نموده، مىتواند انجام دهد.
13- 26- در چند مورد مستحبّ است نمازهايى را كه انسان باتيمّم خوانده دوباره بخواند: اوّل آن كه از استعمال آب ترس داشته وعمداً خود را جنب كرده و با تيمّم نماز خوانده است، دوم آن كه مىدانسته يا گمان داشته كه آب پيدا نمىكند وعمداً خود را جنب كرده و با تيمّم نماز خوانده است، سوم آن كه تا آخر وقت، عمداً در جستجوى آب نرود و با تيمّم نماز بخواند و بعد بفهمد كه اگر جستجو مىكرد، آب پيدا مىشد، چهارم آن كه عمداً نماز را تأخير انداخته و در آخر وقت با تيمّم نماز خوانده است، پنجم آن كه مىدانسته يا گمان داشته كه آب پيدا نمىشودو آبى را كه داشته ريخته است، ششم آن كه از ترس مزاحمت جمعيّت و نرسيدن به نماز جماعت و نماز جمعه آنها را با تيمّم خوانده است اگرچه بعيد نيست به عنوان ظهر در اين صورت اعاده نماز واجبباشد.
نماز
نماز مهمترين اعمال دينى است كه اگر قبول درگاه خداوند عالم شود، عبادتهاىديگر هم قبول مىشود، و اگر پذيرفته نشود، اعمال ديگر هم قبول نمىشود وهمانطور كه اگر انسان شبانه روزى پنج نوبت در نهر آبى شستشو كند، چرك در بدنش نمىماند، نمازهاى پنجگانه هم انسان را از گناهان پاك مىكند و سزاوار است كه انسان نماز را در اوّل وقت بخواند و كسى كه نماز را پست و سبك شمارد، مانند كسى است كه نماز نمىخواند، پيغمبر اكرم صلىالله عليه وآله وسلم فرمود: كسى كه به نماز اهميّت ندهد و آن را سبك بشمارد سزاوار عذاب آخرت است.
روزى حضرت در مسجد تشريف داشتند، مردى وارد ومشغول نماز شد و ركوع و سجودش را كاملا بجا نياورد، حضرت فرمودند: اگر اين مرد در حالى كه نمازش اينطور است از دنيا برود، به دين من از دنيا نرفته است، پس انسان بايد مواظب باشد كه بعجله وشتابزدگى نماز نخواند و در حال نماز بياد خدا و با خضوع وخشوع و وقار باشد و متوجّه باشد كه با چه كسى سخن مىگويد و خود را در مقابل عظمت و
بزرگى خداوند عالم بسيار پست وناچيز ببيند و اگر انسان در موقع نماز كاملا به اين مطلب توجّه كند، از خود بىخبر مىشود، چنانكه در حال نماز تير را از پاى مبارك امير المؤمنين7بيرون كشيدند و آن حضرت متوجّه نشدند، و نيز بايد نمازگزار توبه و استغفار نمايد و گناهانى كه مانع قبول شدن نماز است، مانند حسد، كبر، غيبت، خوردن حرام، آشاميدن مسكرات و ندادن خمس و زكاة بلكه هر معصيتى را ترك كند و همچنين سزاوار است كارهائى كه ثواب نماز را كم مىكند بجا نياورد، مثلا در حال خواب آلودگى و خوددارى از بول به نماز نايستد و در موقع نماز به آسمان نگاه نكند و نيز كارهائى كه ثواب نماز را زياد مىكند بجا آورد، مثلا انگشترى عقيق به دست كند ولباس پاكيزه بپوشد و شانه و مسواك كند و خود را خوشبو نمايد.
نمازهاى واجب
نمازهاى واجب شش مورد است اوّل نماز يوميه دوّم نماز آيات سوّم نماز ميّت چهارم نماز طواف واجب خانه كعبه پنجم نماز قضاى پدر و مادر كه بر پسر بزرگ واجب است ششم نمازى كه به واسطه نذر و عهد و قسم واجب مىشود.
نمازهاى واجب يوميه
نمازهاى واجب يوميه عبارتند از ظهر و عصر هر كدام چهار ركعت مغرب سه ركعت، عشاء چهار ركعت و صبح دو ركعت و كسى كه مسافر است. نمازهاى چهار ركعتى را بايد دو ركعت بخواند.
