زندگى جمعى و انس با مردم نيز بهرهمند شوند.
على بن ابىطالب7نيز فرمود:
«مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْهُ مِنْ غَيْرِ عِلَّةٍ فَلا صَلاةَ لَهُ».[1]
ابن عباس گفته است:
«هر كس نداى مؤذن را بشنود و به آن پاسخ ندهد، چيزى را نخواسته و چيزى نيز براى او خواسته نشده است.»
در روايت آمده است كه چون روز قيامت فرا رسد گروهى از مردم به صحنه محشر مىآيند، در حالى كه چهرههايشان همچون ستاره درخشان است، فرشتگان به آنها مىگويند:
شما چه اعمالى داشتيد؟
پاسخ مىدهند:
ما هرگاه نداى اذان را مىشنيديم، براى گرفتن وضو برمىخاستيم و هيچ چيز غير از آن، ما را به خود مشغول نمىكرد.
گروهى نيز محشور مىشوند در حالى كه چهرههاى آنان همچون ماه درخشندگى دارد، اينها نيز در پاسخ به
[1]- وسائل الشيعه، ج 8، ص 291، ح 10694.
همان سؤال گويند:
ما پيش از وقت نماز وضو مىگرفتيم [و براى نماز آماده مىشديم]، گروهى نيز محشور مىشوند در حالى كه چهره آنان همچون خورشيد مىدرخشد. اينها نيز در پاسخ مىگويد:
ما اذان را در مسجد شنيديم.[1]
60- نظم در صفوف
يكى از نكاتى كه در روايات بسيار بر آن تأكيد شده، نظم در صفوف نماز جماعت است.
رسول خدا6فرمود:
«سَوُّوا صُفُوفَكُمْ فَانَّ تَسْوِيَةَ الصَّفِّ تَمامُ الصَّلاة».[2]
صفهاى خود را منظم كنيد؛ زيرا مرتب و برابر بودن صفوف [شرط] تمام و كمال بودن نماز است.
پس از آن كه صفوف نماز مرتب شد، اگر هنوز جايى باقى مانده، ابتدا بايد جاهاى خالى را پر كنند و سپس صفوف بعدى را تشكيل دهند.
امير مؤمنان7فرمود:
[1]- محجة البيضاء، ج 1، ص 344
[2]- بحار الانوار، ج 85، ص 20
«سُدُّوا فُرَجَ الصُّفُوفِ مَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ يُتِمَّ الصَّفَّ الْأَوَّلَ وَ الَّذِي يَلِيهِ فَلْيَفْعَلْ فَإِنَّ ذَلِكُمْ أَحَبُّ إِلَى نَبِيِّكُمْ وَ أَتِمُّوا الصُّفُوفَ فَإِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يُتِمُّونَ الصُّفُوفَ».[1]
«جاهاى خالى صفوف را پر كنيد، كسى كه مىتواند صف اول را تكميل كند و يا صف پس از آن را، پس بايد چنين كند؛ زيرا اين عمل نزد پيامبر دوست داشتنىتر است و صفوف را تكميل و پر كنيد، پس همانا خدا و فرشتگان او، بر كسانى كه صفها را پر مىكنند، درود مىفرستند.»
على7در حديثى ديگر فرمود:
«بهترين صفوف، صفهاى اول است و آن صف فرشتگان است ...»[2]
امام صادق7نيز فرمود:
«صفها را كامل كنيد و اگر كسى از شما احساس كرد در صف اول جا تنگ است،
[1]- بحار الأنوار، ج 85، ص 18
[2]- بحار الانوار، ج 83، ص 18
زيانى به شما نمىرساند كه در صف بعد بايستد، و اگر در صف اول جاى خالى وجود داشت، زيانى به شما نمىرساند كه به سمت راست يا چپ حركت نموده- اگر جاى خالى كمى اين طرف يا آن طرف بود- و آن جاى خالى را پر كنيد.»[1]
و بالا خره رسول خدا6فرمود:
«اگر مردم پاداش آنچه مربوط به اذان و صف اول نماز است را مىدانستند، نسبت به آن علاقمند گرديده، آهنگ آن مىكردند.»[2]
حال با توجه به آنچه كه از كلام معصومين:نقل شد، پيروان اهل بيت عصمت و طهارت بايد در نظم صفوف جماعت تلاش نموده، به موقع در مساجد حاضر شوند و آنگاه كه صفوف نماز جماعت تشكيل شد و جايى براى نشستن نبود، از آزار رساندن به مسلمانان و از روى دوش آنان عبور كردن خوددارى كنند و هر كجا كه جاى خالى وجود داشت همان جا بنشينند.
