بنابراين در طول سفر، به خصوص روزهايى كه حاجيان به عرفات و مشعر و منا مىروند، همسفران به ويژه افراد مسن و بيمار را يارى دهند تا با اين عمل، پاداش آنها مضاعف گردد».
34- ناسازگارى ممنوع
افراد بشر، هرچه از خوبىها بهرهمند باشند، باز ممكن است در برخى شرايط گرفتار كمحوصلهگى، بهانهگيرى و ناسازگارى شوند و به همين دليل، هم خود و هم ديگران را ناراحت كنند.
رسول خدا6در سفرى كه به حج مشرف مىشدند فرمودند:
«مَنْ كانَ سَيِّىءُ الْخُلْقِ وَ الْجِوارِ فَلا يَصْحَبُنا».[1]
«كسى كه بداخلاق است و به همسايه خود بدى مىكند، با ما همراه نشود.»
دليل اين سخن واضح است؛ زيرا آن كس كه در وضعيت عادى كجخلق بوده و همسايهآزارى مىكند، هنگام سفر و برخورد با سختىها و
[1]- بحارالانوار، ج 73/ 273
مشكلات، رفتارى به مراتب نامناسبتر با ديگران خواهد داشت.
على بن ابىطالب7كمىِ ناسازگارى با همسفران را از نشانههاى جوانمردى در سفر برشمرده است.[1]
سعدى گويد:
يكى خوبكردار خوش خوى بود
كه بدسيرتان را نكوگوى بود
به خوابش كسى ديد چون درگذشت
كه بارى حكايت كن از سرگذشت
دهانى به خنده چو گُل باز كرد
چو بلبل بهصوتى خوش آغاز كرد
كه بر من نكردند سختى بسى
كه من سخت نگرفتمى با كسى[2]
امام صادق7فرمود:
«مسافرت و سير منازل، توشه انسان را تمام، اخلاق را بد و لباس را فرسوده مىكند ...».[3]
در مسافرت نظم زندگى عادى مردم بههم مىخورد
[1]- بحارالانوار، ج 73، ص 266، ح 1.
[2]- بوستان سعدى: باب چهارم، ص 232.
[3]- بحارالانوار، ج 73، ص 277.
و در غذا و استراحت و مكان آنان تغييراتى ايجاد مىشود، اين امور كه خودبهخود موجب تغيير در روحيه و اخلاق آنان مىگردد، لذا بايد مسافران تلاش كنند تا در چنين وضعيتى، همسفران خود را خسته و دلآزرده نكنند.
ناسازگارى آنچنان مذموم است كه امام باقر7به نقل از رسول خدا6فرمود:
«اگر ناسازگارى در برابر چشم [مردم] مجسم شود، هيچ آفريدهاى از مخلوقات خداوند از آن زشتتر نخواهد بود.»[1]
زخاك آفريدت خداوند پاك
پس اى بنده افتادگى كن چو خاك
حريص و جهانسوز و سركش مباش
زخاك آفريدندت آتش مباش
چو گردن كشيد آتش هولناك
به بيچارگى تن بيانداخت خاك
چو آن سرفرازى نمود، اين كمى
از آن ديو كردند، از اين آدمى[2]
[1]-كافى، ج 2، ص 321، ح 2
[2]-بوستان سعدى، ص 189
35- آزار نرساندن به همسفران
زائران، در جلسات و هنگام شركت در نمازهاى جماعت، ورود و خروج به مساجد، سوار شدن به اتوبوس و مواردى از اين قبيل، تلاش كنند تا ديگران را آزار ندهند، در مكانهايى كه مىروند، هركجا جاى خالى بود بنشينند و از تردّد و عبور ميان جمعيّت فشرده حجّاج اجتناب نمايند.
سيره رسول خدا6اينگونه بود كه هروقت به محلى وارد مىشد، در نزديكترين جا به ايشان- يعنى دم در- مىنشست.[1]
آن حضرت همچنين فرمود:
«هرگاه يكى از شما به مجلسى وارد شد، در كنار آخرين نفرى كه نشسته بنشيند».[2]
رسول خدا6در حديث ديگرى فرمود:
«هرگاه كسى در مجلسى وارد شود كه تعدادى آنجا حضور دارند، اگر از ميان آنان برادر دينى خود را دعوت نموده و براى وى در كنار خود جا باز كند، بايد دعوت او را بپذيرد؛ زيرا اين احترامى است كه
[1]- كافى، ج 2، ص 662
[2]- بحارالانوار، ج 16، ص 240
برادر دينى او براى وى قائل شده و بدينوسيله او را گرامى داشته است. و اگر كسى براى وى جا باز نكرد، در مجلس بنگرد، هركجا جاى راحتى براى نشستن بود، همانجا بنشيند».[1]
36- ناديده گرفتن لغزشها
در مسافرت گاهى آگاهانه و گاهى از روى غفلت ممكن است يكى از همسفران دچار لغزش شده، كار خلافى انجام دهد. سيره اهل بيت عصمت و طهارت:در اين زمينه آن بوده كه اين لغزشها را يا ناديده مىگرفتند و يا با تذكر، فرد خطاكار را اصلاح مىكردند.
