کتاب احکام بانوان

خلاصه بعضى از آداب‌

شرعى و بهداشتى‌

قبل از زايمان‌

1- استفاده از غذاهاى حلال و اجتناب از غذاى حرام و شبه‌ناك.

2- اهميّت به غذاهاى كه بيشتر از ويتامنهاى لازم برخوردار است.

3- خوردن كندر

4- خوردن «به» و «سيب».

5- خوردن «خرما».

6- دور از افرادى كه داراى سوء اخلاق و ضعف ايمانند.

7- توجه به خدا و دور شدن از فكر گناه.

8- اجتناب شديد از عمل زناشويى وقتى كه‌شكم پر باشد

زن آلوده به خون باشد.

و

بعد از زايمان‌

1- اجتناب شديد از عمل زناشويى وقتى كه در معرض ديد بچه باشد.

2- استفاده از شير خود مادر.

3- در هنگام شير دادن ذكر شريف بسم اللّه را بگويد.

4- درهنگام شير دادن با طهارت و با وضو باشد.

5- عقيقه كردن براى بچه.

6- نام‌گذارى خوب براى فرزند.[1]

[1]- اين بحث بطور مفصل در كتاب« اسلام و تربيت» اثر مؤلف در بخش تربيت كودك آمده است.

زنهايى كه بخاطر بچه، روزه بر آنها واجب نيست‌

زنهايى كه بخاطر بچه روزه بر آنها واجب نيست‌

1- روزه براى حملش ضرر دارد.

2- روزه براى خودش ضرر دارد.

3- روزه براى بچه‌اش كه شير مى‌دهد ضرر دارد.

تذكردر هر سه صورت روزه‌هاى را كه نگرفته بايد قضا نمايد.[1]و براى هر روز يك مد طعام به فقير بدهند.

وظيفه زن بعد از پاك شدن از حيض و نفاس‌

1- اگر زن پيش از اذان صبح از حيض يا نفاس پاك شود و در غسل كردن كوتاهى كند و تا اذان غسل نكند و در تنگى وقت تيمم هم نكند روزه‌اش باطل است.

ولى چنانچه كوتاهى نكند (مثلا منتظر باشد كه حمام زنانه شود) اگرچه سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نكند (گلپايگانى: و در تنگى وقت تيمم كند يا از تيم هم عاجز باشد) در صورتى كه تيمم كند روزه او صحيح است. امام (مسئله 1642) گلپايگانى (مسئله 1651)

2- اگر زن پيش از اذان صبح از حيض يا نفاس پاك شود و براى غسل وقت نداشته باشد چنانچه بخواهد روزه رمضان يا قضاى آن را بگيرد (با تيمم روزه‌اش صحيح است) و لازم نيست تا صبح بيدار بماند.[2]امام (مسئله 1638) گلپايگانى (مسئله 1647)

«البته اگر براى هيچ‌كدام غسل و تيمم هم وقت نداشته باشد،

[1]- گلپايگانى: ولى اگر كسى پيدا شود كه بى‌اجرت بچه را شير دهد يا براى بچه را شير دهد يا براى بچه از پدر يا مادر بچه يا از كس ديگرى كه اجرت او را بدهد اجرت بگيرد، احتياط واجب آن است كه بچه را به او بدهد و روزه بگيرد.( مسئله 1738)

[2]- گلپايگانى: بنابر احتياط مستحب تا اذان صبح بيدار بماند.( مسئله 1647)

يا بعد از اذان بفهمد كه پيش از اذان پاك شده (روزه او صحيح است)».[1]البته در قضاى روزه رمضان با سعه وقت محل اشكال است. امام (مسئله 1639 و حاشيه عروة الوثقى) گلپايگانى (مسئله 1648)

3- اگر زن بعد از اذان صبح از خون حيض يا نفاس پاك شود، يا در بين روز خون حيض يا نفاس ببيند، اگرچه نزديك مغرب باشد (روزه او باطل است). امام (مسئله 1640) گلپايگانى (مسئله 1649)

اگر غسل فراموش شود:

اگر زن غسل حيض يا نفاس را فراموش كند و بعد از يك روز يا چند روز يادش بيايد روزه‌هايى كه گرفته‌[2]صحيح است. امام (مسئله 1641) گلپايگانى (مسئله 1640)

غسل‌

غسلهاى واجب‌

1- غسل جنابت‌

2- غسل حيض‌

3- غسل نفاس‌

4- غسل استحاضه‌

5- غسل مسّ ميّت‌

6- غسل ميّت‌

7- غسلى كه بواسطه نذر و قسم و مانند اينها واجب مى‌شود.