وقت نماز ظهر و عصر
14- 1- اگر چوب يا چيزى مانند آن را، راست در زمين هموار فرو برند، صبح كه خورشيد بيرون مىآيد سايه آن بطرف مغرب مىافتد و هر چه آفتاب بالا مىآيد، اين سايه كم مىشود و در شهرهاى ما، در اوّل ظهر شرعى به آخرين درجه كمى مىرسد و ظهر كه گذشت، سايه آن بطرف مشرق برمىگردد و هر چه خورشيد رو به مغرب مىرود، سايه زيادتر مىشود، بنابراين وقتى سايه به آخرين درجه كمى رسيد و دو مرتبه رو بزياد شدن گذاشت، معلوم مىشود ظهر شرعى شده است ولى در بعضى شهرها مثل مكه كه گاهى موقع ظهر، سايه بكلّى از بين مىرود بعد از آن كه سايه دوباره پيدا شد، معلوم مىشود ظهر شده است.
14- 2- نماز ظهر وعصر هر كدام وقت مخصوص ومشتركى دارند.
وقت مخصوص نماز ظهر از اوّل ظهر است تاوقتى كه از ظهر به اندازه خواندن نماز ظهر بگذرد، كه اگر كسى سهواً تمام نماز عصر را در اين وقت بخواند، نمازش صحيح است ولى احتياطاً يك نماز چهار ركعتى به قصد ما فى الذمّة بخواند وقصد ظهر وعصر را بالخصوص ننمايد ووقت مخصوص نماز عصر موقعى است كه به اندازه خواندن نماز عصر، وقت به مغرب مانده باشد، كه اگر كسى تا اين موقع نماز ظهر را نخواند، نماز ظهر او قضا شده و بايد نماز عصر رابخواند، ومابين وقت مخصوص نماز ظهر ووقت مخصوص نماز عصر، وقت مشترك نماز ظهر ونماز عصر است، كه اگر كسى در اين وقت اشتباهاً
تمام نماز عصر را پيش از نماز ظهر بخواند نمازش صحيح است و بايد نماز ظهر را بعد از آن بجا آورد.
14- 3- در زمان حضور امام7واجب است انسان در روز جمعه به جاى نماز ظهر، دو ركعت نماز جمعه بخواند، ولى در اين زمان اگر كسى نماز جمعه را برجاء مطلوبيّت بخواند، واجب است كه نماز ظهر را هم بخواند.
وقت نماز مغرب و عشاء
14- 4- مغرب بنابر احتياط موقعى است كه سرخى طرف مشرق، كه بعد از غروب آفتاب پيدا مىشود، از بالاى سر انسان بگذرد.
14- 5- نماز مغرب وعشا هركدام وقت مخصوص ومشتركى دارند: وقت مخصوص نماز مغرب از اوّل مغرب است تا وقتى كه از مغرب به اندازه خواندن سه ركعت نماز بگذرد، كه اگر كسى مثلا مسافر باشد وتمام نماز عشا را سهواً در اين وقت بخواند، نمازش صحيح است ولى احتياطاً نماز مغرب را بخواند و عشاء را به صورت شكسته بجا آورد، و وقت مخصوص نماز عشا موقعى است كه به اندازه خواندن نماز عشا به نصف شب مانده باشد، كه اگر كسى تا اين موقع نماز مغرب را نخواند، بايد اوّل نماز عشا و بعد از آن نماز مغرب را بخواند وبين وقت مخصوص نماز مغرب ووقت مخصوص نماز عشا، وقت مشترك نماز مغرب و عشا است، كه اگر كسى در اين وقت اشتباهاً نماز عشا را پيش از نماز مغرب بخواند و بعد از نماز ملتفت شود، نمازش صحيح است و بايد نماز مغرب را بعد از آن بجا آورد.
14- 6- آخر وقت نماز عشا، نصف شب است، و شب را بايد از
اوّل غروب تا اذان صبح حساب كرد، نه تا اوّل آفتاب. «1»
14- 7- اگر از روى معصيت، يا به واسطه عذرى نماز مغرب يا نماز عشا را تا نصف شب نخواند، بنابر احتياط واجب بايد تا قبل از اذان صبح بدون اين كه نيّت ادا وقضا كند بجا آورد.
وقت نماز صبح
14- 8- نزديك اذان صبح از طرف مشرق، سفيدهاى رو به بالا حركت مىكند كه آن را فجر اوّل گويند، موقعى كه آن سفيده پهن شد، فجر دوم واوّل وقت نماز صبح است وآخر وقت نماز صبح موقعى است كه آفتاب بيرون مىآيد.