زراره از امام باقر و امام صادق8نقل كرده كه فرمودند:
«نزديكترين موضع بنده به كفر آن است كه با مردى برادر دينى باشد و لغزشها و خطاهاى او را شمرده [نزد خود نگه دارد] تا روزى او را بهخاطر آن لغزشها سرزنش كند».[2]
[1]- بحارالانوار، ج 72، ص 465
[2]- كافى، ج 2، ص 354
طبيعى است كه هركس بهدنبال كشف عيوب و خطاهاى مردم باشد، عملًا ديگران را به مقابله دعوت كرده و آنان را بر اين كار ترغيب مىكند و همين، موجب حرمتشكنى و درگيرى مؤمنان و مسلمانان با يكديگر خواهد شد.
رسول خدا6فرمود:
«بهدنبال كشف لغزشهاى مؤمنان نباشيد، زيرا هركس بهدنبال لغزشهاى برادر دينى خود برآيد، خداوند لغزشهاى او را دنبال مىكند و آنكس كه خداوند بهدنبال لغزشهايش برآيد، او را رسوا خواهد كرد، گرچه در داخل خانهاش باشد».[1]
در حديث ديگرى امام صادق7از رسول خدا6نقل كردهاند كه فرمود:
«اى كسانى كه بهزبان اسلام آورده، ولى ايمان در دلهايتان نفوذ نكرده است! مسلمانان را نكوهش نكنيد و بهدنبال عيوب آنان نباشيد كه هركس چنين كند، خداوند عيوب او را پيگيرى مىكند و هركه را خداوند دنبال عيب او برآيد، او را رسوا مىكند، گرچه
[1]- كافى، ج 2، ص 355
در درون خانهاش باشد».[1]
با رعايت اين نكته اخلاقى، مىتوان در كاروانها فضايى صميمى ايجاد كرد و بر شيرينى و لذّت سفر افزود، از اين رو حاجيان بايد با خوشبينى نسبت به يكديگر برخورد كنند و هرگز بهدنبال شمردن لغزشهاى ديگران نباشند.
37- بازگو نكردن خاطرات تلخ
زندگى در سفر حج، جمعى و گروهى است و درنتيجه، افراد مختلف با سليقهها و رفتارهاى گوناگون كنار همديگر جمع شده، چندينروز با هم زندگى مىكنند و به طور طبيعى اين اختلاف سليقهها، گاهى منتهى به نزاع و درگيرى و كدورت مىشود. توصيه اهل بيت عصمت و طهارت:به حاجيان اين است كه با همسفران خود، جوانمردانه برخورد نموده، پس از مراجعت نيز در هيچ مجلسى، حوادث ناخوشايند سفر را براى ديگران بازگو نكنند.
امام صادق7در حديثى، يكى از دلايل جوانمردى در سفر را كتمان اسرار و رازدارى همراهان
[1]- همان، ص 354
پس از جدا شدن از آنها ذكر مىكنند.[1]
آن حضرت در حديث ديگرى فرمود:
«لَيْسَ مِنَ الْمُرُوءَةِ أَنْ يُحَدِّثَ الرَّجُلُ بِمَا يَلْقَى فِي السَّفَرِ مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ».[2]
«اين از جوانمردى نيست كه انسان آنچه از خوب و بد در سفر ديده و با آن برخورد كرده را بازگو نمايد.»
38- جوانمردى در سفر
در سفر حج، حاجيان بايد با همسفران جوانمردانه برخورد كنند و سختىها را به جان خريده، آسايش و آرامش ديگران را برخود ترجيح دهند.
هنگام سوار شدن به اتوبوسها، موقع صرف غذا، زمان استفاده از بالابرها و ... ديگران- به خصوص كودكان و كهنسالان- را برخود مقدم بدارند و با برخورد صحيح و اسلامى و لبخند خستگى را از تن همسفران خويش بزدايند و به تعبير روايات، از خود جوانمردى نشان دهند.
رسول خدا6تلاوت قرآن، ساختن مسجد،
[1]- مكارمالاخلاق، ج 1، ص 541، ح 1876؛ امالى مفيد، ص 44، ح 3
[2]- آثارالصادقين، ج 8، ص 492