«و زنان را حقوقى است بر شوهران چنانچه شوهران را بر آنها حقوقى مشروع است.»
و يا در تشبيه بسيار عالى و زيبا در مورد زن و مرد چنين مىفرمايد:
هنّ لباس لكم و انتم لباس لهنّ[1]
«زنان براى شما لباسند و شما نيز براى آنان لباس هستيد.»
يكى از خصوصيات لباس آن است كه بدن را از سرما و گرما و ظاهر شدن نواقص و عيبهاى بدن حفظ نموده و جلوگيرى مىكند.
زن و مرد هم، هر دو مانند لباس براى يكديگر مىباشند، يعنى بايد يكديگر را از هر نوع آفت و خطر داخلى و خارجى و همچنين از نمايان شدن صفات مذموم و ناپسند حفظ نموده، و در برابر سرما و گرما و عوارض خارجى عفاف و شخصيت و تفاهم خود را نگهدارند.
گذشته از اينها و با توجه به آنچه قبلا اشاره شده كه پايه اصلى هسته مركزى جامعه زن مىباشد، قرآن كريم در تشبيهى بسيار عميق چنين فرموده است:
نسائكم حرث لكم ...[2]
«زنان شما وسيله كشت (مركز بذر افشانى) شما هستند.»
همانگونه كه زمين در بدست آمدن محصول و كمّ و كيف آن بيشترين سهم را داراست و برداشت محصول بيشتر تابع زمين پر قابليت مىباشد، زن هم در مورد حفظ حيات و ادامه حيات نوع بشر به هر اندازه لياقت و قابليت بيشترى داشته باشد، فرزندان شايستهترى توسط آنان پا به جامعه مىگذارند و از همين جا معلوم مىگردد زن در حيات و بقاء جوامع چه اندازه نقش مهمّ و قابل توجهى دارد. و لذا زن خوب براى مرد همچون گوهر گرانبهايى است كه بايد در حفظ شخصيت او غافل نماند و قدرشناس اين نعمت گرانمايه الهى باشد و با ملاطفت و مهربانى- نه با خشونت و تندخويى- با او رفتار نمايد.
[1]- سوره بقره آيه 187
[2]- سوره بقره آيه 223
امير المؤمنين (عليه السلام) در ضمن حديثى درباره خصوصيات زن چنين مىفرمايد:
فانّ المراة ريحانة و ليست بقهرمانة.[1]
«زن همانند گل (لطيف و خوشبو و نازك طبع) است نه همانند قهرمان (خشن و سخت) پس با او مدارا كن و رفتار نيكو نما تا زندگيت با صفا گردد.»
چنانچه داشتن همسر خوب و با ايمان براى مرد از سعادتهاى بزرگ او بحساب آمده زيرا اوست كه مىتواند با اخلاق نيكو و برخوردهاى محبت آميز نسبت به شوهر و همچنين تربيت صحيح فرزند بعنوان مادر، رشد و تكامل و نتيجة سعادت دنيا و آخرت شوهر و فرزندان نقش بسزايى داشته باشد، شوهر هم متقابلا بايد از بداخلاقى و بىتوجهى نسبت به وظايف همسردارى دورى نموده و با خوشرفتارى و حسن خلق و اظهار محبت به همسر خود زندگى آبرومندى را بگذارند.
قال رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله)
خيركم، خيركم لنسائه و انا خيركم لنسائى[2]
پيامبر اكرم (ص) فرمود: «بهترين شما (مردان) كسانى هستيد كه بهترين شوهران براى همسران خود باشيد و من خود چنينم و در رعايت حقوق زنان از تمام شما برترم.»
بنابراين چنانچه گذشت وجود زن اهميّت حياتى براى بشر داشته و در زندگى خانوادگى نقش مهمّى دارد. و اگرچه بحسب طبيعى در اين جريان رياست را مرد بعهده داشته و او بعنوان رئيس خانه بشمار مىآيد، ولى حقيقت اين است كه با ضعف كانون مهر و محبت، و تزلزل ركن اصلى در تشكيلات خانواده، رياست چندان نقشى نداشته و رنگ و آبى ندارد.
گذشته از اينكه چه بسيار مرئوسى كه با كارشكنىها و خودسرىهاى خود عملا فعاليتهاى شخص رئيس را خنثى و بىاثر نموده و او را دچار سردرگمى و ورشكستگى بنمايد، همچنان كه مىتواند با همكارى و صداقت، جامعه كوچك يا بزرگ را مملوّ از صفا و صميميت بكند.
[1]- وسائل الشعية، ج 14، ص 120 و نهج البلاغه فيض، نامه 31 ص 939.
[2]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 122 و من لايحضره الفقيه، ص 458.
بنيان خانواده هنگامى محكم و استوار است كه بيش از هرچيز صلح و صفا در همه شئون خانوادگى حاكميت داشته باشد و بجاى حسن ارتباط و تفاهم، نفرت و انزجار جايگزين آن نشده باشد.
