کتاب احکام بانوان

استحاضه‌

يكى از خونهايى كه زن مى‌بيند خون استحاضه است و زن را موقع ديدن خون استحاضه «مستحاضه» مى‌گويند.

نشانه‌ها يا علامت‌هاى خون استحاضه چند چيز است‌

1- بيشتر اوقات زرد رنگ است.

2- بيشتر اوقات سرد است.

3- بيشتر اوقات بدون فشا و سوزش بيرون مى‌آيد.

4- بيشتر اوقات غليظ نيست.

ولى ممكن است گاهى نشانه‌هاى حيض را داشته باشد.

سرخ مايل به سياهى يا سرخ و گرم و غليظ و با فشار و سوزش بيرون آيد.

امام (مسئله 392)

گلپايگانى (مسئله 398)

موارديكه استحاضه محقق مى‌شود

1- هر خونى كه زن قبل از بلوغ ببيند (يعنى قبل از تمام شدن نه سال قمرى).

تذكر و توضيح‌

الف- مظور از 9 سالگى تمام آن است كه دختر 9 سالش تمام شود و پا به 10 سالگى بگذارد نه آنكه اول پا گذاشتن به 9 سالگى مكلّف شود.

ب- دخترى كه شك دارد به سنّ بلوغ (تكليف) رسيده يا نه در حكم كسى است كه به تكليف نرسيده و هممچنين است كسى كه شك دارد يائسه شده يا نه.

امام (تحريرالوسيله، ج 1، ص 44، فصل فى الحيض)

گلپايگانى (وسيلة النجاة، ج 1، ص 53، فى غسل الحيض)

ج- يائسگى به معناى يأس و نااميدى بوده و آن هنگامى است كه زن از بچه‌دار شدن و ديدن خون نااميد شود. (و زنهاى سيّده بعد از تمام شدن شصت سال يائسه مى‌شوند وزنهايى كه سيّده نيستند بعد ازتمام شدن پنجاه سال).

امام (مسئله 435) گلپايگانى (مسئله 441)

2- يا خونى كه بعد از يائسگى ببيند.

3- يا خونى كه ديده كمتر از سه روز باشد البته به شرط آنكه آن خون، خون زخم و جراحت نباشد و خون نفاس هم نباشد.

4- و همچنين است بنابر احتياط واجب اگر نداند خون زخم و جراحت است در صورتى كه زن داراى زخم و دمل نباشد.

5- اگر بيش از ده روز خون ببيند كه در اين صورت خون حيض و استحاضه ممزوج مى‌شود و اين داراى چند صورت كه حكم آنها در بحث حيض به تفصيل خواهد آمد.

امام (تحرير الوسيله، ج 1، ص 56، فصل فى الاستحاضة)

گلپايگانى (وسيلة النجاة، ج 1، ص 65، فصل فى الاستحاضة)

6- اگر زن بداند خونى كه از او خارج مى‌شود خون زخم نيست‌[1]و شرعا حكم حيض و نفاس را ندارد بنابر احتياط واجب بايد به دستور استحاضه عمل كند.

7- بلكه اگر شك داشته باشد كه خون استحاضه است يا خونهاى ديگر چناچنه نشانه آنها را نداشته باشد بنابر احتياط واجب بايد كارهاى استحاضه را انجام دهد.

امام (مسئله 433) گلپايگانى (مسئله 439)

انواع و اقسام استحاضه‌

استحاضه سه قسم است:

1 قليله‌آن است كه خون پنبه‌اى را كه زن داخل فرج مى‌نمايد سوراخ (نفوذ) نكند و از طرف ديگر هم ظاهر نشود.

توضيح: يعنى بعد از اينكه زن خون كمى (قليله) ديد با مقدارى پنبه آزمايش مى‌كند و مى‌يابد كه خون بقدرى كم است كه فقط ظاهر پنبه و تنها اطراف را آلوده كرده است (فقط يك طرف پنبه آغشته مى‌شود).

