22- 50- براى سجده بهتر از هر چيز تربت حضرت سيّد الشهداء7مىباشد، بعد از آن خاك، و بعد از آن سنگ و بعد از سنگ، گياه است.
22- 51- اگر در سجده اوّل، مهر به پيشانى بچسبد واجب است آن را جدا كند و اگر بدون اين كه مهر را بردارد، دوباره به سجده رود، احتياط واجب آن است كه نماز را اعاده نمايد.
22- 52- اگر بعد از سجده بفهمد پيشانى را روى چيزى گذاشته كه سجده بر آن باطل است، اشكال ندارد گرچه احتياط آنست كه بعد از نماز، نماز را اعاده نمايد.
22- 53- سجده كردن براى غير خداوند متعال حرام مىباشد وبعضى از مردم عوام كه مقابل امامان:پيشانى را به زمين مىگذارند، اگر براى شكر خداوند متعال باشد، اشكال ندارد وگرنه حرام است.
سجده واجب قرآن
22- 54- در هريك از چهار سوره نجم و علق و فصّلت و سجده يك آيه سجده است، كه اگر انسان بخواند يا بشنود، بعد از تمام شدن آن آيه، بايد فوراً سجده كند و اگر فراموش كرد، هر وقت يادش آمد بايد سجده نمايد.
22- 55- اگر انسان موقعى كه آيه سجده را مىخواند، از ديگرى هم بشنود بنابر احتياط واجب بايد دو سجده نمايد.
22- 56- در سجده واجب قرآن، بايد جاى انسان غصبى نباشد وبنابر احتياط واجب جاى پيشانى او از جاى زانوها وسر
انگشتانشبيش از چهار انگشت بسته بلندتر نباشد، ولى لازم نيست باوضو يا غسل ورو به قبله باشد و عورت خود را بپوشاند وبدن وجاىپيشانى او پاك باشد و نيز چيزهائى كه در لباس نمازگزار شرطمىباشد، در لباس او شرط نيست امّا اگر لباس او غصبى است، چنانچه سجده كردن، تصرّف در آن لباس باشد، سجده باطلاست.
22- 57- هرگاه در سجده واجب قرآن پيشانى را به قصد سجده بر زمين بگذارد، اگرچه ذكر نگويد كافى است وگفتن ذكر، مستحبّ است و بهتر است بگويد:
«لا إلهَ إلا اللّهُ حَقَّاً حَقّا، لا إلهَ إلّا اللّهُ ايماناً وَتَصْدِيقاً، لا إلهَ إلّا اللّهُ عُبودِيَّةً وَرِقّاً، سَجَدتُ لَكَ يا رَبِّ تَعَبُّداً وَرِقّاً لا مُسْتَنْكِفَاً وَلا مُسْتَكْبِراً، بَلْ أنَا عَبْد ذَليل ضَعيف خائِف مُسْتَجير».
استفتائات ركوع و سجود
سئوال 1: اگر كسى در ركوع بجاى سبحان ربى العظيم وبحمده، سبحان ربى الاعلى وبحمده بگويد نمازش چه حكمى دارد؟
جواب: اگر در حال ركوع متوجه اشتباه خود شد بايد ذكر را بطور صحيح بخواند و اگر بعد از ركوع متوجه شد نمازش صحيح است و مستحب است بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد
سئوال 2: آيا در حال سجده اگر غير از انگشت بزرگ بقيه انگشتها هم به زمين برسد اشكال ندارد؟
جواب: لازم است در سجده تكيهگاه او به انگشت بزرگ باشد
سئوال 3: اگر هنگام سجده دو مرتبه سر به مهر بخورد چه
حكمىدارد؟
جواب: اگر سر به زمين بخورد و قهراً بلند شود چنانچه دوباره به سجده رفتن او با اراده باشد بايد بنشيند چون يك سجده محسوب شده است ولى اگر دوباره بىاختيار به سجده رفته سپس ذكر سجده را بخواند همان يك سجده حساب مىشود
سئوال 4: اگر در حال سجده، كف دست از زمين بلند شود نماز چه حكمى دارد؟
جواب: اگر زمانى كه دست را از زمين بر مىدارد، ذكر نخواند اشكال ندارد
سئوال 5: اگر انسان در تعداد سجده شك كند كه يك سجده بجا آورده است يا دو يا سه سجده حكمش چيست؟
جواب: بنا بگذارد كه دو سجده بجا آورده است و اگر بعداً يقين كرد كه سه سجده انجام داده، نماز او صحيح است و بايد دو سجده سهو بجا آورد و اگر يك سجده انجام داده بعد از نماز يك سجده را قضا كند و دو سجده سهو بجا آورد.
