جواب:تغيير جنسيّت اگر صورى باشد[1]جايز نيست، و اگر واقعى باشد (اين امر در افراد دو جنسى واقع مىشود) به عنوان درمان و ظاهر شدن جنسيّت واقعى جايز، و گاه واجب است.
سؤال 957-اگر زن و شوهر با هم در يك زمان تغيير جنسيّت دهند، حكم ازدواج قبلى آنها چيست؟
جواب:اگر تغيير حقيقى باشد، زوجيّت بلافاصله فسخ مىشود، و مىتوانند مجدّداً عقد ازدواج در شكل جديد بخوانند؛ ولى احتياط آن است كه زمان عدّه بگذرد.
سؤال 958-اهداء و انتقال خون از غير مسلمان به مسلمان، و از مرد به زن، و بالعكس، چه حكمى دارد
جواب:اشكالى ندارد؛ مگر اين كه بيم انتقال بيمارى برود.
سؤال 959-بعضى از خانمهاى حامله، كه مىتوانند به وضع طبيعى زايمان كنند، اصرار دارند كه سزارين شوند تا درد كمترى تحمّل كنند، اين كار چه حكمى دارد؟
جواب:اگر اين كار جنبه عقلائى داشته باشد اشكالى ندارد.
سؤال 960-شبيهسازى تحت چه شرايطى جايز مىباشد؟ توضيح اين كه از طريق موادّى از پوست خود زن، باعث ايجاد جنينى در او مىشوند، كه اين جنين از هر جهت شبيه به خود او مىباشد. اين كار براى اوّلين بار در انگلستان نسبت به گوسفند انجام شده است.[2]آيا اين عمل، نسبت به انسان جايز است؟
جواب:اين عمل از نظر شرع خالى از اشكال نيست، و مفاسد زيادى بر آن مترتّب مىشود، به همين جهت حتّى افرادى كه پايبند به شريعت و دينى نيستند، به خاطر مفاسد
[1]. تغيير جنسيّت دو صورت دارد، گاه صرفاً ظاهرى و صورى است؛ يعنى اثرى از آلت جنس مخالف در او نيست، فقط جرّاحى صورى در او انجام مىگيرد و چيزى شبيه آلت جنس مخالف ظاهرى مىگردد، اين كار جايز نمىباشد.
و گاه واقعى است؛ يعنى با جرّاحى كردن، عضو تناسلى مخالف ظاهر مىشود، اين كار ذاتاً جايز است و محذور شرعى ندارد، مخصوصاً در مواردى كه آثار جنس مخالف در او باشد، امّا چون اين جرّاحى نياز به نظر و لمس دارد، تنها در موارد ضرورت مجاز است.
[2]. علاقهمندان به موضوع فوق، مجلّه وزين مكتب اسلام، شماره 50، سال 37، مردادماه 1376، را مطالعه فرمايند.
اجتماعى آن، به مخالفت با آن پرداختهاند.
سؤال 961-آيا محافظت از جنين درون رحم واجب است؟ آيا بر مادر لازم است كه تمام شرايط لازم جهت حفظ و سلامتى جنين را فراهم كند؟
جواب:تا آنجا كه مايه عسر و حرج نشود لازم است.
سؤال 962-زنان بيمارى كه از درد شديداً رنج مىبرند، چنانچه به آنها مسكّنهاى قوى تزريق شود، دردشان تسكين خواهد يافت، ولى به احتمال قوى بعداً دچار عوارض جنين و ناراحتيهايى از اين قبيل خواهند شد، تكليف طبيب نسبت به اين گونه بيماران چيست؟
جواب:هرگاه ضررى باشد كه در برابر تسكين درد شديد در ميان عقلا قابل پذيرش باشد اشكالى ندارد. و اگر ضرر مهمّى است، كه جان او را به خطر مىاندازد جايز نيست. و اگر براى خودش ضرر نداشته باشد، بلكه براى جنين ضرر داشته باشد، حكم مسأله نيز همين است.
سؤال 963-آيا ترميم پرده بكارت دختران، كه بعللى آسيبديده، جايز مىباشد؟
جواب:در صورتى كه ضرورتى ايجاب كند اشكالى ندارد.