[1]- گلپايگانى: و اگر روزه مستحب يا روزه‌اى باشد كه مثل روزه كفاره وقت آن معين نيست صحيح بودن آ ن اشكال دارد.( مسئله 1648)

[2]- گلپايگانى: روزه‌هايى را كه گرفته اشكال دارد و احتياط لازم آن است كه قضاى آنها را بگيرد.( مسئله 1650)

غسل بر دو نوع است‌

1- ترتيبى‌در غسل ترتيبى بايد، اول سر و گردن، بعد طرف راست و بعد طرف چپ و اگر عمدا يا از روى فراموشى يا بواسطه ندانستن مسئله باين ترتيب غسل نكند غسل او باطل است. امام (مسئله 361 و تحرير الوسيله، ج 1، ص 40، مسئله 4)

گلپايگانى (مسئله 367)

2- ارتماسى‌در غسل ارتماسى اگر به نيت غسل ارتماسى به تدريج در آب فرو رود تا تمام بدن زير آب رود غسل او صحيح است و احتياط آن است كه يك‌دفعه زير آب رود.[1]

امام (مسئله 367) گلپايگانى (مسئله 373)

جنابت‌

سبب جنابت‌

1- جماع (آميزش)

2- بيرون آمدن منى امام (مسئله 345) گلپايگانى (مسئله 351)

احتلام زن‌

زنى هم مثل مرد محتلم مى‌شود

(عروة الوثقى، ج 1، ص 283، مسئله 6)

رطوبت مشكوك‌

اگر رطوبتى از انسان خارج شود و نداند منى است يا بول، يا غير اينها چنانچه اين سه نشانه را داشته باشد منى است. (البته در مريض و زن اگر با شهوت تنها رطوبت خارج شود جنب است).

علائم جنابت‌

1- با شهوت بيرون آمده 2- با جستن بيرون آمده 3- بعد از بيرون آمدن بدن سست شود.

امام (مسئله 346) گلپايگانى (مسئله 352)

توجه‌كسى كه غسل جنابت كرده نبايد براى نماز وضو بگيرد ولى با غسلهاى ديگر نمى‌شود نماز خواند و بايد وضو گرفت. امام (مسئله 391) گلپايگانى (مسئله 397)

[1]- گلپايگانى: در غسل ارتماسى بايد آب در يك آن تمام بدن را بگيرد، پس اگر به نيت غسل ارتماسى در آب فرو رود چنانچه پاى او روى زمين باشد بايد از زمين بلند كند.( مسئله 373)

تذكر:

1- منظور از احتلام جنب شدن در خواب است.

2- مستحب اشت انسان بعد از بيرون آمدن منى بول كند و اگر بول نكند و بعد از غسل رطوبتى از او بيرون آيد كه نداند منى است يا رطوبت ديگر حكم منى دارد.

امام (مسئله 348) گلپايگانى (مسئله 354)

3- براى شخص جنب 9 چيز مكروه است.[1]

مسائل ديگرى درباره زنها

غسل شستن سوراخ جاى گوشواره‌

س: در هنگام غسل آيا سوراخ جاى گوشواره را هم بايد شست؟

ج: دو صورت دارد:

1- اگر سوراخ جاى گشواره و مانند آن بقدرى گشاد باشد كه داخل آن ديده شود (بايد آن را شست).

2- و اگر ديده نشود (شستن آن لازم نيست).

