمايند.
28. در بعضى مجالس خصوصى اگر لباس زن را مرد بپوشد يا لباس مرد را زن بپوشد، چه صورت دارد؟
پاسخ: احتياط لازم در ترك آن است.[1]
29. زن نمازگزار در حال نماز چادر از سرش بيفتد يا بكشد (به گونهاى كه از حجاب لازم بيرون آيد)، نمازش باطل است يا صحيح و تكليف او در نماز چيست؟
پاسخ: اگر فوراً با چادر دوباره خود را بپوشاند، نماز صحيح است و واجب است آن را تمام كند، اگر چه احوط آن است كه نماز را بعد از تمام كردن، اعاده نمايد.
30. در مسأله حجاب، آيا حجاب بَشَره (پوشش ظاهرى بدن «پوست») كافى است يا حجاب
[1]. همان، ج 3، ص 247 ـ 280، 359 ـ 361، 625 و 626.
حجمى (پوشش اندام هم) لازم است؟
پاسخ: در صورت خوف فتنه و فساد، پوشاندن حجم نيز به مقدار و نحو متعارف لازم است.
31. آيا پوشاندن حجم پا براى بانوان در صورتى كه جوراب نازك و يا حتى جوراب ضخيم به پا دارند، ولى در معرض ديد نامحرم هستند، واجب است؟
پاسخ: در حجاب لباس خاصى معتبر نيست، بايد تمام بدن پوشيده باشد و جورابى كه بشره را بپوشاند كفايت مىكند، مگر اينكه مفسدهاى داشته باشد و بهتر است با چادر بپوشاند.
32. پوشيدن دستكش و زدن پوشيه و روبنده در چه صورتى براى بانوان مستحب و يا واجب است؟ و اگر پوشيه زدن براى چشم ضرر داشته باشد، در اين صورت بايد اجتناب نمايد؟
پاسخ: رعايت هر چه بيشتر حجاب «مستحب» است، و در صورتى كه پوشيده نبودن وجه، موجب ريبه و مفسده باشد، پوشاندن «واجب» است و در فرض مضر بودن، اجتناب شود.
33. آيا استفاده از مقنعه يا روسرى كه زير چانه را نمايان مىكند از نظر رعايت حجاب بلامانع است؟
پاسخ: لازم است زير چانه را از نامحرم بپوشاند.
34. نمايان بودن روى پا، كف پا، پاشنه پا در زنها آيا شرعاً جايز است؟
پاسخ: جايز نيست.
35. اگر زن در دست خود زينت داشته باشد نظير حلقه ازدواج يا انگشتر يا در وجه خود آرايش كرده باشد، آيا بر او واجب است كه وجه و كفّين خود را بپوشاند يا نه؟
پاسخ: پوشاندن از نامحرم در فرض مذكور واجب است.
36. در بعضى كتابها در مورد محرميت خواهر زن مسألهاى اشتباه چاپ شده است، لطفاً حكم صحيح آن را بيان فرماييد؟
پاسخ: خواهر زن محرم نيست.
37. اگر زن و شوهرى از هم طلاق گرفتند، آيا پدر آن شوهر بر زن متروكه باز هم محرم است؟ و يا مادر زن بر شوهر متروكه محرم است؟
پاسخ: بلى، طلاق يا مرگ محرميّت آنها را از بين نمىبرد.[1]
استفتاء از مقام معظم رهبرى
1. زنان چه مقدار از بدن خود را بايد هنگام نماز بپوشانند؟ آيا پوشيدن لباسهاى آستين كوتاه و نپوشيدن جوراب اشكال دارد؟
پاسخ: معيار اين است كه تمام بدن به غير از صورت به مقدارى كه شستن آن در وضو واجب است و كف دو دست تا مچ و پاها تا مفصل ساق، با پوششى هر چند چادر ايرانى باشد، پوشانده شود.
2. آيا بر زنان پوشاندن روى پاها هنگام نماز واجب است؟
پاسخ: پوشاندن پاها تا مفصل ساق در صورتى كه نامحرم حاضر نباشد، واجب نيست.
3. آيا پوشاندن كامل چانه هنگام حجاب و در نماز واجب است، يا اين كه فقط قسمت پايين آن بايد پوشانده شود، و آيا وجوبِ پوشش چانه مقدمه پوشاندن صورت است كه شرعاً واجب است؟
پاسخ: پوشاندن قسمت پايين چانه واجب است نه خود آن، زيرا چانه جزئى از صورت است.[2]
[1]. احکام خانواده (رساله نمونه)، ص 279 ـ 313.
[2]. رسالة اجوبة استفتاءات، ص 89.
4. هنگام جشن عروسى چند عكس از من گرفته شد كه در آنها حجاب كامل نداشتم. اين عكسها در حال حاضر نزد دوستان و اقوام من هستند. آيا جمعآورى آنها بر من واجب است؟
پاسخ: اگر وجود عكسها نزد ديگران مفسدهاى ندارد و يا بر فرض ترتب مفسده، شما در دادن عكسها به ديگران نقشى نداشتهايد يا جمع كردن آنها از ديگران براى شما مشقت دارد، تكليفى در اين باره نداريد.
5. گرفتن عكس زن غير محجّبه در بين محارمش چه حكمى دارد؟ اگر احتمال داده شود كه مرد اجنبى آن عكسها را هنگام ظاهر كردن ببيند، حكم آن چيست؟
پاسخ: اگر عكاسى كه به او نگاه مىكند و عكس وى را مىگيرد، از محارم او باشد، عكس گرفتن از او اشكال ندارد و ظاهر كردن آن هم نزد عكاسى كه او را نمىشناسد، اشكال ندارد.
6. پوشيدن لباس زنانه توسط مردان و برعكس، براى بازى در تئاتر و سينما چه حكمى دارد؟ تقليد صداى مردان توسط زنان و برعكس چه حكمى دارد؟
پاسخ: پوشيدن لباس جنس مخالف و تقليد صداى او هنگام بازيگرى و بيان خصوصيات يك شخص حقيقى، اگر سبب فساد نگردد، بعيد نيست كه جايز باشد.
7. استفاده زنان از انواع كرم و لوازم آرايش در تئاترها و نمايشهايى كه توسط مردان هم ديده مىشود، چه حكمى دارد؟
پاسخ: اگر آرايش توسط خود آنان يا زنان و يا يكى از محارم ايشان صورت بگيرد و فسادى هم بر آن مترتب نشود، اشكال ندارد و در غير اين صورت جايز نيست.
البته صورت آرايش شده بايد از نامحرم پوشانده شود.[1]
8. صدايى كه هنگام راه رفتن زنان از برخورد كفش آنان با زمين ايجاد مىشود، چه
[1]. همان، ص 259 و 260 و 267.