ج) تقليد عالم از جاهل؛ بدين معنى كه يك انسان آگاه، علم و دانش خود را رها نموده، و چشم و گوش بسته به دنبال جاهلان بيفتد!
د) تقليد جاهل از جاهل؛ كه گروهى نادان، پيرو گروه نادان ديگرى شوند.
روشن است كه از اين چهار قسم، تنها قسم اوّل منطقى و عاقلانه و مشروع است، و نه تنها در عصر تحقيق و علم و دانش، از آن بىنياز نيستيم، بلكه بخاطر گسترش فراوان علوم، نياز به آن بيشتر احساس مىشود. البتّه، سه قسم ديگر تقليد منطقى و مورد پذيرش اسلام نيست. و تقليد در احكام از قسم اوّل است.[1]
با عنايت به اين مقدّمه، به برخى از احكام تقليد توجّه فرمائيد:
مسأله 11-يكى از شرايط مرجع تقليد اين است كه مرد باشد؛ بنابراين، زنان نمىتوانند مرجع تقليد ديگران، حتّى زنان، باشند.
سؤال 12-چرا زنان نمىتوانند در مسائل مختلف، بويژه در مسائل مخصوص به خانمها، مانند خونهاى سهگانه، مرجع تقليد باشند؟ آيا بهتر نيست زنان از خانمى كه در اين راه زحمت فراوان كشيده، و صاحب نظر شده تقليد كنند؟
جواب:جايز نيست، زيرا كمتر اتّفاق مىافتد كه آنها بر فقهاى بزرگ مرد در مسائل شرعى پيشى گيرند.
سؤال 13-آيا زنان مىتوانند علوم اسلامى را تحصيل نموده، و به مقام رفيع و بلند اجتهاد، كه به تعبير بعضى از فقهاى بزرگ از جنگ و جهاد سختتر است، برسند؟
جواب:مانعى ندارد، و ممكن است به مقام اجتهاد برسند.
سؤال 14اگر خانمى به مقام اجتهاد برسد، آيا تقليد بر او نيز حرام است؟
جواب:در اين مسأله فرقى ميان مرد و زن نيست.
سؤال 15-دخترى هستم كه تازه به سنّ تكليف رسيدهام، اخيراً در دبستان برايمان مراسم جشن تكليف گرفتند. معلّم ما در مورد تقليد، يكى از مراجع معظّم تقليد را نام برد، و همه بچّههاى كلاس مقلّد او شدند. آيا تقليد ما صحيح است؟ يا بايد تحقيق مىكرديم، و
[1]. برگرفته شده از پيام قرآن، جلد اوّل، صفحه 346.
سپس يكى از مراجع را انتخاب مىنموديم؟
جواب:اگر گفته معلّم براى شما اطمينانبخش بوده كافى است، و اگر نبوده تحقيق كنيد.
سؤال 16-سؤالى برايم پيش آمده، كه فكر مىكنم مشكل بسيارى از خانمها باشد، و آن بدين شرح است: چندى پيش مرجع تقليدم به رحمت خدا رفت، در فكر انتخاب مرجع تقليد جديد فرو رفتم، شوهرم رساله يكى از مراجع جديد را تهيّه و به منزل آورد، و من هم طبق همان رساله عمل كردم. آيا انتخاب مرجع تقليد به اين شكل صحيح است؟
جواب:در صورتى كه از تحقيق شوهرتان براى شما اطمينان حاصل شده، كافى است، در غير اين صورت بايد تحقيق كنيد.