تشهّد و سلام
22- 58- در ركعت دوم تمام نمازهاى واجب وركعت سوم نماز مغرب وركعت چهارم نماز ظهر وعصر وعشاء، بايد انسان بعد از سجده دوم بنشيند و در حال آرام بودن بدن، تشهّد بخواند يعنى بگويد:
«أشْهَدُ أنْ لا إلهَ الّا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَريكَ لَهُ وَأشْهَدُ أنّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ ورَسُولُهُ اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد». و احتياط واجب آن است كه به غير
اين ترتيب نگويد.
22- 59- اگر تشهّد را فراموش كند وبايستد و پيش از ركوع يادش بيايد كه تشهّد را نخوانده، بايد بنشيند وتشهّد را بخواند ودوباره بايستد و آنچه بايد در آن ركعت خوانده شود، بخواند ونماز را تمام كند و بنابر احتياط واجب، بعد از نماز براى ايستادن بيجا، دو سجده سهو بجا آورد، و اگر در ركوع يا بعد از آن يادش بيايد، بايد نماز را تمام كند و بعد از سلام نماز، تشهّد را قضا كند وبراى تشهّد فراموش شده دو سجده سهو بجا آورد.
22- 60- بعد از تشهّد ركعت آخر نماز، مستحبّ است درحالى كه نشسته وبدن آرام است بگويد: «السّلامُ عَلَيْكَ ايُّها النَبِىّ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَكاتُهُ» و بعد از آن بايد بگويد: «السّلامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَبَركاتُه» يا بگويد: «السّلامُ عَلَيْنا وَعَلىعِبادِ اللّهِ الصّالِحين» ولى اگر اين سلام را بگويد مستحبّ آن است كه بعد آن «السّلامُ عَلَيْكُم وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَركاتُه» را هم بگويد.
22- 61- اگر سلام نماز را فراموش كند وموقعى ياد ش بيايد كه صورت نماز به هم نخورده وكارى هم كه عمدى وسهوى آن نماز را باطل مىكند مثل پشت به قبله كردن انجام نداده، بايد سلام را بگويد ونمازش صحيح است.
22- 62- اگر سلام نماز را فراموش كند وموقعى يادش بيايد كه صورت نماز به هم خورده است، احتياط آنست كه دو سجده سهو انجام دهد و بعد نماز را دوباره بخواند و همچنين است اگر كارى كهعمديوسهوى آن نماز را باطل مىكند، مثل پشت به قبله كردن انجام
داده باشد.
استفتائات تشهد و سلام
سئوال 1: آيا در تشهد نماز «اشهد انّ علياً ولى الله» گفتن جايز است؟
جواب: در تشهد نماز واجب ذكر «اشهد انّ علياً ولى الله» گفته نشود اما در نمازهاى مستحبى، اگر به قصد ورود در نماز نباشد، اشكال ندارد
سئوال 2: خواندن تشهد اضافى در نماز چه حكمى دارد؟
جواب: اگر سهواً خوانده است سجده سهو بجا آورد و اگر عمداً تشهد اضافى خوانده است نماز باطل است.
سئوال 3: اگر تشهد نماز را فراموش كرد آيا بعد از قضاى آن بايد سلام نماز را هم بخواند؟
جواب: اگر تشهد اول باشد، سلام واجب نيست و اگر تشهد دوم را قضا مىكند، احتياطاً سلام را هم بگويد
احكام ترتيب و موالات
22- 63- اگر ركنى ازنماز را فراموش كند وركن بعد از آن را بجا آورد، مثلا پيش از آن كه ركوع كند دو سجده نمايد، نماز باطل است.
22- 64- اگر ركنى را فراموش كند وچيزى را كه بعد از آن است وركن نيست بجا آورد، مثلا پيش از آن كه دو سجده كند، تشهّد بخواندبايد ركن را بجا آورد و آنچه را اشتباهاً پيش از آن خوانده دوباره بخواند.
22- 65- اگر چيزى را كه ركن نيست فراموش كند وركن بعد از آن را بجا آورد، مثلا حمد را فراموش كند ومشغول ركوع شود، نمازش صحيح است.