22- مسائل متفرّقه
مقدّمه:
منظور از مسائل متفرّقه در اين فصل، آن دسته از مسائل فقهى مربوط به بانوان است كه خارج از موضوعهاى بيست و يك فصل گذشته است؛ و از سوى ديگر، هر يك از موضوعات آن، بقدرى نيست كه خود يك فصل جداگانه تشكيل دهد. به اين مسائل توجّه كنيد:
سؤال 964-شخصى آرايشگاه زنانه دارد، خانمى را آرايش مىكند، آن خانم با آن وضع خاص در اجتماع رفت و آمد مىنمايد، با توجّه به اين مطلب، پولى كه آرايشگر دريافت مىكند چه حكمى دارد؟
جواب:اگر آرايشگر زن باشد گناهى ندارد، و آنچه را كه دريافت مىكند حلال است؛ لكن آن خانم، كه خود را در معرض ديد نامحرمان قرار مىدهد، گناهكار است.
سؤال 965-در مسأله 1774 توضيح المسائل فرمودهايد: «پدر و فرزند مىتوانند به يكديگر ربا بدهند». آيا منظور از فرزند تنها پسر است، يا دختر را هم شامل مىشود؟ آيا اين حكم شامل مادر نيز مىشود؟
جواب:فرقى ميان پسر و دختر نيست؛ ولى اين حكم شامل مادر نمىشود.
سؤال 966-در بعضى از محلّههاى شهر ما، زنها يا دختر خانمها در داخل كوچه (كه
محلّ عبور و مرور مردم است) مىنشينند و با هم صحبت مىكنند، اين كار شرعاً چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه حجاب شرعى را مراعات نمايند و مزاحمت ايجاد نكنند، حرام نيست؛ ولى بهتر است اين كار را ترك كنند.
سؤال 967-دوختن لباس زنانه توسّط خيّاط مرد، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه مستلزم تماسّ بدنى و محرّمات ديگر نشود اشكالى ندارد.
سؤال 968-دوختن لباس مردانه توسّط خيّاط زن نامحرم، چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد، ولى اندازهگيرىها توسّط جنس موافق انجام شود.
سؤال 969-آيا براى خانمها جايز است كه عطر بزنند و از منزل خارج شوند؟
جواب:در روايات متعدّدى از اين كار نهى شده[1]و ظاهر بعضى از آنها حرمت است.
سؤال 970-معمول است كه بعضى از خانمها هنگام رفتن به مجالس عروسى و جشن، علاوه بر زينتهاى نامرئى، خود را معطّر مىكنند، با توجّه به اين كه معطّر بودن خود نوعى زينت و آرايش محسوب مىشود، و معمولا بوى آن را مرد نامحرم در بين راه احساس مىكند، اين كار چه حكمى دارد؟
جواب:اشكال دارد، و در حديث آمده كه تا به منزل برگردد مورد لعن ملائكه است.[2]
مسأله 971-نذر زن اگر مزاحم حقوق شوهر باشد، بىاجازه او باطل است. و اگر مزاحم نباشد، احتياط مستحب آن است كه با اجازه او باشد.
مسأله 972-اگر زن در جايى كه احتياج به اجازه شوهر دارد با اجازه او نذر كند، شوهر بنابر احتياط واجب نمىتواند نذر او را به هم بزند، يا از عمل كردن به نذر او جلوگيرى نمايد.
[1]. به وسائل الشيعة، جلد 14، ابواب مقدّمات النكاح، باب 80، صفحه 113، مراجعه كنيد.
[2]. به آدرسى كه در پاورقى قبل ذكر شد مراجعه شود.
مسأله 973-هرگاه شوهر از قسم خوردن زن مانع شود قسم او صحيح نيست، حتّى اگر زن بدون اجازه شوهر قسم ياد كند قسم او صحيح نمىباشد.
سؤال 974-آيا هبه به زوجه، قابل بازگشت است؟
جواب:هبه به زوجه قابل بازگشت است؛ مگر اين كه زوجه از خويشاوندان نسبى باشد.
سؤال 975-آيا زن حق دارد در رفتن به كشورهاى غير اسلامى با شوهرش مخالفت كند؟
جواب:اگر رفتن به آنجا، به دين و اعتقاد و اخلاقش ضرر مىزند، مخالفت او جايز است.
سؤال 976-پدرم با شوهرم اختلاف پيدا كرده، و بدين جهت از من نيز ناراحت شده، و گفته: «حق ندارى به خانه من بيائى!» تكليف من چيست؟ آيا مىتوانم بدون رضايت پدر، جهت ديدار با مادر و برادران و خواهرانم به خانه او بروم؟
جواب:آنها مىتوانند به ديدار شما بيايند، يا در محلّ ديگرى ملاقات كنيد؛ ولى در خانه ملكى پدر بدون اجازه او نمىتوان رفت.