پس هرگاه تعهّد اخلاقى و پاىبند بودن به حدود وظايف از محيط خانواده بر كنار رود، مطمئنا كانون گرم خانواده تبديل به جهنّمى سوزان و تاريك خواهد شد و بهمين دليل عواقب تلخ و دردناكى كه به سادگى قابل جبران نيست براى فرزندان آنان بوجود خواهد آمد.
در اسلام همانطور كه در تمام شئون زندگى و اجتماعى، وظايف و مسئوليتهايى تعيين شده، بخاطر حسن تحكيم و ايجاد كانون محبّت خانوادگى براى هريك از زن و شوهر وظايف متقابل و خاصى در نظر گرفته شده كه سرپيچى و يا كم توجهى هريك از زن و شوهر موجب خسارت و ضرر آن ديگرى خواهد شد و از همينجا نظام اجتماعى خانوادگى مختلّ خواهد گشت.
با توجه به اختصاص داشتن مجموعه حاضر به احكام بانوان، اجمالا به بعضى از عمدهترين وظايف زن در خانه و بيرون خانه اشاره مىشود.
از يك نظر وظايف زن دو گونه است
1- خارج از منزل و در برخورد با نامحرمان.
2- داخل خانه و برنامههاى خانواده.
اى زن به تو از فاطمه اينگونه خطاب است
ارزندهترين زينت زن حفظ حجاب است
فرمان خدا، قول نبى (ص) نص كتاب است
از بهر زنان افضل طاعات حجاب است
حجاب
يكى از بزرگترين عوامل سلامت خانوادهها (هستههاى مركزى اجتماع) حفظ حجاب و عفّت خانمهاست كه از اهمّ وظايف آنان محسوب مىشود و در تحكيم بخشيدن به روابط زناشويى هم سهم بسزايى دارد.
و به عبارتى ديگر، گرچه ريشههاى تربيتى از زندگى خانوادگى سرچشمه مىگيرد اما به يك معنى گاهى رفتار و اخلاق داخل و بيرون منزل اثر متقابل دارد. يعنى مثلا اگر زن با قيافههاى مختلف بيرون منزل در معرض ديد مردم قرار گيرد بطور قطع در روابط زناشويى و محيط خانوادگى اثر منفى خواهد داشت و در اين صورت چيزى براى جلب توجّه شوهر خود باقى نمىگذارد و بىتوجّهى به پوشش اسلامى هم، جامعه را مختلّ ساخته و هم خانواده را از عظمت و اصالت ساقط مىگرداند، همچنان كه محيط خانوادگى در اخلاق جامعه كاملا مؤثر خواهد بود.
با توجه به سازمان وجودى و خصوصيات روحى و جسمى و لطافت خاص زن،
حجاب نه تنها موجب حفظ شخصيت وى شده بلكه همين امر سعادت جامعه را هم تأمين مىكند و در صورتى كه حريم عفاف و حجاب شكسته شود و حرمت زن بازيچه شهوات و در معرض چشم چرانيها قرار گيرد، و زن هم طبق قانون اسلام به پوشش صحيح خود مقيّد و متعهّد نباشد، با در نظر گرفتن غريزه حبّ جمال و تظاهر و جلوهگرى، طبعا به نگاههاى ناروا آلوده گشته و با نماياندن خويش و نمايش زر و زيور خود، زمينه خود باختگى و سوء استفاده براى افراد بىبندوبار فراهم خواهد شد.
معلوم است كه در چنين صورتى چه بلاها و فسادهاى اجتماعى رخ خواهد داد و چگونه با از بين رفتن حياء و عفّت زن و مرد، عظمت و عفّت عمومى نيز بسرعت تمام، در جوامع بزرگتر بخطر مىافتد.
از يك سو خانواده دچار سردرگمى و آشفتگى و بالا رفتن آمار طلاق و جدايى مىشود. از سوى ديگر بدبختى و فتنههايى اجتماعى به بار خواهد آمد.
اين نكته هم قابل توجه است كه شيطان به حسب فسلهاى مختلف عمر و حالات و نيازهاى خاص آدمى با حيلهها و نقشههاى مرموز و خاصى كمين كرده و درصدد نفوذ و فاسد نمودن افراد بشر بر مىآيد.
مثلا در سنّ جوانى كه دورانى بس عجيب و پرتحرك بوده و عطش غريزه و شهوت جنسى با شدّت به اوج خود رسيده، شيطان هم از همين فرصت استفاده كرده و با استفاده از امكانات خود اين انسان، يعنى از كانال چشم و بينايى، و وسوسه كردن، قلب با صفاى آدمى را ويران و تيره و تاريك مىسازد.
از اين رو يكى از نخستين دريچههاى گناه، همين نگاههاى عميق و شهوت انگيز و از روى قصد چشم چرانى مىباشد كه از مهمترين سلاحهاى شيطان بوده و هنگامى كه چشم انسان در استخدام چنين دشمنى قرار گرفت از دور و نزديك با ايجاد وسوسههاى مختلف مفاسد زيادى بوجود مىآيد.