2 متوسطه‌آن است كه خون در پنبه فرو رود و از طرف ديگر ظاهر شود ولى به دستمالى كه معمولا زنها براى جلوگيرى از خون مى‌بندند نرسيده باشد.

3 كثيره‌آن است كه خون از پنبه به دستمال جارى شود.

امام (مسئله 393) گلپايگانى (مسئله 399)

توضيح: يعنى علاوه بر آنكه خون در داخل پنبه فرو رفته و از طرف ديگر هم خارج شده و دو طرف پنبه آغشته شده به دستمال هم سرايت كرده باشد.

تذكر وظايف هر دسته در صفحه پانزده خواهد آمد. 2- براى خون استحاضه حدى از نظر زمان نيست يعنى ممكن است از سه روز كمتر و از ده روز بيشتر باشد.

امام (تحرير الوسيله، ج 1، ص 56) گلپايگانى (وسيلد النجاة، ج 1، ص 64)

[1]- گلپايگانى: و بداند حيض است يا استحاضه و يا نفاس است، و علامت حيض و نفاس نداشته باشد بايد بدستور استحاضه عمل كند ...( مسئله 439)

وارسى‌

1 اصل وارسى‌و امتحان اگر زن نداند استحاضه او چه قسم است واجب است‌[1](بنابر احتياط) بر مستحاضه خود را وارسى كند (بخاطر تعيين و تشخيص اقسام خون براى انجام وظيفه مخصوص شرعى) به اين صورت كه: مقدارى پنبه و يا نظير آن را داخل فرج (محل بيرون آمدن خون) نموده و كمى صبر كند آنگاه پنبه را بيرون آورد و بعد از آنكه فهميد كداميك از سه قسم خون است به مقتضاى همان و به آنچه دستور داده شده عمل نمايد.

امام (مسئله 404)

گلپايگانى (مسئله 410)

2 وارسى قبل‌از نماز قبل از رسيدن وقت نماز آزمايش كافى نيست مگر آن‌كه بداند استحاضه‌اش تا بعد از دخول وقت تغيير نمى‌كند.

امام (تحرير الوسيله، ج 1، مسئله 1، ص 57)

گلپايگانى (وسيلة النجاة، ج، 1، ص 66، مسئله 10)

3 اگر پيش از وارسى مشغول نمازشود. نماز صحيح است با دو شرط: 1- قصد قربت داشته.

2- و به وظيفه خود هم عمل- كرده باشد.[2]

امام (مسئله 405) گلپايگانى (مسئله 411)

4 وارسى بعداز نماز زن مستحاضه اگر بعد از نماز خود را وارسى كند و خون نبيند اگر چه بداند دوباره خون مى‌آيد با وضويى كه دارد مى‌تواند نماز بخواند.

امام (مسئله 408) گلپايگانى (مسئله 414)

[1]- گلپايگانى: بايد ...

[2]- مثلا استحاضه‌اش قليقه بوده به استحاضه قليله عمل نموده، پس اگر قصد قربت نداشته يا عمل او مطابق وظيفه‌اش نبوده مثل آنكه استحاضه او متوسطه بوده و به وظيفه قليله رفتار كرده است نماز او باطل است.

5 اگر نتواند خود را وارسى كنددو صورت دارد:

1- اگر بداند سابقا كداميك از آن سه قسم بوده بايد به وظيفه همان قسم رفتار نمايد.

امام (مسئله 406)

گلپايگانى (مسئله 412)

2- اگر حال سابق او معلوم نباشد بايد به نحوى عمل كند كه يقين به برائت ذمّه حاصل كند پس در شك ميان قليله و متوسطه و كثيره، عمل به وظيفه هر دو نمايد و در شك بين هر سه قسم، عمل به وظيفه هر سه قسم نمايد.

گلپايگانى (مسئله 412)

2- اگر حال سابق او معلوم نباشد بايد آنچه مسلما وظيفه اوست عمل كند. (مثلا اگر نمى‌داند قليله است يا متوسطه بايد كارهاى استحاضه قليله را انجام دهد و اگر نمى‌داند متوسط است يا كثيره بايد كارهاى استحاضه متوسطه را انجام دهد).