22- 66- اگر در نماز سهواً بين حرفها يا كلمات فاصله بيندازد وفاصله به قدرى نباشد كه صورت نماز از بين برود، چنانچه مشغول ركن بعد نشده باشد، بايد آن حرفها يا كلمات را بطور معمول بخواند و اگر مشغول ركن بعد شده، نمازش صحيح است.
احكام مبطلات نماز
دوازده چيز نماز را باطل مىكند
اوّل: آنكه در بين نماز يكى از شرطهاى آن از بين برود مثلًا در بين نماز بفهمد كه مكانش غصبى است
دوّم: آنكه در بين نماز عمداً يا سهواً يا از روى ناچارى چيزى كه وضو يا غسل را باطل مىكند پيش بيايد مثلًا بول از او بيرون بيايد يا خوابش ببرد.
22- 67- كسى كه بىاختيار خوابش برده، اگر نداند كه در بين نماز خوابش برده يا بعد از آن، بايد نمازش را دوباره بخواند.
سوم: آنكه مثل اهل سنت دستها را روى هم بگذارد
چهارم: آنكه بعد از خواندن حمد آمين بگويد
22- 68- اگر اشتباهاً يا از روى تقيّه آمين بگويد نماز باطلنمىشود
پنجم: عمداً يا از روى فراموشى پشت به قبله كند يا به چپ و
راست برگردد
ششم: عمداً كلمهاى بگويد كه دو حرف يا بيشتر داشته باشد اگرچه معنى هم نداشته باشد
22- 69- سرفه كردن و آروغ زدن و آه كشيدن در صورتى كه صدق تكلّم نكند در نماز اشكال ندارد ولى گفتن آخ وآه ومانند اينها كه دو حرف است، اگر عمدى باشد، نماز را باطل مىكند مگر آن كه گفتن آه شكايت نزد خدا باشد كه نمازش را باطل نمىكند.
22- 70- در حال نماز، انسان نبايد به ديگرى سلام كند و اگر ديگرى به او سلام كند، بايد همانطور كه او سلام كرده جواب دهد، مثلا اگر گفته سلام عليكم در جواب بگويد سلام عليكم ونبايد عليكم السلام بگويد و بنابر احتياط واجب بايد بين سلام وجواب مماثلت در تعريف و تنكير افراد وجمع باشد.
22- 71- اگر نمازگزار جواب سلام را ندهد، معصيت كرده ولى نمازش صحيح است.
22- 72- جواب سلام كسى كه از روى مسخره يا شوخى سلام مىكند واجب نيست.
هفتم: آنكه با صدا و عمداً خنده كند و اگر سهواً خنده كند نماز باطل نيست در صورتى كه از وضع نمازگزار خارج نشود
هشتم: آنكه براى كار دنيايى عمداً با صدا گريه كند و احتياط واجب آن است كه براى كار دنيايى بىصدا هم گريه نكند.
نهم: آنكه كارى كند كه صورت نماز را بهم بزند مثلًا به هوا بپرد اما اشاره كردن به دست در نماز اشكال ندارد
دهم: خوردن و آشاميدن در نماز اگر طورى باشد كه نگويند نماز مىخواند موجب بطلان نماز است خواه عمدى باشد يا سهوى
يازدهم: آنكه در ركعتهاى نماز دو ركعتى يا سه ركعتى يا در دو ركعت اول نمازهاى چهار ركعتى شك كند
دوازدهم: آنكه ركن نماز را عمداً يا سهواً كم يا زياد كند يا چيزى را كه ركن نيست عمداً كم يا زياد نمايد
شكيّات
شكيّات نماز 23 قسم است هشت قسم آن شكهايى است كه نماز راباطل مىكند و به شش قسم آن نبايد اعتنا كرد و نه قسم ديگر آن صحيح است
شكهاى باطل
22- 73- شكهايى كه نماز را باطل مىكند از اين قرار است:
اوّل: شك در شماره ركعتهاى نماز دو ركعتى مثل نماز صبح و نماز مسافر، ولى شكّ در شماره ركعتهاى نماز مستحبّ دو ركعتى ونماز احتياط نماز را باطل نمىكند.
دوم: شك در شماره ركعتهاى نماز سه ركعتى.
سوم: آن كه در نماز چهار ركعتى شك كند كه يك ركعت خوانده يابيشتر.
چهارم: آن كه در نماز چهار ركعتى پيش از تمام شدن سجده دوم، شك كند كه دو ركعت خوانده يا بيشتر.
پنجم شك بين دو وپنج يا دو وبيشتر از پنج.