ديده فروپوش چه دُر در صدف
تا نشوى تير بلا را هدف
آرى در اين ميان تنها انسانهاى با تقوى مىباشند كه از اين دام بلا و خانمانسوز رهايى يافته و شكار شيطان مكّار نمىگردند و با سلاح تقوى بر او غلبه مىيابند. و به پيروى از فرموده مولاى متّقيان امير المؤمنين (عليه السلام):
غضّوا ابصارهم عمّا حرّم اللّه عليهم.[1]
«ديده از هرچه خداوند بر ايشان حرام و ناپسند دانسته پوشانده و خود را از شر شيطان بر كنار مىسازند.»
ز دست ديده و دل هر دو فرياد
كه هر چه ديده بيند دل كند ياد
بسازم خنجرى نيشش ز فولاد
زنم بر ديده تا دل گردد آزاد
براستى اگر جامعه ما اعمّ از زن و مرد در همين يك مسئله اخلاقى و دينى درست عمل مىكرد و بطور كامل توجّه مىنمود و زنها در پوشش اسلامى و همه افراد در نگهدارى چشم خود از معصيت، كوشش بعمل مىآوردند، شاهد بسيارى از نابسامانيها و مشكلات اجتماعى و اخلاقى نبوديم.
اما آيا براستى همه خانمها در موقع بيرون از منزل، يا در محيط كار و يا هنگام رجوع به در مغازهها بمنظور خريد و امثال اينها رعايت كامل حجاب را مىنمايند؟
و آيا مىتوان ادّعا كرد كه بعضى از اين حجابها واقعا همان پوشش اسلامى است؟
و آيا فكر نمى كنيد اين كلمه مقدس در بسيارى از موارد حقيقت خود را از دست داده باشد و حجاب اسلامى معناى ديگرى پيدا كرده باشد؟
و آيا اين صريح آيه قرآن نيست كه ظاهر كردن زينت را براى زنها (جز آنچه بدون اختيار ظاهر مىشود) در برابر نامحرمان حرام دانسته؟
بنابراين اگر زن از جلوه دادن اندام و زيباييهاى خويش، و از راه رفتن چشمگيرانه و از گفتار عشوهگرانه و تحريكآميز(فلا تخضعن بالقول ..)[2]نهى شده و آن همه تأكيد بر رعايت
[1]- نهج البلاغه، خطبه 184
[2]- سوره احزاب آيه 31
حجاب وى آمده، پس چگونه زن مسلمان حاضر مىشود، آنچنان آراسته و معطّر و با وضعى جدّا زننده و تحريكآميز و با استفاده از كفشهاى مخصوص محرك و با لباسهاى بدننما و زننده كه عامل تحريك بيگانگان بشود از خانه بيرون آيد؟!
شما را به خدا قسم اى خانمها و دخترهاى مسلمان آيا با چنين وضعى در پيشگاه پروردگار حجّتى داريد؟ و آيا فرداى قيامت در حضور فاطمه زهرا (عليها السّلام) شرمنده نخواهيد شد؟
آيا براستى راضى هستيد شخصيت عالى خود را در معرض هوسهاى شيطانى ديگران و نگاههاى مسموم و آلوده قرار دهيد؟ و با اين حال جوانها را به صحنه گناه بكشيد؟ و يا افراد جوانى را كه امكانات ازدواج براى آنها فراهم نيست در آتش شهوت بسوزانيد؟
البته مسلّم است كه با وجود غرايز قوى و تمايلات جنسى كه در باطن افراد نهفته است چنانچه با عوامل گوناگون از جمله عدم رعايت كامل حجاب، تحريك گردد و در شرايطى از كنترل خارج شود چه خرابيها ببار خواهد آمد كه بسادگى قابل جبران و ترميم نخواهد بود.
ميلها همچون سگان خفتهاند
اندر ايشان خير و شر بنهفتهاند
چون در آن كوچه خرى مردار شد
صد سگ خفته به دان بيدار شد[1]
در اين باره حديث مفصّلى از پيامبر اكرم (صلّى اللّه عليه و آله) نقل شده كه در قسمتى از آن از عقوبت بعضى از زنها خبر دادند.
از جمله دستهاى از زنها با موهاى آويزان در جهنّم معذّب هستند و آنها كسانى مىباشند كه موهاى خود را از نامحزمان نمىپوشاندند.
و بعضى ديگر با پاهاى معلّق در عذاب الهى گرفتارند و آنها دستهاى هستند كه بدون اذن شوهر از منزل خارج مىگشتند.
و عدهاى ديگر هم كه خود را براى مردم زينت دادهاند در حال خوردن گوشتهاى بدن
[1]- از جلال الدّين مولوى.
خود بوده و همگى در آتش جهنّم بسر مىبرند.[1]
واقعا مايه بسى تأسّف است كه در بعضى از مجالس جشن و سرور و عقد و عروسى آنچنان كه در خور يك زن مسلمان و زيبنده او باشد حجاب به خوبى مراعات نمىشود، و حتى بعضى اوقات در اين نوع مجالس از زيباترين لباسهايى كه ممكن است براى شوهر خود هم نپوشيده باشند، استفاده شود.
[1]- وسائل الشيعه، ج 14، ص 156.
براى اطّلاع بيشتر به: وسائل الشيعه، ج 14، ص 155 و 173 و فروع كافى، ج 5، ص 535 و 538 رجوع شود.