سؤال 17-برخى از خانمهاى جلسهاى، در جلسات زنانه، به شرح و تبيين احكام مىپردازند، كه البتّه اين كار لازمى است، ولى علىرغم اين كه خانمهاى حاضر در جلسه، مقلّد مراجع مختلف هستند، آن خانم فقط فتواى يكى از مراجع محترم را بيان مىكند، بدون اين كه نام آن مرجع تقليد را ببرد. اگر كسانى كه مقلّد آن مرجع تقليد نيستند، بدون توجّه به آن فتوا عمل كنند، آيا مسئوليّتى متوجّه گوينده مىباشد؟ راه جبرانش چگونه است؟
جواب:در چنين جلساتى، كه مقلّدين مراجع مختلف وجود دارند، لازم است فتاواى مراجع معروف را، اگر با هم تفاوتى دارد، تبيين كند؛ در غير اين صورت مسئوليّت دارد.
سؤال 18-چنانچه طبق فتواى مرجع تقليد شوهرم كارى واجب باشد (مثلا پوشانيدن زينتهاى دستها تا مچ و گردى صورت) ولى مرجع من آن را واجب نداند، وظيفه من چيست؟
جواب:شما بايد مطابق فتواى مرجع تقليدتان عمل كنيد؛ ولى بهتر است در مسائل خانوادگى طرفين توافق نمايند.
سؤال 19-آيا زن بايد از مرجع تقليد شوهر خود تقليد كند، يا در تقليد آزاد است؟
جواب:هر كس در تقليدش آزاد است؛ بايد تحقيق كند و مطابق آن عمل نمايد.
سؤال 20-آيا مىتوان به احكامى كه توسّط خانم جلسهايها بيان مىشود، عمل كرد؟
جواب:هرگاه افراد آگاهى باشند، و رعايت احتياط را در نقل مسائل بنمايند، مانعى ندارد.
3- احكام طهارت و نجاست
مقدّمه:
اسلام دين پاك و پاكيزهاى است، و پاكيزگى را دوست دارد، و به آن سفارش مىنمايد، و بر اساس آن احكام و قوانينش را تنظيم مىكند. نظافت و پاكيزگى در اين دين مقدّس، آن قدر ارزشمند و مهم است كه در برخى روايات، به عنوان بخشى از ايمان از آن ياد شده است[1]؛ يعنى مسلمانى كه طهارت و نجاست و نظافت را رعايت نمىكند ايمانش كامل نيست.
اين دين پاك و مبرّى از هرگونه تحريف و پيرايه، هم دستوراتى در زمينه نظافت فردى دارد، و هم سفارش به نظافت اجتماعى مىكند. عمل كردن به اين دستورات، مخصوصاً در عصر و زمان ما، لازم و ضرورى است.
احكامى كه در اين فصل مطرح مىشود، بخشى از مسائلى است كه اين دين پاك آسمانى، در اين زمينه مطرح كرده است. اميد است كه بدان توجّه، و سپس عمل كنيم.
تذكّر:لازم به ذكر است كه مردان و زنان در بسيارى از احكام طهارت و نجاست مشتركند، و تنها قسمت كمى از احكام اين باب مختصّ بانوان است. در اينجا تنها به احكام اختصاصى بانوان در مسأله طهارت و نجاست مىپردازيم.[2]
[1]. بحار الأنوار، ج 59، صفحه 291.
[2]. اين تذكّر در ابواب و فصول ديگر نيز جارى است.
سؤال 21-در يكى از جلسات روضه زنانه، خانم گوينده مىگفت: شستشوى لباس در دو وقت، كار خوبى نيست:
نخست به هنگام شب؛ زيرا موقع استراحت آب است،
و ديگر روزهاى جمعه؛ بخاطر اين كه آب مهريّه حضرت زهرا (عليها السلام) است؛ مگر اين كه لباس سيّدى را به همراه لباسهايتان بشوئيد!
آيا اين سخنان صحيح است؟ در صورت عدم صحّت، لطفاً چنين گويندگانى را نصيحت كنيد.
جواب:اين سخنان صحيح نيست، و لازم است اين خواهران بدون تحقيق عهدهدار بيان مسائل نشوند، كه مسئوليّت آن سنگين است.
استبراء
مسأله 22-براى زنان استبراء نيست، بنابراين هرگاه رطوبت مشكوكى از آنها خارج شود، پاك است؛ وضو و غسل هم ندارد.
