كوهستان را طى كرده بالا مىرود و پس از رسيدن به قله سرازير مىشود، هواپيما از باند فرودگاه برمىخيزد، اوج مىگيرد و با رسيدن به مقصد فاصله خود را با زمين كم كرده، در فرودگاهِ مقصد، به زمين مىنشيند، مسافرِ خانه خدا سزاوار است كه در تمامى اين مراحل بهياد خدا بوده، زير لب زمزمه عاشقانه با خدا داشته باشد.
رسول خدا6هر زمان در مسيرى بالا مىرفت «اللَّه اكبر» و آنگاه كه فرود مىآمد «سبحاناللَّه» مىگفت.[1]
برخى مناطق در ميان راه، همچون گردنههاى صعبالعبور و راههاى پرپيچ و خم، خطرناك و ترس آفريناند، امام صادق7فرمود:
اگر به جايى رسيدى كه ترسانى اين آيه را بخوان:
«وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً».[2]
«پروردگارا! مرا [در هركارى] بهطرز درست داخل كن و بهطرز درست خارج ساز و از جانب خود براى من تسلّطى يارىبخش قرار ده [و پيروزى و يارى عنايت فرما].»
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 391، ح 15088
[2]- اسراء: 80
امام سجاد7فرمود:
«اگر كسى پياده حج گزارد و سوره «إنّا انْزلناه ...» [سوره قدر] را بخواند، درد سخت پيادهروى را لمس نمىكند».[1]
ادعيه سفر فراوان است و پيشوايان دين براى مراحل مختلف همچون: خروج از منزل، زمان سوار شدن بر مركب، موقع حركت و زمان فرود آمدن، ادعيه گوناگونى را نقل كردهاند كه بهدليل رعايت اختصار، از ذكر آنها خوددارى مىشود. علاقهمندان مىتوانند به كتب مربوط مراجعه كنند.
18- همراه داشتن دارو
در عصر حاضر، بهدليل توسعه گردشگرى در جهان، مسؤولان هر كشورى تلاش مىكنند تا امكانات رفاهى و پزشكى را براى مسافران فراهم سازند.
جمهورى اسلامى ايران نيز در كاروانهاى زيارتى حج و عمره، پزشكى را همراه كاروان مىفرستد كه از آغاز تا پايان سفر، حاجيان را همراهى و در صورت نياز به دارو و درمان، آنها را معالجه كند. ليكن در عين حال حاجيان اگر بيمارى خاصّى دارند لازم است ضمن آگاه
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 396، ح 15099
ساختن پزشك كاروان، داروهاى ضرورى و سوابق مربوط به بيمارى خود را همراه بردارند، ديگران نيز براى دردها و بيمارىهاى سطحى مقدارى دارو بردارند تا در صورت نياز از آن استفاده كنند. لقمان حكيم به فرزندش فرمود:
« [در مسافرت] با خود دارو بردار [تا در صورت نياز] هم تو و هم همسفرانت از آن بهرهگيرند ...».[1]
19- نيازمندىهاى سفر
شايسته است مسافر برخى از نيازمندىهاى خود را همراه بردارد تا هنگام نياز از آن بهره گيرد. عايشه گويد:
«رسول خدا6هرگاه به مسافرت مىرفت چند چيز با خود برمىداشت:
1- آيينه 2- سرمهدان 3- شانه كوچك (مِدْرَى) 4- مسواك 5- شانه بزرگ».[2]
ام سعد انصارى نيز گويد:
رسول خدا6در مسافرت آيينه و سرمهدان را از
[1]- بحارالانوار، ج 73، ص 275
[2]- محجة البيضاء، ج 4، ص 72
خود دور نمىكرد.[1]
مرحوم مجلسى رحمه الله نيز در بحارالأنوار نقل مىكند:
«رسول خدا6هرگاه به مسافرت مىرفت، شانه، مسواك و سرمهدان با خود برمىداشت».[2]
باتوجه به خصوصيات اخلاقىِ رسول خدا6مىتوان از اين احاديث بهخوبى دريافت كه پيروان آن حضرت، بايد در مسافرتها ابزار و وسايلى كه آنان را در منظم و آراسته بودن و نيز نظم و ترتيب يارى مىدهد، همراه بردارند و از نامنظم و آشفته بودن سر و صورت و وضعيت ظاهرى خود اجتناب ورزند.
حماد بن عيسى از امام صادق7نقل كرده كه آن حضرت فرمود:
در وصيت لقمان به فرزندش اين چنين آمده است:
«اى پسرم، شمشير و كفش و عمامه و ريسمان و مشك آب و نخ خياطى و سوزن در سفر همراه داشته باش و داروى بيشترى همراه خود بردار تا هم خود و هم همراهانت از آن استفاده كنيد و در هر كارى كه نافرمانى خدا در آن نباشد با همسفرانت موافقت كن».[3]
مرحوم فيض نقل كرده است كه بعضى از متوكلين و
[1]- همان: 73
[2]- بحارالانوار، ج 73، ص 235
[3]- من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 185، ح 834
كسانى كه توكل به خداوند در وجود آنان قوى بود، در سفر و در وطن، قمقمه، ريسمان، سوزن و نخ و قيچى را از خود جدا نكرده، مىگفتند: «اينها مربوط به دنيا نيست».[1]
شايان ذكر است كه آنچه در اين روايت و نظير آن آمده، نيازمندىهاى حاجيان در آن زمان بوده و طبيعى است كه در اين دوران نيز بايد نيازمندىهاى فعلى از قبيل: مسواك، دمپايى، قيچى، ناخنگير و امثال آن را همراه بردارند.