احكام وقت نماز
14- 9- موقعى انسان مىتواند مشغول نماز شود كه يقين كند وقت داخل شده است، يا دو مرد عادل به داخل شدن وقت خبر دهند.
14- 10- اگر به واسطه ابر يا غبار يا نابينايى و يا بودن در زندان، نتواند در اوّل وقت نماز، به داخل شدن وقت يقين كند، چنانچه گمان داشته باشد كه وقت داخل شده، مىتواند مشغول نماز شود، ولى اقوى آن است كه نماز را تأخير بيندازد تا يقين كند وقت داخل شده است، مخصوصاً اگر خودش موجب اين وضع شده باشد.
14- 11- كسى كه به اندازه خواندن يك ركعت نماز وقت دارد،
__________________________________________________
1- بنابراين تقريباً يازده ساعت و يك ربع بعد از ظهر شرعى آخر وقت نماز مغرب و عشاء است.
بايد نماز را به نيّت ادا بخواند ولى نبايد عمداً نماز را تا اين وقت تأخير بيندازد.
14- 12- كسى كه مسافر نيست اگر تا مغرب به اندازه خواندن پنج ركعت نماز وقت دارد بايد نماز ظهر وعصر هر دو را بخواند و اگر كمتر وقت دارد، بايد فقط نماز عصر را بخواند و بعداً نماز ظهر را قضا كند و همچنين اگر تا نصف شب به اندازه خواندن پنج ركعت نماز وقت دارد، بايد نماز مغرب وعشا را بخواند و اگر كمتر وقت دارد بايد فقط عشا را بخواند و بعداً مغرب را انجام دهد ونيّت اداء وقضا نكند و به قصد ما فى الذمّة بخواند.
14- 13- كسى كه به اندازه خواندن يك ركعت نماز وقت دارد، بايد نماز را به نيّت ادا بخواند ولى نبايد عمداً نماز را تا اين وقت تأخير بيندازد.
نمازهايى كه بايد به ترتيب خوانده شود
14- 14- انسان بايد نماز عصر را بعد از نماز ظهر، ونماز عشا را بعد از نماز مغرب بخواند و اگر عمداً نماز عصر را پيش از نماز ظهر ونماز عشا را پيش از نماز مغرب بخواند باطل است.
14- 15- اگر به نيّت نماز ظهر، مشغول نماز شود و در بين نماز يادش بيايد كه نماز ظهر را خوانده است، نمىتواند نيّت را به نماز عصر برگرداند، بلكه بايد نماز را بشكند ونماز عصر را بخواند وهمينطور است در نماز مغرب وعشا.
14- 16- اگر در نماز عشاء پيش از ركوع ركعت چهارم شك كند كه
نماز مغرب را خوانده يا نه، چنانچه وقت به قدرى كم است كه بعد از تمام شدن نماز نصف شب مىشود، بايد به نيّت عشا نماز را تمام كند و همچنين اگر بيشتر وقت دارد، به نيّت عشا نماز را تمام كند گرچه اگر مغرب را بعد از عشا به نيّت ما فى الذّمه انجام دهد بسيار شايسته است.
14- 17- اگر در نماز عشا بعد از رسيدن به ركوع ركعت چهارم، شك كند كه نماز مغرب را خوانده يا نه، بايد نماز را تمام كند، بعد نماز مغرب را بخواند و بنابر احتياط مستحبّ نماز مغرب را به قصد ما فى الذّمه انجام دهد.
14- 18- برگرداندن نيّت از نماز قضا به نماز ادا و از مستحبّ به نماز واجب جائز نيست.
نمازهاى مستحب
14- 19- نمازهاى مستحبّى زياد است و آنها را نافله گويند وبين نمازهاى مستحبّى، بخواندن نافلههاى شبانه روز بيشتر سفارش شده و آنها در غير روز جمعه سى وچهار ركعتند كه هشت ركعت آن نافله ظهر وهشت ركعت نافله عصر وچهار ركعت نافله مغرب ودو ركعت نافله عشا ويازده ركعت نافله شب و دو ركعت نافله صبح مىباشد ودو ركعت نافله عشا كه نشسته خوانده مىشود و يك ركعت حساب مىشود ولى در روز جمعه بر شانزده ركعت نافله ظهر وعصر، چهار ركعت اضافه مىشود.
14- 20- از يازده ركعت نافله شب، هشت ركعت آن بايد به نيّت نافله شب ودو ركعت آن به نيّت نماز شفع ويك ركعت آن به نيّت نماز