مسأله 23-غير از «بول» و «منى» رطوبتهاى ديگرى كه از انسان خارج مىشود چند قسم است:
اوّل) آبى كه گاه بعد از بول بيرون مىآيد، و كمى سفيد و چسبنده است، و به آن «ودى» مىگويند.
دوم) آبى كه هنگام ملاعبه و بازى كردن با همسر بيرون مىآيد، و به آن «مذى» مىگويند، و اين موضوع در مورد بانوان هم جارى است.
سوم) آبى كه گاه بعد از منى بيرون مىآيد، و به آن «وذى» مىگويند.
همه اين آبها در صورتى كه مجرا آلوده به بول و منى نباشد، پاك است و وضوء و غسل را هم باطل نمىكند.
سؤال 24-معمولا هنگام شستن لباسهاى زير، لكّههاى سفيد لزجى بر روى آن مشاهده مىكنم، و فكر مىكنم كه غالب زنان به چنين مسألهاى مبتلا هستند، آيا اين لكّهها پاك است؟
جواب:آرى پاك است.
سؤال 25-بتازگى و در كنار مرقد پاك و منوّر حضرت ثامن الحجج (عليه السلام) مراسم عقدمان انجام شد. از آن پس هرگاه با شوهرم دست مىدهم و يا حتّى سخن مىگويم، مايعى از من خارج مىشود، البتّه در اين گونه موارد به اوج لذّت نمىرسم؛ آيا اين مايع پاك است؟
جواب:آرى پاك است.
مسكر مايع و الكلها
سؤال 26-پرستار بخش زنان و زايمان يكى از بيمارستانها هستم، و در مورد طهارت و نجاست الكل سؤالى داشتم: آيا استفاده از الكل براى ضدّ عفونى كردن محلّ تزريقات، يا ناف بچّه، موجب نجاست پوست مىشود؟
جواب:اشكالى ندارد، و پاك است.
سؤال 27-عطرها و ادكلنها بطور گسترده، مورد مصرف خانمها قرار مىگيرد، حال اگر اينها حاوى الكل باشند، از نظر طهارت چه حكمى دارد؟ منظور عطرها و ادكلنهاى خارجى است كه در بازار به فروش مىرسد، آيا براى نماز اشكال دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
عرق جُنب از حرام
مسأله 28-نزديكى كردن با همسر در حال عادت ماهيانه، يا در حال روزه ماه مبارك رمضان حرام است. و اگر عرق كند، احتياط واجب آن است كه با آن معامله عرق جنب از حرام كند.[1]
سؤال 29-هرگاه زنى كه در حال نفاس است، و يا زن مستحاضه، قبل از انجام وظائفش (نعوذ باللّه) با همسرش نزديكى كند و عرق نمايد، و يا دخترى (پناه بر خدا)
[1]. منظور از عرق جُنب از حرام، عرقى است كه در آن حال، يا بعد از آن و پيش از آن كه غسل نمايد، از بدن او بيرون مىآيد.
استمناء كند، آيا عرق اينها نيز عرق جُنب از حرام محسوب مىشود؟
جواب:بنابر احتياط واجب احكام جُنب از حرام در اين موارد نيز جارى مىشود. و مادام كه عرق در بدن يا لباس است و خشك نشده، نماز خواندن با آن اشكال دارد؛ ولى در هر حال نجس نيست.
راههاى ثابت شدن نجاست
مسأله 30-نجس بودن چيزى از سه راه ثابت مىشود:
اوّل) آن كه انسان يقين پيدا كند؛ ولى گمان، حتّى گمان قوى، كافى نيست.
دوم) آن كه كسى كه چيزى در اختيار اوست (مثل صاحب خانه) خبر دهد كه آن چيز نجس است.
سوم) آن كه دو نفر عادل، و يا حتّى يك عادل گواهى دهد.
