کتاب احکام اموات

شهادت چهل مؤمن درباره ميّت‌

امام صادق (ع) فرمود: هرگاه مؤمنى از دنيا برود بر جنازه او چهل مؤمن حاضر شوند و بگويند: اين ميت خوب بود و ما بجز خوبى از او چيزى سراغ نداريم خداوند خطاب به آنها فرمايد منهم شهادت شما را درباره او پذيرفتم و گذشتم آنچه را كه من از او ميدانم و نميدانيد[1].

[1]. وسائل جلد 1 ص 925.

احكام صاحبان عزا

(م 639)بعد از دفن، مستحب است صاحبان عزا را سرسلامتى دهند ولى اگر مدتى گذشته است كه بواسطه سرسلامتى دادن، مصيبت يادشان ميآيد، ترك آن بهتر است و نيز مستحب است تا سه روز براى اهل خانه ميت غذا بفرستند و غذا خوردن نزد آنان و در منزلشان مكروه است‌[1].

كراهت غذا خوردن تا سه روز از منزل صاحبان عزا و مصيبت و بردن غذا براى آنها

1- امام صادق (ع) فرمود: غذا خوردن در نزد صاحبان مصيبت از اعمال مردم زمان جاهليت است، ولى سنت اسلامى اينست كه جهت آنها غذا برده شود همچنانكه در قضيه شهادت جعفر بن أبى طالب پيامبر (ص) چنين كرد[2].

2- و باز در حديث ديگرى بهمين مضمون از امام صادق (ع) رسيده‌

[1]. متأسفانه اين كراهت در بين مسلمين همانند سنت حسنه‌اى رواج يافته و كسى پيدا نمى‌شود كه اين سنت سيّئه را از ميان بردارد.

[2]. وسائل جلد 1 ص 889.

كه فرمود: همينكه جعفر بن ابيطالب (ع) بشهادت رسيد پيامبر اكرم بر اسماء بنت عميس زوجه او وارد شد و (پس از تسلى دادن) امر فرمود: كه جهت خانواده جعفر طعام بياورند. پس اين امر از آن ببعد سنّت گرديد و تاكنون در اسلام اين سنت باقى است‌[1].

گرچه اين عمل در اسلام سنت است ليكن متأسفانه اين سنت در ايران رايج نگشته و از روز اوّل عزا تا مدتها بايد در منزل صاحبان مصيبت غذا جهت پذيرائى طبخ گردد.

3- امام صادق (ع) فرمود: همينكه جعفر بن ابيطالب بشهادت رسيد، پيامبر اكرم (ص) دستور داد به فاطمه زهرا (س) كه برود و اسماء بنت عميس و ساير زنها را بگويد بيايند منزل و تا سه روز از آنها پذيرائى كند[2].

گريه كردن جهت ميّت‌

1- امام صادق (ع) فرمود: بدرستيكه ابراهيم خليل (ع) از خدا خواست كه او را دخترى عطا فرمايد تا اينكه بعد از مرگش براى او گريه كند[3].

مؤمن واقعى راضى بقضاء الهى است‌

شخصى به امام صادق (ع) عرض كرد: از كجا بفهميم كه مؤمن (در حقيقت) مؤمن است؟

حضرت فرمود: باينكه تسليم (بى‌قيد و شرط) خدا بوده و بداده خدا

[1]. وسائل جلد 1 ص 889.

[2]. وسائل جلد 1 ص 889.

[3]. وسائل جلد 1 ص 892.

راضى باشد خواه موجب خوشنودى او باشد و خواه موجب خشم او[1].

مؤمن واقعى با بلا همدوش است‌

محمد بن بهلول، از امام صادق (ع) روايت ميكند كه فرمود: همانا مؤمن بمنزله كفّه ميزان است باين معنى كه هرچه ايمانش زياد شود بلا و مصيبتش نيز زياد مى‌شود[2].

از امام صادق (ع) روايت شده كه فرمود: هرگاه كسى بمصيبتى گرفتار آيد بجاست كه بياد مصائب پيامبر اكرم (ص) بيفتد زيرا مصائب آنحضرت بزرگترين مصيبتها است‌[3].