امام (مسئله 406)

مواردى كه استحاضه تغيير مى‌كند

1- اگر قليله، متوسطه شود

1 بعد از نماز صبح‌بايد براى نماز ظهر و عصر غسل كند.

2 بعد از نماز ظهر و عصربايد براى نماز مغرب و عشاء غسل كند.

امام (مسئله 399) گلپايگانى (مسئله 405)

2- اگر قليله، متوسطه يا كثيره شود

1 پيش از نمازبايد كارهاى متوسطه يا كثيره را انجام دهد.

امام (مسئله 420) گلپايگانى (مسئله 426)

2 در بين نمازبايد به حكم تبديل متوسطه به كثيره در بين نماز عمل كند.

امام (مسئله) گلپايگانى (مسئله 427)

3- اگر متوسطه، قليله شودبايد براى نماز اوّل، عمل متوسطه و براى نمازهاى بعد، عمل قليله را انجام دهد.

امام (مسئله 425) گلپايگانى (مسئله 431)

4- اگر متوسطه كثيره شود

1 پيش از نمازبايد كارهاى استحاضه كثيره را انجام دهد و چنانچه براى استحاضه متوسطه غسل كرده باشد فايده ندارد و بايد دوباره براى كثيره غسل كند.

امام (مسئله 420) گلپايگانى (مسئله 426)

2 در بين نمازبايد نماز را بشكند و براى استحاضه كثيره غسل كند و وضو بگيرد و كارهاى ديگر آن را انجام دهد و همان نماز را بخواند و اگر براى هيچ كدام از غسل و وضو وقت ندارد بايد دو تيمم كند:

يكى بدل از غسل و ديگرى بدل از وضو

و اگر براى يكى از آنها وقت ندارد بايد عوض آن تيمم كند و ديگرى را بجا آورد ولى اگر براى تيمم هم وقت ندارد نمى‌تواند نماز را بشكند و بايد نماز را تمام كند و بنابر احتياط واجب قضا نمايد.

امام (مسئله 421) گلپايگانى (مسئله 427)

3 در بين غسل كردن‌واجب است چنانچه مشغول غسل ترتيبى (يا ارتماسى) بوده همان را از سر بگيرد. امام (مسئله 416) گلپايگانى (مسئله 422)

5- اگر قليله يا متوسط، كثيره شود

1 بعد ازنماز صبح‌بايد براى نماز ظهر و عصر يك غسل وبراى نماز مغرب و عشاء غسل ديگرى بجا آورد.

2 بعد از نمازظهر و عصربايد براى نماز مغرب و عشاء غسل نمايد.

امام (مسئله 400)

گلپايگانى (مسئله 406)

6- اگر كثيره قليله شودبايد براى نماز اوّل، عمل كثيره و براى نمازهاى بعد عمل قليله را انجام دهد. امام (مسئله 425) گلپايگانى (مسئله 431)

7- اگر كثيره متوسط شودبايد براى نماز[1]اوّل، عمل كثيره و براى نمازهاى بعد عمل متوسط را بجا آورد.

تذكّر: مقصود از نماز اوّل، نمازى است كه بعد از تغيير استحاضه (مانند نمازهاى يوميه) واجب مى‌شود.

جريان و يا قطع خون استحاضه‌

1 اگر جريان دارد و قطع نمى‌شودبعد از وضو و غسل بايد فورا شروع به نماز كند و از بيرون آمدن خون در صورتى كه ترس ضرر نباشد، با داخل نمودن پنبه ياغير آن و بستن پارچه جلوگيرى نمايد. پس اگر در جلوگيرى و بستن پارچه تقصير كرد و خون بيرون آمد بايد نماز را اعاده كند، بلكه بنابر احتياط واجب اگر اقوا نباشد بايد غسل و وضو را هم اعاده نمايد. اما اگر در اثر زيادى خون بدون تقصير، خون بيرون آيد، مانعى ندارد.