سؤال 977-در بعضى از شهرها، مجالس زنانه به عنوان «ختم أنعام» برقرار مىگردد، در اين رابطه جزواتى نيز منتشر شده، و در وسط آيههاى سوره انعام اذكارى نيز خوانده مىشود، همچنين يازده مرثيه مىخوانند. اين كار چه حكمى دارد؟
جواب:درباره ختم أنعام به صورتى كه معمول است روايت مستندى نيافتيم؛ هر چند در بعضى كتابها، اشارهاى به آن ديده مىشود؛[1]ولى جاى شك نيست كه تلاوت اين سوره مباركه و عمل به آن، مىتواند باعث حلّ مشكلات گردد. و شايسته است به هنگام تلاوت سوره مطلقاً چيزى به آن نيفزايند، و هنگامى كه تلاوت سوره تمام شد به سراغ دعاها و مرثيهها بروند.
[1]. مرحوم علّامه مجلسى درباره فضيلت ختم سوره انعام، در بحار الأنوار، جلد 87، صفحه 341، حديث 54، باب اعمال الاسبوع و ادعيتها و صلواتها، روايتى نقل كرده است.
سؤال 978-رانندگى اتومبيل براى زنان چه حكمى دارد؟
جواب:با حفظ حجاب اسلامى و جهات شرعى ديگر، مانعى ندارد.
سؤال 979-آيا بانوان مىتوانند آموزش فنون نظامى ببينند؟
جواب:اگر مستلزم گناهى نباشد اشكالى ندارد.
سؤال 980-حكم دوچرخه سوارى و موتور سوارى خواهران با مانتو در سطح شهر، با توجّه به آثار و تبعات سوء اجتماعى و اخلاقى آن، چيست؟
جواب:با توجّه به پيامدهاى سوئى كه اين گونه امور دارد، لازم است از آن پرهيز شود. و به وسوسههايى كه اين و آن مىكنند توجّه نكنند.
سؤال 981-آيا زوجه را مىتوان به علّت عدم تمكين در امور زوجيّت تعزير نمود؟
جواب:تعزير به دست حاكم شرع است، كه پس از شكايت زوج مبنى بر عدم تمكين زوجه و ثبوت آن انجام مىگيرد. زوجه نيز مىتواند به حاكم شرع شكايت كرده، و براى زوج در برابر خلافكاريهايش تقاضاى مجازات كند.
سؤال 982-زنى با آرايشزننده و حالت بدحجابى در معابر عمومى ظاهر شده، و بدين جهت او را دستگير كردهاند. آيا مىتوان به عنوان تعزير سر او را تراشيد؟
جواب:تراشيدن سر مطلقاً جزء تعزيرات نيست و بايد راه ديگرى را براى تعزير، مانند جريمه نقدى يا زندان يا مجازات بدنى، انتخاب كرد؛ ولى گاه در زندانها براى ملاحظه مسائل امنيّتى سر متّهمين را مىتراشند، و اين مربوط به عناوين ثانويّه است.
سؤال 983-با توجّه به اين كه زنان طبيعتاً احساساتىترند، و زودتر تحت تأثير وسوسههاى شيطانى قرار مىگيرند، آيا كيفر خطاهايشان با مردان تفاوت مىكند؟
جواب:در مسائل تعزيرات مسئوليّت هر كس در برابر اعمالش رابطهاى با ميزان تأثيرپذيرى از عوامل مختلف و ميزان جرم او دارد.
سؤال 984-شنيدهايم كه زن در خصوص قتل عمد شوهر خود و بالعكس حقّ درخواست قصاص ندارد، آيا اين مطلب در مورد مادر مقتول و ساير ورثه مؤنّث مقتول، به صرف مؤنّث بودن صدق مىكند؟
جواب:اين حكم در مورد زوجه است، و شامل ساير زنان خويشاوند نمىشود.
سؤال 985-در بحث قَسامه، آيا زن مىتواند به تنهائى مدّعى قتل عمد باشد و اقامه قَسامه نمايد؟
جواب:زن مىتواند مدّعى باشد؛ ولى قسامه را بايد از مردان انتخاب كنند.
سؤال 986-اگر ديه زن به ثلث ديه كامله نرسد، امّا مجموع ديه و ارش او به ثلث برسد، آيا بازهم حاصل جمع ديه و ارش او نصف مىشود؟ يا اين كه تنصيف تنها در صورتى است كه ديه او به ثلث ديه كامله برسد؟
جواب:تفاوتى بين ديه و ارش در اين مسأله نيست، و محاسبه مجموع در صورتى صحيح است كه هر دو مربوط به يك جنايت باشد.