بى صبرى نتيجه‌اى جز حرمان ندارد

هنگامى كه برادر اشعث بن قيس از دنيا رفت امير المؤمنين (ع) جهت تسليت او بديدارش رفت بعد (از اداى تسليت) فرمود: اگر جزع و بى‌تابى كنى حق خويشاوندى را رعايت كرده‌اى و چنانچه صبر كنى حق خدا را ادا كرده‌اى پس اگر بر امرى كه واقع شده صبر كردى مورد تعريف و تمجيد هستى و چنانچه براى پيش‌آمدى كه شده جزع و بى‌تابى نمودى مورد نكوهش و مذمت‌خواهى بود[4].

بى‌تابى در مصيبت، اجر را از بين ميبرد

زراره از امام صادق (ع) روايت ميكند كه فرمود: كسيكه (بر اثر

[1]. وسائل جلد 1 ص 899.

[2]. وسائل جلد 1 ص 908.

[3]. وسائل جلد 1 ص 911.

[4]. وسائل جلد 1 ص 913.

بى‌تابى) در هنگام مصيبت به زانوى خود بزند اجر آن مصيبت از بين ميرود[1].

شرح: اين روايت از پيامبر (ص) و على (ع) و موسى بن جعفر نيز رسيده است و مضمون هر چهارتا، بى‌تابى كردن در هنگام مصيبت و زدن بر زانو است كه موجب از بين رفتن اجر ميگردد.

ثواب استرجاع گفتن هنگام مصيبت‌

معروف كه يكى از معاصرين امام باقر (ع) است ميگويد: از آن حضرت شنيدم كه ميفرمود هرگاه مؤمنى در جهان بمصيبتى گرفتار آيد و هنگام رسيدن آن مصيبت بگويد: «انا للّه و انا اليه راجعون» خداوند گناهان گذشته او را بيامرزد. البته گناهان صغيره نه آنهائيكه از كبائر است و خداوند بر آنها وعده آتش داده كه مرتكبين آنها حتما بايد به آتش بسوزند.

و نيز فرمود: تا آخر عمر هرگاه ياد آن مصيبت افتد و اين كلام را بر زبان جارى سازد و خدا را بدان سپاس گويد، ايزد متعال گناهانيكه در ميان اين دو استرجاع از او سر زده همه را عفو ميفرمايد مگر گناهان كبيره‌[2].

شرح، از اين روايت ميشود اين نتيجه را گرفت كه اگر در روايتى مى‌بينم كه براى يك امر جزئى چقدر ثواب مقرر شده و وعده آمرزش گناهان داده‌اند مراد از آمرزش گناهان همين گناهان صغيره است و گناهان كبيره را شامل نمى‌شود.

ثواب تسليت دادن‌

از رسول خدا (ص) روايت شده كه فرمود: هر كس دلسوخته‌اى را

[1]. وسائل جلد 1 ص 914.

[2]. ثواب الاعمال ص 439.

دلدارى دهد روز قيامت حلّه (جامه) اى بدو بپوشانند كه به آن مزيّن و مفتخر باشد[1].

در روايتى امام صادق (ع) از پيامبر (ص) نقل ميكند كه فرمود:

هركس مصيبت زده‌اى را تسليت دهد همانند اجر او را خواهد داشت بدون اينكه از اجر مصيبت‌زده كاسته گردد[2].

خدمت فرشتگان به صاحبان عزا

ابا بصير از امام باقر (ع) روايت كرده كه فرمود، بدرستيكه خداوند فرشتگانى را بر گورستانها مأمور كرده كه وقتى كسان ميّت از اطراف جنازه جدا شدند قبضه خاكى گرفته و در ميان آنها مى‌پاشند و مى‌گويند فراموش كنيد آنچه را ديديد. كه اگر چنين نباشد (و مصيبت فراموش نگردد) احدى از زندگى بهرمند نخواهد شد[3].

ثواب يتيم‌نوازى‌

غياث بن ابراهيم گويد: جعفر بن محمّد از پدرانش (ع) روايت كرد كه امير المؤمنين (ع) فرمود: هرگاه مؤمنى چه مرد و چه زن دست محبت بر سر يتيمى بكشد، خداوند بشماره هر موئى كه از زير دست او بگذرد حسنه‌اى در نامه عملش بنويسد[4].

حسن بن سرى گويد: امام صادق (ع) فرمود: هرگاه بنده‌اى دست مرحمت بسر يتيمى بكشد خداوند بعدد هر موئى كه از زير دستش ميگذرد نورى در قيامت بدو عطا فرمايد[5].