20- همراه داشتن خوراكى
شايسته است زائر خانه خدا در سفر حج، از پاكيزهترين اموال خود بهره گيرد و برخى از خوراكىهاى فاسدنشدنى را همراه بردارد تا در صورت نياز از آن استفاده كند.
رسول خدا6فرمود:
«از بزرگوارى مرد است كه هنگام رفتن به مسافرت، توشهاش پاكيزه باشد.»[2]
امام صادق7نيز فرمود:
[1]- محجة البيضاء، ج 4، ص 73
[2]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 423، ح 15160
«زيادى توشه و پاكيزه بودن و بخشش آن به همراهانى كه در سفر با شما هستند، از نشانههاى جوانمردى است».[1]
امام سجاد7نيز هرگاه به قصد حج يا عمره، به مكه مسافرت مىكرد، از بهترين و پاكيزهترين خوراكىها، مانند: بادام، شكر، سويق و آرد نرم الكنكرده، همراه خود برمىداشت.[2]
گفتنى است، خوراكىهايى كه مسافر همراه خود برمىدارد، نبايد فاسدشدنى باشد و تنها خوراكىهاى خشك و قابل نگهدارى در شرايط آب و هوايى مختلف، براى استفاده در سفر مناسب است.
21- همراه داشتن تربت حسينى
يكى از توصيههاى امام صادق7به مسافران اين است كه مقدارى تربت امام حسين7در سفر همراه داشته باشند.
روزى از آن حضرت پرسيدند: اى فرزند رسول خدا6، همانگونه كه تربت قبر حسين بن على8شفاى هر دردى است، آيا ايمنبخش از هر
[1]- همان، ص 424، ح 15162
[2]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 423، ح 15161
ترس و نگرانى هم هست؟
امام صادق7فرمود: آرى، اگر يكى از شما بخواهد از هر ترسى در امان باشد، تسبيحى از تربت حسين7با خود برگيرد و هنگام خفتن در بستر، دعاى وقت خفتن را سه مرتبه بخواند، آنگاه آن تربت را بوسيده، بر چشمان خود بگذارد و اين گونه بگويد:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذِهِ التُّرْبَةِ وَ بِحَقِّ صَاحِبِهَا وَ بِحَقِّ جَدِّهِ وَ بِحَقِّ أَبِيهِ وَ بِحَقِّ أُمِّهِ وَ أَخِيهِ وَ بِحَقِّ وُلْدِهِ الطَّاهِرِينَ اجْعَلْهَا شِفَاءً مِنْ كُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ كُلِّ خَوْفٍ وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ سُوءٍ».[1]
سپس آن تربت را در جيب خود گذارد. اگر در وقت عشا چنين كند تا صبحگاهان در پناه خدا خواهد بود.[2]
22- وظيفه ديگران نسبت به مسافر
مستحب است مردم مسافر را هنگام سفر بدرقه كنند؛ چرا كه مسافر در شرايط روحى خاصى بهسر
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 427
[2]- همان.
مىبرد، از فرزندان و خويشان و نزديكان و زندگى و خانه و كاشانه خويش جدا مىشود و تا مدتى از آنان دور مىماند. بدرقه مسافر و محبت نسبت به او و دعا كردن در حق او، از آلام سفر مىكاهد و روح مسافر را آرام مىكند.
امام صادق7فرمود:
«كَانَ إِذَا وَدَّعَ رَسُولُ اللَّهِ6رَجُلًا قَالَ:
أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ دِينَكَ وَ أَمَانَتَكَ وَ خَوَاتِيمَ عَمَلِكَ وَ وَجَّهَكَ لِلْخَيْرِ حَيْثُمَا تَوَجَّهْتَ وَ رَزَقَكَ التَّقْوَى وَ غَفَرَ لَكَ الذُّنُوبَ».[1]
«رسول خدا6هرگاه با مردى خداحافظى مىكرد، مىفرمود: دين و امانتت و سرانجام كارت را بهخدا بسپار و به هركجا مىروى، خداوند خير و خوبى را بهروى تو بگشايد و تقواى الهى را روزىات كند و گناهانت را بيامرزد.»
و نيز در حديث ديگرى امام باقر7فرمود:
رسول خدا6هرگاه با مسافرى خداحافظى مىكرد، دست او را مىگرفت، و مىفرمود:
«خداوند همسفران خوبى نصيبت كند و يارى تو را
[1]- وسائلالشيعه، ج 11، ص 407، ح 15119