بمن بدهند، چنانچه دو مرد عادل گفته او را تصديق نمايند، يا قسم بخورد و يك مرد عادل هم گفته او را تصديق كند يا يك مرد عادل و دو زن عادله، يا چهار زن عادله بگفته او شهادت دهند، بايد مقدارى را كه ميگويد باو بدهند و اگر يك زن عادله شهادت دهد بايد يك چهارم چيزى را كه مطالبه ميكند باو بدهند و اگر دو زن عادله شهادت دهند نصف آنرا و اگر سه زن عادله شهادت دهند بايد سه چهارم آنرا باو بدهند و نيز اگر دو مرد كافر ذمى كه در دين خود عادل باشند گفته او را تصديق كنند، در صورتيكه ميّت ناچار بوده است كه وصيت كند و مرد و زن عادلى هم در موقع وصيت نبوده، بايد چيزى را كه مطالبه ميكند باو بدهند.
(م 2735)اگر كسى بگويد من وصى ميتم كه مال او را بمصرفى برسانم يا ميت مرا قيّم بچههاى خود قرار داده در صورتى بايد حرف او را قبول كرد كه دو مرد عادل گفته او را تصديق نمايند.
(م 2736)اگر وصيت كند چيزى بكسى بدهند و آن كس پيش از آنكه قبول كند يا رّد نمايد بميرد، تا وقتى ورثه او وصيت را رد نكردهاند ميتوانند آن چيز را قبول نمايند ولى اين در صورتى است كه وصيتكننده از وصيت خود برنگردد، وگرنه حقى بآن چيز ندارند[1].
س-بنده جوانى هستم بسن بيست ساله و غير از وسائل معمولى منزل چيز ديگرى ندارم در اين صورت وصيت بر من واجب است يا نه؟
[1]. توضيح المسائل، مسائل 36- 2704.
ج-وصيت بر كسى واجب است كه دين يا امانتى از مردم نزد او باشد يا واجباتى بر عهده او باشد و اما كسيكه هيچيك از آنها بر ذمه او نيست وصيت بر او واجب نيست.
س-اقسام وصيت را بنحو اختصار بيان فرمائيد.
ج-وصيت گاهى تمليك عين است و گاهى تمليك منفعت و گاهى جعل ولايت يا وكالت و گاهى ابراء دين و گاهى اسقاط حق و گاهى عهد و اذن و درخواست است مانند وصيت به مراسم تجهيز و غسل و نماز و وصيت به قضاء نماز و روزه و حج و رد امانات و امثال اينها.
عمل بوصيت واجب است
س-زيد فوت كرده و عيالش را وصى خود قرار داده كه ثلث اموال او را در امور خيريه مصرف نمايد ولى اولادش كه دو پسر و چهار دختر هستند راضى نشدند كه مادرشان ثلث اموال مزبوره را در امور خيريه خرج نمايد و مقدارى پول هم شخصى به متوفى مديون بوده و بعيالش داده در اين صورت عيال متوفى ميتواند اين پول را بفرزندان متوفى ندهد و در راه شوهرش عوض ثلث كه اولادش مانع شدند در امور خيريه خرج نمايد يا نه؟
ج-در فرض مسئله تا مقدار ثلث مجموع تركه كه از جمله همين پول است ميتواند بلكه لازم است بمصرف وصيت برساند در صورتيكه وصيت مسلّم باشد.
س-متوفى وصيت به حمل نعش كرده ولى ورثه او را عصيانا در محل دفن نمودهاند در اينصورت بايد او را حمل كرد يا نه؟
ج-اگر وصيت بحمل بمشاهد مشرفه باشد عمل بوصيت واجب
است.
س-شخصى وصيت نموده كه پس از فوت من يكدانك و نيم از جمله ششدانك خانه مسكونى مرا قيمت نموده بفروشيد و وجه آنرا بمصرف حضرت ابو الفضل العباس (ع) برسانيد ولى ورثه باين وصيت عمل نكردند و سهميه حضرت ابو الفضل (ع) را نپرداختهاند در اين صورت خانه مذكوره براى خريدار بعدى شرعا اشكال دارد يا نه؟
ج-در فرض مسئله اگر موصى اذن در فروش خانه داده باين نحو كه قيمت آنرا بمصرف حضرت ابو الفضل (ع) برسانند صحت بيع با فرض آنكه قيمت را بمصرف نرسانند مشكل و تصرف در آن مقدار از خانه تا وجه آن بمصرف نرسد خالى از اشكال نيست.