[1]- بحار الأنوار، ج 83، ص 18
[2]- همان، ص 20
61- رو به قبله نشستن
حاجيان در حرمين شريفين تلاش كنند رو به قبله بنشينند، به خصوص زمانى كه در مسجد الحرام و يا در مسجد النبى حضور دارند، اين عمل پيروى از سنت رسول خدا6است و پاداش دارد.
پيامبر خدا6در حديثى فرمود:
«براى هر چيزى شرف و حرمتى است و شريفترين مكانِ نشستن، جايى است كه رو به قبله باشد.»[1]
امام صادق7فرمود:
«رسول خدا6بيشتر اوقات رو به قبله مىنشست.»[2]
متأسفانه گاهى مشاهده مىشود كه حاجيان در مسجد الحرام پشت به كعبه نشسته و با دوستان خود گفتگو مىكنند، اين نه تنها خلاف سنت رسول خدا6است بلكه حاجيان را از ثواب نگاه به كعبه نيز محروم مىكند.
[1]- بحار الانوار، ج 72، ص 469
[2]- مكارم الاخلاق، ج 1، ص 66
62- مراعات حال ديگران
در بيشتر اوقات سال، به خصوص فصل تابستان، هواى مكه و مدينه گرم است از اين رو، شايسته است حاجيان هنگام شركت در نمازهاى جماعت و يا در جلسات آموزشى كمى با فاصله بنشينند تا همسفران خود و يا ديگر مسلمانان از تنگى جا اذيت نشوند.
رسول خدا6فرموده:
«براى آنان كه در تابستان دور هم مىنشينند، شايسته است كه هنگام نشستن، ميان هر دو نفر به اندازه استخوان ذراعى فاصله باشد تا در نتيجه از نزديكى به يكديگر در گرما به مشقت نيفتند.»[1]
63- پرهيز از اسراف
يكى از نكات مهم و قابل توجّه حاجيان اين است كه در سفر حج بايد از اسراف و تبذير خوددارى كنند.
گاهى اوقات حاجيان بيش از نياز و مصرف خود، غذا و نوشابه و آب ميوه را داخل اتاق برده و در نتيجه به دليل ماندن و مصرف نكردن فاسد شده، آنها را دور مىريزند و يا هنگام خروج از اتاق، كولر و چراغها را
[1]- كافى، ج 2، ص 662
روشن مىگذارند و از اتاق خارج مىشوند.
قرآن خطاب به مؤمنان مىفرمايد:
كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ[1]
«و بخوريد و بياشاميد ولى اسراف نكنيد، همانا خداوند اسراف كنندگان را دوست نمىدارد.»
و در آيه ديگر مىفرمايد:
وَ أَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحابُ النَّارِ.[2]
و همانا اسراف كنندگان ياران آتشاند.
على7فرمود:
اسراف موجب هلاكت و نابودى، و ميانه روى مايه زيادى ثروت است.[3]
امام سجاد7در دعاى بيستم صحيفه سجاديه، از خداوند مىخواهد:
«بار خدايا! مرا از زياده روى و اسراف باز دار و روزيم را از نابودى نگاهدار و ثروتم را
[1]- اعراف: 31
[2]- غافر: 43
[3]- بحار الانوار، ج 59، ص 192
با دادن بركت به آن، زياد گردان و راه مصرفآن را در كارهاى خير به من بنمايان.»[1]
على7در روايتى اسراف را اينچنين معرفى كرده و فرمودهاند:
«خرج كردن دارايى در مسير نادرست، زياده روى و اسراف است.»[2]
بنابراين، هزينه كردن مال در كارهاى غير ضرورى و خريد كالاهايى كه خيلى به آن نياز ندارد و نيز خريد كالاهاى تزيينى و تجمّلى را مىتوان از موارد اسراف شمرد.
در حديث ديگرى رسول خدا6فرمود:
«اين كه هرچه دلت بخواهد بخورى، خود نوعى اسراف است.»[3]
در حديث ديگرى امام صادق7دور ريختنِ مانده غذا در ظرف (چه آب و چه غذا و استفاده از لباس بيرون در خانه را) از موارد اسراف دانستهاند.[4]
[1]- صحيفه سجاديه، ص 86
[2]- نهج البلاغه، خطبه 126
[3]- كنز العمال، ح 7366
[4]- بحار الانوار، ج 72، ص 303