امام (مسئله 376) گلپايگانى (مسئله 382)

نماز

پوشش زن در نماز:زن بايد در موقع نماز، تمام بدن حتى سر و موى خود را بپوشاند ولى پوشاندن صورت بمقدار كه در وضو شسته مى‌شود و دستها تا مچ و پاها تا مچ پا، لازم نيست اما براى آنكه يقين كند كه مقدار واجب را پوشانده است بايد مقدارى از اطراف صورت و قدرى پايين تر از مچ را هم بپوشاند. امام (مسئله 789) گلپايگانى (مسئله 797)

بنابر احتياط واجب زن بايد در حال نماز زير گلو و چانه را بپوشاند. (عروة الوثقى، ج 1، ص 551، مسئله 6)دو مسئله‌مستحب است زن در حال ايستادن (براى نماز) پاها را بهم بچسباند.

امام (مسئله 977) گلپايگانى (مسئله 986)

مستحب است زنها در وقت خواندن تشهد، رانها را بهم بچسبانندامام (مسئله 1104)

گلپايگانى (مسئله 1113)

لباسهايى كه براى زن مانعى ندارد ولى براى مرد حرام است در نماز و غير نماز

1- پوشيدن لباس طلاباف امام (مسئله 831) گلپايگانى (مسئله 839)

(زينت كردن به طلا هم اشكال ندارد) امام (مسئله 832) گلپايگانى (مسئله 840)

2- پوشيدن لباس ابريشمى امام (مسئله 838) گلپايگانى (مسئله 845 و 846)

تذكر: احتياط واجب آن است كه مرد لباس زنانه و زن لباس مردانه نپوشد، ولى اگر با آن لباس نماز بخواند باطل نيست. امام (مسئله 846) گلپايگانى (مسئله 854)

[1]- به توضيح المسائل: امام( مسئله 356) و گلپايگانى:( مسئله 362) مراجه شود.

اقسام احكام‌

بر پنج قسم تقسيم مى‌شود:

1 واجب‌آن حكمى است كه بايد حتما آن را انجا م داد و ترك آن گناه است مانند نماز خواندن در سن تكليف.

(نشانه‌هاى تكليف و بلوغ يكى از سه چيز است):

1- روييدن موى درشت زير شكم بالاى عورت.

2- بيرون آمدن منى.

3- تمام شدن 15 سال قمرى در مرد و تمام شدن 9 سال قمرى در زن.

امام (مسئله 2252)

گلپايگانى (مسئله 2260)

2 مستحب‌و آن كارى است كه انجام دادن آن پسنديده و بهتر استو موجب رضاى خدا و صلاح خود انسان و موجب ثواب آخرتى است مانند سلام كردن.

3 حرام‌آن گناه و موجب عذاب آخرتى و گرفتارى مى‌شود مانند: دورغ گفتن.

4 مكروه‌و آن كارى است كه ترك آن بهتر است و بجا آوردن آن عذاب آخرتى ندارد مانند: نماز خواندن در مكانى كه عكس باشد.

5 مباح‌و آن كارى است كه انجام دادن و ترك آن از نظر دينى مساوى باشد و بستگى به ميل و اراده انسان دارد. مانند: خوردن و آشاميدن چيزهاى حلال.

نظر مجتهد بر چند قسم تقسيم مى‌شود

حكم‌آن است كه مجتهد در موضوع مشخصى و معينى نظر دهد كه واجب است يا حرام. (مانند: حكم باينكه فردا اول شوّال و روز عيد فطر است).

فتواآن است حكم را بطور كلى بيان كند. (مثل: اينكه حكم كند كسى كه روزه واجب دارد روزه مستحبى او باطل است).

احتياط واجب‌آن است كه پيش يا بعد از احتياط فتوا نباشد. مانند: (احتياط آن است كه تسبيحات اربعه را سه مرتبه بگويند كه مقلد بايد به اين احتياط كه احتياط واجبش مى‌گويند عمل نمايد و سه مرتبه بگويد و يا به فتواى مجتهدى كه علم او از مجتهد اعلم كمتر است و از مجتهدهاى ديگر محل تامّل يا محل اشكال است).

