سؤال و جوابهاى مرتبط با همان مسائل ذكر شده است.
3- در پايان ضمن تقدير و تشكّر فراوان از تمام عزيزانى كه از هنگام شروع به تهيّه اين مجموعه، تا مرحله چاپ و نشر آن مرا يارى كردهاند، بويژه جناب حجّة الإسلام احمدى راد، كه در مقابله قسمت عمده اين كتاب همراهى كردند، از خوانندگان محترم مىخواهم كه اين كتاب را با دقّت مورد مطالعه قرار داده، و ما را از پيشنهادات و انتقادات خويش محروم نسازند، و در صورت برخورد با مسائلى كه بايد در اين مجموعه گنجانيده شود و از آن غفلت شده، يادآورى فرمايند تا در چاپهاى بعد جبران گردد.
پروردگارا! ما را در راه شناخت احكام و قوانين نجاتبخش اسلام، و سپس عمل به همه آنها موفّق بدار! آمين يا ربّ العالمين
رَبَّنا تَقَبَّل مِنّا انَّكَ انْتَ السَّميعُ الْعَليمْ
قم- حوزه مقدّسه علميّه
أبو القاسم عليان نژادى
خرداد ماه 1380، ربيع الاوّل 1422
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
1- بلوغ و نشانههاى آن
مقدّمه:
«بلوغ» به معناى رسيدن به سنّ خاصّى است كه انسان در آن سن آمادگى انجام كار مورد نظر را دارد. البتّه «بلوغ» در همه مسائل يكسان نيست؛ زيرا آمادگى براى هر كارى در سنّ و سال خاصّى حاصل مىشود. بنابراين، سنّ بلوغ در مسائل شرعى، با حدّ بلوغ در مسائل اجتماعى، سياسى يكى نيست، همانگونه كه بلوغ جنسى با رسيدن به سنّ تصرّف در مسائل اقتصادى تفاوت دارد.
نتيجه اين كه هر چيزى «بلوغ» خاصّ خود را دارد، و ما نمىتوانيم براى همه چيز يك سنّ بلوغ تعيين كنيم.
با توجّه به مقدّمه فوق، به احكام و نشانههاى بلوغ دختران توجّه فرمائيد:
مسأله 1-نشانه بلوغ در دختران يكى از سه چيز است:
الف) تمام شدن نه سال قمرى[1]و وارد شدن به ده سالگى قمرى.
ب) بيرون آمدن منى.
ج) روييدن موى درشت بالاى عورت.
مسأله 2-درشت شدن صدا، دليل بر بلوغ نيست.
[1]. نه سال قمرى سه ماه و چند روز از نُه سال شمسى كمتر است.
سؤال 3-لطفاً در مورد بلوغ دختران، به سؤالات زير پاسخ فرمائيد:
الف) سنّ بلوغ دختران از نظر شرعى دقيقاً چه مقدار است؟
ب) آيا مىتوان بين عبادات و عقود و ايقاعات[1]تفاوتى قائل شد؟
ج) حدود و قصاص در چه سنّى اجرا مىشود؟
جواب:سنّ بلوغ دختران نه سال تمام قمرى است، و اگر سال شمسى را در دست دارند از طريق كامپيوتر براحتى تبديل به سال قمرى مىشود؛ ولى چنانچه از نظر نيروى جسمانى، قدرت انجام بعضى از تكاليف، مانند روزه را نداشته باشند، روزه بر آنها واجب نيست، و بجاى هر روز، كفّاره مدّ طعام (750 گرم گندم يا مانند آن) به فقير مىدهند. و در مورد عقود و ايقاعات مالى معيار تنها بلوغ نيست؛ بلكه رشد عقلى نيز لازم است. و در مورد حدود و قصاص، همانند ساير مكلّفين با آنها رفتار خواهد شد، مگر اين كه عقل كافى، كه يكى از شرايط چهارگانه حدود و قصاص است، نداشته باشند. و در مورد ازدواج علاوه بر بلوغ و رشد عقلى، رشد جسمانى براى اين امر نيز لازم است؛ يعنى اگر خطر افضاء وجود داشته باشد، ازدواج جايز نيست. بنابراين بلوغ در چهار مرحله پياده مىشود.
سؤال 4-آيا ديدن خون حيض براى دختران، از نشانههاى بلوغ شمرده مىشود؟
جواب:آرى، از علائم بلوغ است.