س-زنى قبل از فوت بطور عادى وصيت نموده كه ورثه، ماترك وى را صرف نماز و روزه و خمس و سهم امام (ع) و روضهخوانى و زكات بنمايند در اين صورت عمل بوصيت وى واجب است يا نه و هرگاه يكى از ورثه از عمل بوصيت امتناع نموده تكليف وصى چيست؟
ج-با فرض تحقق وصيّت مذكوره بر وصى واجب است آنچه را كه بعنوان زكات و خمس و سهم امام وصيت شده از اصل مال خارج نمايد و نسبت به بقيه موارد وصيت در زائد بر ثلث محتاج به امضاء ورثه است. و اگر بعضى از ورثه امتناع نمايد با علم بوصيت بر وصىّ در صورت قدرت لازم است او را اجبار نمايد به عمل بوصيت بوسيله ارجاع بحاكم شرع و در صورت حجر يا انكار بعضى از ورثه واجب است عمل به نسبت به سهام سائر ورثه كه امتناع ندارند و در نزاع موضوعى مرافعه شرعيه لازم است.
س-شخصى وصيت كرده كه پس از فوت او بابت مهريه زوجه او
خانه مسكونى او را بدهند در اين صورت ورثه مكلّفند كه حتما خانه مسكونى را بدهند و يا وجه نقد هم ميتوانند بابت مهريه به پردازند و اگر ورثه بوصيت عمل نكنند فقط اثر تكليفى دارد كه معصيت كرده يا در موضوع خانه مورد وصيت غاصب است؟
ج-در فرض سئوال اگر وصيت بفعل بوده واجب است ورثه عمل به آن وصيت نمايند و لكن اگر معصيت كنند و مهريه او را از غير خانه ادا كنند ذمّه موصى برى ميشود و خانه نيز ملك ورثه است و اگر وصيت كند كه خانه ملك زن باشد در مقابل مهر و زن نيز قبول كند ملك زن است و احكام ملك بر آن مرتب است و اين حكم در صورتى است كه خانه زائد بر ثلث تركه نباشد و الا در مقدار زائد موقوف به امضاء ورثه است.
س-شخصى با اينكه خودش مكه رفته باز هم وصيت كرده كه برايش يك حج بلدى بخرند آيا ميشود اين حج را به ميقاتى تبديل كرد يا نه؟
ج-چنانچه وصيت كرده كه حج بلدى استيجار شود واجب است طبق وصيت حج بلدى استيجار شود.
س-شخصى يك نفر را وصى خود قرار داد كه پس از مرگ او خمس او را بپردازند و بعد از فوتش ورثه او از دادن خمس خوددارى كردند و اظهار ميدارند كه متوفى داراى اولاد صغار است و اگر بوصيت موصى عمل نشود و از اين اموال برداشته شود اولاد صغار او مستأصل ميشوند بنابراين از دادن خمس استنكاف دارند در اين صورت وصى مقصر است يا نه؟
ج-اگر وصى قدرت عمل بوصيت متوفى را ندارد بر او تكليفى نيست و ليكن بر ورثه لازم است ممانعتى از پرداخت حقوق واجبه ميت
ننمايند و اشخاصى كه ممانعت از عمل بوصيت مينمايند معصيت كارند.
تأخير در عمل بوصيت جائز نيست
س-آيا خود ورثه ميتوانند سهم ثلث را از ملك مورث بردارند و بتدريج در ظرف چند سال پول آنرا بپردازند تا در مصارفيكه مورث تعيين نموده خرج شود يا اينكه لازم است بدون تأخير خرج نمود؟
ج-در صورتيكه موصى اذن در تأخير نداده تأخير در عمل به وصيت جايز نيست.
س-زيد شخصى را وصى قرار داده كه بعد از فوت او چند سال نماز و روزه و يك حج از اموالش استيجار نمايند و همچنين وجوه و مظالم و بدهكاريهاى او را از مالش جدا نموده و بمصاف شرعيه برساند فعلا موصى فوت كرده و اموال در دست ورثه است و اگر بخواهند همه اموال وصيت شده را يكدفعه بدهند چون نقد نيست بايد املاك معينى را بفروشند آيا وصى ميتواند ورثه را اجبار نمايد يا نه؟
ج-بر وصى واجب است عمل بوصيت و اگر موصى اذن در تأخير نداده تأخير جايز نيست و ورثه حق ممانعت از عمل بوصيت را ندارند مگر در زائد بر ثلث مال كه نفوذ وصيت در آن موقوف بامضاء ورثه است.
اثبات وصيت
س-زنى است داراى سيصد تومان وجه نقد و وصيت نموده كه مبلغ مذكور را بدهند به شخص معينى كه مصرف خيرات بنمايد و براى اثبات وصيت چند نفر زن شهادت ميدهند آيا بر ورثه لازم است اجراء
وصيت نسبت بتمام يا ثلث آن يا نه آنچه حكم اللّه است بيان فرمائيد.
ج-وصيت در ثلث تركه نافذ است و در زائد بر ثلث محتاج بامضاء ورثه است و شهادت زن در وصيت باموال اگر يكنفر باشد نسبت به 4/ 1 و اگر دو نفر باشند نسبت به نصف و اگر سه نفر باشند نسبت به 4/ 3 و چهار نفر باشند نسبت بتمام آنچه به آن شهادت مىدهند با رعايت شرائطى كه در شاهد معتبر است پذيرفته ميشود.