سؤال 987-متأسّفانه شوهرم به كوچكترين بهانهاى مرا به باد كتك و ناسزا مىگيرد، به گونهاى كه گويا اين كار را نشانه مردانگى مىداند! در بيشتر اوقات بر اثر اين كتكها، بدنم كبود، يا قرمز، يا سياه مىگردد، و آثار آن تا چند روز باقى مىماند و گاهى هم بدنم زخم مىشود. لطفاً بفرمائيد:
الف) آيا اين كارها از نظر شرعى جايز است؟
ب) آيا ديهاى به اين جانب تعلّق مىگيرد؟
جواب:متأسّفانه عدّهاى از شوهرها گرفتار اين گناه بزرگ و ظلم عظيم هستند، و بايد هر چه زودتر، ان شاء اللّه، خود را اصلاح كنند، و اين كار، علاوه بر اين كه گناه بزرگى محسوب مىشود، ديه هم دارد، و گاه ديه آن سنگين است.
سؤال 988-چرا در اسلام ديه زنها نصف ديه مردان مىباشد؟
جواب:خون زن و مرد مؤمن هر دو محترم است؛ ولى با توجّه به اين كه ديه جبران خسارت مادّى است، و پرواضح است كه خسارت حاصله از فقدان مردان در خانواده غالباً بيشتر از خسارت حاصله از فقدان زنان است، شارع مقدّس ديه مردان را دو برابر قرار داده است.[1]
[1]. شرح بيشتر اين مطلب را در تفسير نمونه، جلد اوّل، صفحه 611، مطالعه فرمائيد.
سؤال 989-زن يا دخترى (نعوذ باللّه) به ميل خود مرتكب عمل منافى عفّت مىگردد، و عمل زشت او در ملأ عام افشا مىشود، سپس به خاطر عمل ننگين خود، دست به خودكشى مىزند. آيا ديه اين زن، يا دختر، بر عهده زانى است؟
جواب:زانى مرتكب گناه بسيار بزرگى شده است؛ ولى ديه بر عهده او نيست.
سؤال 990-برخى از معلّمان زن در ساعت كار و تدريس، به فعاليّتهاى جنبى ديگرى، مثل بافتنى و خواندن روزنامه و مانند آن- كه مربوط به تدريس نيست- مىپردازند، اين امور در ساعت رسمى كار چه حكمى دارد؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 991-آيا از حديث
«خير للنساء ان لا يرين الرجال و لا يراهن الرجال»
[1]كه از حضرت فاطمه زهراء، سلام اللّه عليها، روايت شده، استحباب پوشانيدن چهره و عدم ورود در مسائل اجتماعى، به جزء مواردى كه با اذن ولىّ فقيه زمان باشد، استفاده نمىشود؟
جواب:هنگامى كه ضرورتهاى سياسى و اجتماعى ايجاب كند، زنان مىتوانند با حفظ جهات عفّت، وارد اين صحنهها شوند؛ همانگونه كه از آن بانوى بزرگوار نيز نقل شده است.
سؤال 992-آيا در صورت بىحجابى ارحام و خويشاوندان، و عدم وجود شرايط نهى از منكر، بازهم صله رحم واجب است؟
جواب:در صورتى كه سبب امضاء اعمال آنها نشود، بايد صله رحم[2]را به جا آورد؛ و تا آنجا كه ممكن است با زبان خوش امر به معروف و نهى از منكر كرد.
سؤال 993-كنوانسيون «محو كلّيه أشكال تبعيض عليه زنان» بزودى جهت بررسى در دستور كار مجلس شوراى اسلامى قرار خواهد گرفت، از آنجا كه اين معاهده بين المللى مشتمل بر موادّى است كه از نظر فقهى مورد سؤال واقع شده، نظر مبارك خود را نسبت به
[1]. بحار الانوار، جلد 43، صفحه 54.
[2]. صله رحم يعنى پيوند با خويشاوندان، گاه با ديدار آنها حاصل مىشود، و گاه با نامه، يا تلفن، يا دعوت از آنان، يا طرق ديگر، تحقّق مىيابد. و خويشاوندان خيلى دور را شامل نمىشود. و مادام كه محذور و مانع شرعى و عرفى در كار نباشد، نبايد قطع گردد.