سؤال 5-مىدانيم كه انجام عبادات قبل از سنّ بلوغ بر انسان واجب نيست، ولى آيا قبل از بلوغ هيچ تكليفى ندارد؟ يا برخى مسائل وجود دارد كه سنّ بلوغ در آن معتبر نيست؟ اگر جواب مثبت است، موارد آن را بيان فرمائيد.
جواب:هرگاه دختران و پسران نابالغ هوشيارى كافى براى درك خوبى و بدى بعضى از كارها داشته باشند (مثلا قُبح و زشتى قتل نفس، يا لزوم آگاه ساختن كسى كه نابيناست،
[1]. تفاوت بين عقود و ايقاعات در اين است كه «عقد» نياز به دو طرف دارد، «موجب» و «قابل»؛ ولى ايقاع نيازى به «قابل» ندارد، و ايجاب تنها كافى است. مثلا «عقد ازدواج» هم صيغه ايجاب لازم دارد و هم صيغه قبول، و «طلاق» كه از ايقاعات است، نيازى به قبول ندارد، و اجراى صيغه طلاق كافى است.
و بر لب پرتگاه است را درك كنند) موظّف هستند كه به حكم عقلشان عمل كنند.
سؤال 6-آيا رشد جسمانى، مانند افزايش طول قد، بزرگ شدن پستانها، باسنها و مانند آن، علامت بلوغ (دختران) محسوب مىشود؟
جواب:اين علائم كافى نيست.
سؤال 7-خداوند دخترى به من عنايت كرده كه اكنون كلاس اوّل ابتدايى است، بسيار علاقه دارم كه او دخترى متديّن و عفيف تربيت شود. بدين جهت نسبت به مسائل تربيتى و عبادى او حسّاسيّت خاصّى دارم. در اين رابطه دو سؤال برايم مطرح شده، كه پاسخ آن موجب امتنان است:
الف) آيا عبادتهاى دختران در اين سنّ و سال (قبل از بلوغ) صحيح است؟
ب) بطور كلّى از چه سنّى دخترانمان را به انجام عبادات ترغيب و تشويق كنيم؟
جواب:هر زمان كه هوشيارى كافى براى انجام عبادات داشته باشند، اعمالشان صحيح و تشويق آنها بسيار خوب است.
سؤال 8-چرا سنِّ بلوغِ دختران، كمتر از سنِّ بلوغِ پسران است؟
جواب:رشد فكرى و جسمى دختران سريعتر از رشد پسران صورت مىگيرد.
سؤال 9-وظيفه دخترى كه شك دارد به سنّ بلوغ رسيده يا نه، چيست؟ آيا در اين حال انجام تكاليف شرعى بر او لازم است؟
جواب:واجب نيست؛ ولى اگر امكان تحقيق دارد، تحقيق كند.
سؤال 10-هرگاه دخترى قبل از نُه سالگى عادت ماهانه شود، آيا بالغ محسوب مىگردد؟
جواب:آنچه قبل از نُه سالگى ديده مىشود عادت ماهانه محسوب نمىشود، هرچند داراى همان صفات بوده باشد، بنابراين نشانه بلوغ نيست.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
2- احكام تقليد
مقدّمه:
شايد برخى از خود بپرسند كه در عصر و زمان ما، كه بشر در همه زمينهها ترقّى و پيشرفت خيره كنندهاى داشته، و به ابزار و وسائل فوق العاده مدرن دست يافته، به گونهاى كه به حق مىتوان اين عصر را «عصر تحقيق و كنكاش و علم و دانش» لقب داد، آيا با همه اين امور، تقليد در عصر و زمان ما امر مطلوبى است؟
آيا تقليد به معناى بسته نمودن دروازههاى تحقيق به روى محقّقان نيست؟
آيا «پيروى چشم و گوش بسته» از ديگران، با روح آيات فراوانى از قرآن مجيد، كه انسان را به تفكّر و انديشه و مطالعه و تحقيق دعوت مىكند، سازگارى دارد؟
براى روشن شدن اين «شُبهه» توضيح كوتاهى پيرامون اقسام تقليد لازم است:
تقليد و پيروى از ديگران از چهار صورت خارج نيست:
الف) تقليد جاهل از عالم؛ يعنى كسى كه چيزى نمىداند از متخصّص و آگاه آن فن پيروى كند، همچون مراجعه بيمار ناآگاه از مسائل پزشكى، به پزشك آگاه و دلسوز.
ب) تقليد عالم از عالمى ديگر؛ يعنى مراجعه اهل فن به يكديگر، و پيروى بعضى از بعضى ديگر.