[1]. ثواب الاعمال ص 441.

[2]. ثواب الاعمال ص 441.

[3]. وسائل جلد 1 ص 920.

[4]. ثواب الاعمال ص 443.

[5]. ثواب الاعمال ص 443.

ثواب آنكه يتيمى را از گريه ساكت كند

ابى مريم انصارى از پيامبر خدا (ص) روايت كرده كه فرمود: چون يتيم بگريد عرش الهى بلرزد و خداوند تبارك و تعالى گويد: چه كسى اين بنده مرا كه در كودكى پدر و مادرش را از او گرفته‌ام گريانيد؟ پس بعزّت و جلالم سوگند كسى كه او را از گريه خاموش سازد بهشت را بر او واجب و حتمى سازم‌[1].

ثواب صبر و بردبارى‌

2- ابو حمزه ثمالى گويد: از امام باقر (ع) شنيدم كه ميفرمود:

هركس بر مصيبتى صبر كند و شكيبائى ورزد خداوند عزتى بر عزتش بيفزايد، و او را با محمد (ص) و اهل بيتش داخل بهشت گرداند[2].

1- ابو بصير ميگويد: امام صادق (ع) فرمود: از پدرم أبى جعفر (ع) شنيدم كه ميفرمود: من در چيزهائى از اين غلامم و برخى افراد خانواده‌ام صبر ميكنم و بردبارى بخرج ميدهم كه گوئى از حنظل در كامم تلختر است، آرى هركس صبر و خويشتن‌دارى (در ناملايمات) را پيشه خود كند در مقابل آن اجر روزه‌داران شب‌زنده‌دار و درجه شهيدى كه در ركاب پيامبر (ص) شمشير زده باشد نصيبش گردد[3].

پاداش صبر كردن در مصيبت اولاد

1- امام صادق (ع) فرمود: اگر يك فرزند پيشاپيش انسان از دنيا برود (و انسان در مصيبت او صبر كند اجر و ثواب آن) برتر است از اينكه‌

[1]. ثواب الاعمال ص 445.

[2]. ثواب الاعمال ص 440.

[3]. ثواب الاعمال ص 440.

بعد از او هفتاد فرزند بمانند و امام زمان (ع) درك كنند[1].

2- امام صادق (ع) از پيامبر اكرم (ص) روايت ميكند كه فرمود:

هرگاه مؤمنى فرزندش قبض روح شود خداوند سبحان از هركس بيشتر بحال پدرش و گفته‌هاى او آگاه است با اين وصف به فرشته‌هاى مرگ ميگويد:

جان فرزند فلان را گرفتيد؟

ميگويند بلى پروردگارا آنگاه خطاب مى‌شود: در آن هنگام (كه) بنده‌ام (را به اين مصيبت دچار كرديد) چه گفت؟

در جواب ميگويند جز حمد و استرجاع چيزى نگفت.

سپس خداوند ميفرمايد (حال كه) ميوه دل و نور چشم بنده‌ام را گرفته‌ايد و او جز حمد و استرجاع چيز ديگرى نگفته اكنون جهت او خانه‌اى در بهشت بنا كنيد و نام آنرا بيت الحمد قرار دهيد[2].

3- على بن أسباط ميگويد: كه دأب امام صادق (ع) اين بود كه هرگاه براى او مصيبتى بوجود ميآمد ميفرمود: شكر خداى را كه اين مصيبت وارده مصيبت دينى نبود (يعنى خطر متوجه دينم نشد) و باز خدا را شكر كه همينقدر بود (و بزرگتر نبود) چرا كه خداوند قادر است از اين بزرگتر هم بوجود آورد و باز خدا را شكر كه اين امرى كه بايد واقع شود واقع شد[3].

(م 640)مستحب است انسان در مرگ خويشان، مخصوصا در مرگ فرزند صبر كند و هر وقت ميّت را ياد ميكند: «انّا للّه و انّا اليه راجعون» بگويد، و براى ميّت قرآن بخواند و سر قبر پدر و مادر از خداوند حاجت بخواهد و قبر را محكم بسازد كه زود خراب نشود.

[1]. وسائل جلد 1 ص 895.

[2]. وسائل جلد 1 ص 896.

[3]. وسائل جلد 1 ص 896.