سؤال 31-زنى هستم كه زود حكم به نجاست مىكنم، آيا در مسأله نجاست يقين لازم است؟ يا ظنّ و گمان كافى است؟
جواب:در مسأله نجاست يقين قطعى و صد در صد لازم است. و مادامىكه چنين يقينى حاصل نشود تكليفى ندارد، و اگر يقين صد در صد حاصل شد اجتناب لازم است؛ مگر در موارد اضطرار.
سؤال 32-پس از بازگشت از مشهد مقدّس خانمهاى همسايه به ديدنم آمدند، يكى از بچّههاى همسايه، قسمتى از فرش منزل ما را نجس كرد، اكنون فراموش كردهام كه كجاى آن فرش دوازده مترى نجس شده است، آيا مىتوان روى اين فرش نماز خواند؟ اگر دست يا پاى مرطوب روى يك قسمت آن نهاده شود، آيا نجس مىشود؟
جواب:نماز خواندن روى آن اشكال ندارد، و تماسّ با يك قسمت از آن، موجب نجاست نمىشود، ولى بهتر است فرش را بشوئيد.
احكام وسواس
مسأله 33-افراد وسواسى نبايد به علم خود در طهارت و نجاست توجّه كنند، بلكه بايد
ببينند افراد معمولى در چه مورد يقين به طهارت يا نجاست پيدا مىكنند، و به همان ترتيب عمل كنند، و براى ترك وسواس بهترين راه بىاعتنايى است.
سؤال 34-اين جانب فهيمه الف مبتلا به بيمارى وسواس هستم، و متأسّفانه بسيار شديد و غير قابل تحمّل است، مثلا در مورد تطهير و غسل وسواس من به گونهاى است كه گاهى اوقات وقتى شب به حمام مىروم نزديك طلوع آفتاب موفّق به تطهير و انجام غسل مىشوم! باور كنيد در اين چند سال به اندازه بيست سال آب مصرف كردهام! براى درمان اين بيمارى به نزد برخى از علما رفتم، ولى مؤثّر نشد، به مشهد رفتم، با چه گرفتاريهايى كه در سفر و هنگام تشرّف داشتم، و بسيار دعا و تضرّع كردم، ولى متأسّفانه شفا نيافتم. اين بيمارى نزديك است مرا از پاى در آورد، نه تنها خود، كه خانواده را نيز نگران و در زحمت انداختهام، وسواس باعث شده كه نتوانم عبادتهايم را انجام دهم، بدين جهت ماه رمضان را سفر مىكنم، تا مشكل روزه گرفتن نداشته باشم؛ اگر چه در سفر نيز هيچ چيز نمىخورم! چه كنم تا از اين وضع غمبار نجات يابم، و از زخم زبان اطرافيان آسوده گردم؟
جواب:مشكل شما در واقع از خود شماست، و مقصّر اصلى خودتان هستيد، و به همين دليل دعاى شما هم مستجاب نمىشود، و علّت اصلى آن ندانستن مسأله است. مسأله اصلى اين است كه بر شما واجب نيست يقين به طهارت و غسل و مانند آن پيدا كنيد، آنچه بر شما، به عنوان يك وظيفه شرعى، لازم مىباشد اين است كه به مقدار ساير مردم آب بريزيد، و به همان قناعت كنيد، هر چند در غسل و طهارت شك داشته باشيد و ما مسئوليّت شرعى اين كار را مىپذيريم.
شما از امروز فقط به مقدار مردم آب بريزيد و قناعت كنيد، و با بدن نجس و حال جنابت (به گمان خودتان) نماز بخوانيد، و هيچ اشكالى هم ندارد، و نماز و روزه شما كاملا صحيح است. و ما به اين وسيله بر شما، و تمام افراد وسواسى، إتمام حجّت مىكنيم، و مخالفت با آن گناه است. ما از خداوند مىخواهيم كه به شما توفيق توجّه به اين مسأله را عنايت كند، و از دام شيطان نجات پيدا كنيد.