س-زنى فوت شده وارث او سه برادر و سه خواهر و شوهر است و در حال حيات بواسطه ناسازگارى زوج كرارا و صراحتا اظهار ميداشته كه از اموالم چيزى باو ندهيد ولى اين موضوع را در حين وصيت چه كتبى و چه شفاهى بيان نكرده در اين صورت شوهر ميتواند از اموال زن ارث ببرد يا نه و چون وصيت نماز و روزه نموده از ثلث مال خود حق دارد يا نه و از حيث وصيت فرقى بين كتبى و شفاهى هست يا نه؟
ج-وصيت در ثلث نافذ است چه براى نماز و روزه باشد و يا غير آن و در مورد سؤال در صورت وصيت از دو ثلث باقيمانده اموال كه مورد وصيت نيست نصف آنرا شوهر ارث ميبرد و در صورت عدم وصيت از تمام اموال ارث ميبرد و در وصيت كتابت و نوشته لازم نيست، بهر نحوى كه ثابت شود عمل بآن واجب است.
وصيت در ثلث نافذ است
س-شخصى چند سال قبل وصيتى نموده و در وصيتنامه ثلث مال خود را به يكى از ورثه بخشيده ولى اين شخص بعد از وصيت چند سال ديگر زندگى نموده و اموال خود را زيادتر كرده و هم داراى اولادى
غير از اولاد قبلى شده و اكنون آن اولاد صغير ميباشند و آنشخص از دنيا رفته آيا وصيتنامهاى كه چند سال قبل بطريق مذكور نوشته شده در اموال حين الوصيه نافذ است و يا اموال فعلى را شامل ميشود؟
ج-در صورتيكه از وصيتنامه قبل برنگشته باشد اموال بعد را شامل است و در ثلث مال فعلى نافذ است.
س-شخصى نسبت باموال خوش وصيت به ثلث نموده كه بعد از فوت او بمصارفيكه معن كرده خرج نمايند و بعد از فوتش ورثه منكر وصيت شدند و نگذاشتند كه ثلث مصرف شود الحال ورثه ميخواهند بوصيت متوفى عمل نمايند در اين صورت بايد قيمت زمان متوفى حساب شود يا بقيمت حاليه كه املاك و اشجار ترقى كرده است، و اگر كسى اينها را خريدارى نمايد، صحيح است يا نه؟
ج-در صورتيكه خود موصى ثلث را در اعيان مخصوصى معين نموده همان عين ثلث حين الموت است و بايد بقيمت فعلى حساب شود و اگر وجه معين نموده مثلا گفته هزار تومان ثلث خرج كنيد همان هزار تومان فعلى بايد مصرف شود و ترقى قيمت مال ورثه است.
س-شخصى مبلغى را كه زائد بر ثلث اموالش مىباشد جهت نماز و روزه وصيت كرده و ورثه بيش از ثلث را امضاء نمىنمايند در اين صورت بر وصى واجب است طبق وصيت، تمام آن مبلغ را صرف نماز و روزه كند و لو ورثه راضى نباشند يا نه؟
ج-نفوذ وصيت در زائد بر ثلث اموالش موقوف به امضاء ورثه است ولى در وصيت زائد بر ثلث اگر واجب و غير واجب هر دو ذكر شده واجب مقدم است.
س-اگر كسى وصيت بكند كه از اموال خودم برايم خرج كنيد ولى تعيين مقدار نكرده و مقيد بثلث هم ننموده و صغير هم دارد در اين صورت وصى بعد از فوت موصى چه مقدار مىتواند از مال او برايش خرج كند.
ج-اگر بحسب وجود بعض قرائن و معمول و متعارف وصيت منصرف بمبلغ معينى نباشد ظاهر آنست كه وصى بنظر خودش تا مقدارى كه زائد بر ثلث نباشد ميتواند عمل نمايد.
س-اگر پدر نماز و روز و رد مظالمى را وصيت كرده آيا پرداخت پول آنها بصغير هم تعلق مىگيرد يا نه؟
ج-وصيت تا مقدار ثلث كه نافذ است از تمام مال برداشته مىشود و ما بقى بين ورثه تقسيم مىشود چه صغير باشند و چه كبير يا مختلط.
اگر مال الوصاية براى موارد وصيت كافى نباشد
س-شخصى فوت نموده و وصيت كرده كه از ثلث مالش بيست سال نماز و روزه استيجار كنند و اندازه معينى هم از ثلث به پسر بچه صغيرى كه دارد بدهند حال براى هر دو كافى نيست كدام از آنها مقدم است؟
ج-ظاهرا نماز و روزه مقدم است.
وصى و ناظر
س-شخصى عمارت مسكونى خود را بابت ثلث معين نموده و