امام (تحرير الوسيله، ج 1، ص 58 مسئله 4)

گلپايگانى (وسيلة النجاة، ج 1، ص 66، مسئله 4)

2 اگر خون قطع شود

1- اگر پيش از نماز خون مستحاضه كثيره (گلپايگانى: يا متوسطه) قطع شود و دوباره بيايد بايد براى هر نماز يك غسل بجا آورد.

امام (مسئله 424) گلپايگانى (مسئله 430)

2- اگر در بين نماز خون بند بيايد و مستحاضه نداند كه در باطن هم قطع شده يا نه چنانچه بعد از نماز بفهمد قطع شده بوده بايد وضو و غسل و نماز را دوباره بجا آورد. امام (مسئله 422) گلپايگانى (مسئله 428)

[1]- مثلا اگر پيش از نماز ظهر استحاضه كثيره، متوسّطه شود بايد براى نماز ظهر غسل كند و براى نماز عصر و مغرب و عشا فقط وضو بگيرد ولى اگر براى نماز ظهر غسل نكند و فقط به مقدار نماز عصر وقت داشته باشد بايد براى نماز عصر غسل نمايد و اگر براى نماز عصر هم غسل نكند بايد براى نماز مغرب غسل كند و اگر براى آن هم غسل نكند و فقط به مقدار نماز عضاء وقت داشته باشد بايد براى عشاء غسل كند. امام( مسئله 423) گلپايگانى( مسئله 429) و عروة الوثقى( مسئله 15)

3- اگر بعد از وضو و غسل خون در ظاهر قطع شود و مستحاضه بداند كه اگر نماز را تأخير بيندازد بكلى پاك مى‌شود بايد نماز را تأخير بيندازد، و موقعى كه بكلّى پاك شد دوباره وضو و غسل را بجا آورد و نماز را بخواند و اگر وقت نماز تنگ شد لازم نيست وضو و غسل را دوباره بجا آورد بلكه‌[1]با وضو و غسلى كه دارد ميتواند نماز بخواند. امام (مسئله 411) گلپايگانى (مسئله 417)

4- وقتى مستحاضه كثيره و متوسطه بكلّى از خون پاك شد بايد غسل كند ولى اگر بداند از وقتى كه براى نماز پيش مشغول غسل شده ديگر خون نيامده لازم نيست دوباره غسل نمايد. امام (مسئله 412) گلپايگانى (مسئله 418)

وظايف و تكاليف مشترك (قليله، متوسطه، كثيره)

كارهايى كه هر سه دسته زنهاى مستحاضه بايد انجام بدهند

1- بايد براى هر نماز (واجب يا مستحب) يك وضو بگيرند، و تجديد وضو واجب مى‌باشد براى هر نمازى اگر آمدن خون ادامه داشته باشد. پس اگر مثلا قبل از نماز ظهر خون قطع شد فقط براى نماز ظهر وضو واجب مى‌شود و ديگر براى نماز عصر و همچنين نماز مغرب و عشاء واجب نيست دوباره وضو بگيرد، البته اگر با چيزهاى ديگر وضو را باطل نكرده باشد.

امام (عروة الوثقى، ج 1، ص 350)

امام (تحرير الوسيله، ج 1، مسئله 2، ص 57، و رساله مسئله 402)

گلپايگانى (وسيله النجاة ج 1، ص 66، مسئله 2)

2- بنابر احتياط واجب بايد پنبه را عوض نمايند يا تطهير كنند.[2]

3- ظاهر فرج را هم اگر خون به آن رسيده آب بكشند.

امام (مسئله 394) گلپايگانى (مسئله 400)

صفحه بعد

[1]- گلپايگانى: بلكه اگر وقت تيمم دارد بجاى هريك از وضو و غسل، تيم كند و براى نمازهاى بعد، غسل و وضو بجا آورد و اگر وقت تيمم هم ندارد به همين حال نماز بخواند و بعد با غسل و وضو آن را قضا كند. مسئله 417

[2]- گلپايگانى: تطهير پنبه بنابر اقوى است.( وسيلة النجاة، ج 1 ص 65)