احتياط مستحب‌

آن است كه يا قبل از احتياط يا بعد از احتياط فتوى باشد (مانند اينكه ظرف نجس را يك مرتبه در آب كر اگر بشويند پاك است اگرچه احتياط آن است كه سه مرتبه بشويند) براى اطّلاع بيشتر به (وسيلة النجاة و تحرير الوسيله، ج 1، ص 11، مسئله 34 مراجعه شود).

[محارم‌]

يعنى زنهايى كه ازدواج با آنها حرام است و براساس آن محرم مى‌شوند كه محرميت از سه راه ممكن است:

1 از راه ولادت (ارتباط نسبى) كه 7 دسته از زنها بر 7 دسته از مردها محرمندمحارم‌ حرّمت عليكم‌

1- مادران شما امّهاتكم‌

2- دختران شما و بناتكم‌

3- خواهرانتان و اخواتكم‌

4- عمه‌هايتان و عمّاتكم‌

5- خاله‌هايتان و خالاتكم‌

6- دختران برادر و بنات الاخ‌

7- دختران خواهرانتان و بنات الاخت‌

2 از طريق شيرخوارگى (ارتباط رضاعى) كه همان 7 دسته محرمند كه در آيه به دو مورد از آن اشاره شده است.

1- مادان رضاعى (كه شير مى‌دهند)

2- خواهران رضاعى (و امّهاتكم اللّاتى ارضعنكم و- اخواتكم من الرّضاعة)

3- دختران رضاعى 4- عمه‌هاى رضاعى‌

5- خاله‌هاى رضاعى‌

6- دختران برادر رضاعى‌

7- دختران خواهر رضاعى‌

3 از طريق ازدواج (ارتباط سببى) كه تحت چند عنوان اشاره شده 1- مادان همسرانتان و جده‌هاى آنها (و اّمهات نسائكم و ربائبكم اللّاتى و فى حجوركم من- نسائكم اللّاتى دخلتم بهنّ)

2- دختران همسرانتان كه در دامان شما قرار دارند به شرط اينكه با آن همسر آميزش جنسى پيدا كرده باشيد.

3- و همسران فزندانتان كه از نسل شما هستند (و براى شما جمع در ميان دو خواهر ممنوع است).(و حلائل النائكم الّذين من اصلابكم و ان تجمعوا بين الاختين)(سوره نساء آيه 23)

توجه‌

هفده دسته‌اى كه ذكر شد هم ازدواج با آنها حرام است و هم حرم هستند و لكن ازدواج با دو خواهر حرام است و اگر با يكى ازدواج كرد خواهر او محرم نيست و هم‌چنين است ربيبه‌اى كه با مادرش آميزش جنسى نكرده باشد.

حرمت دو قسم است:

1- حرمت جمعى: يعنى حرام است جمع بين دو خواهر و ربيبه‌اى كه با مادرش آميزش جنسى نكرده باشد كه مثل ازدواج با خواهر زن حرام است و محرم نيست.

2- حرمت ابدى: غير از خواهر زن و ربيبه (كه با مادرش آميزش نكرده) بقيه محارم انسان حرام ابدى هستند يعنى ازدواج با آنان هميشه حرام است.

تذكّر

1- منظور از مادارن شما فقط آن زنى كه انسان بلا واسطه از او متولد شده نيست بلكه جده و مار جده و مادر پدر هم شامل مى‌شود و همينطور است در موارد ديگر.

2- مقصود از مادر يا خواهر رضاعى آن است كه بچه‌اى را كه منسوب به آنها نيست و از آنها متولد نشده شير بدهند كه با 8 شرط محرم مى‌شود. امام (مسئله 2474) گلپايگانى (مسئله 2483)

3- عده‌اى از زنان نيز بواسطه علتهاى ديگر حرام مى‌شوند مثل زن شوهردار يا زن پنجم براى مردى كه چهار زن دائمى دارد يا زن كافر. (غير اهل كتاب)

احكام نگاه كردن‌

مرد به زن‌1- به همسر خود مطلقا جايز و حلال است.

2- به محام غير همسر خود (مثل عمه و خاله) 1- با قصد لذت و ريبه حرام است‌

2- بدو ن قصد لذّت و ريبه 1- به عورت حرام‌

2- به غير عورت حلال‌