است كه با آن آبها وضو نگيرد.
مسأله 74- اگر آب در ظرف غصبى باشد و آب ديگرى نباشد بايد تيمّم كرد.
مسأله 75- اعضاى وضو؛ يعنى صورت، دستها و پاها در موقع شستن و مسح بايد پاك باشد.
مسأله 76- اگر چيزى بر صورت يا دستها باشد كه از رسيدن آب به آن جلوگيرى كند، براى وضو بايد برطرف شود.
مسأله 77- اگر چيزى بر اعضاى مسح (جلوى سر و روى پاها) باشد، هرچند از رسيدن آب جلوگيرى نكند، بايد برطرف شود؛ چون بين دست و محلّ مسح نبايد چيزى فاصله شود.
مسأله 78- خطّ قلم خودكار و لكّههاى رنگ و چربى و كِرِمْ، در صورتى كه رنگ بدونِ جِرم باشد، مانع وضو نيست، ولى اگر جِرم دارد و روى پوست را گرفته باشد بايد برطرف شود. ولى رنگ خودكار معمولًا مانع رسيدن آب نيست.
مسأله 79- اگر مىداند چيزى بر اعضاى وضو چسبيده، ولى نمىداند كه از رسيدن آب جلوگيرى مىكند يا نه، بايد آن را برطرف كند، يا آب را به زير آن برساند.
مسأله 80- كارهاى وضو بايد بدين ترتيب انجام شود: اوّل صورت، بعد دست راست و سپس دست چپ را بشويد و بعد از آن سر و بعد پاها را مسح كند، و نبايد پاى چپ را پيش از پاى
راست مسح كند، و اگر به اين ترتيب وضو نگيرد باطل است.
مسأله 81- موالات يعنى؛ پشت سر هم انجام دادن و فاصله نينداختن بين اعمال وضو.
مسأله 82- اگر بين كارهاى وضو به قدرى فاصله شود كه مردم بگويند پشت سر هم وضو نمىگيرد وضوى او باطل است.
مسأله 83- كسى كه مىتواند اعمال وضو را انجام دهد، نبايد از ديگرى كمك بگيرد، پس اگر شخص ديگرى صورت و دست او را بشويد و يا مسح او را انجام دهد وضو باطل است؛ ولى اگر آب كف دست او بريزد و خودش صورت و دستها را بشويد مانعى ندارد.
مسأله 84- كسى كه نمىتواند وضو بگيرد، بايد به كمك شخص ديگر وضو بگيرد، ولى خود او بايد نيّت وضو كند.
مسأله 85- كسى كه مىداند اگر وضو بگيرد مريض مىشود و يا مىترسد كه مريض شود، بايد تيمّم كند و اگر وضو بگيرد باطل است. ولى اگر نداند كه آب براى او ضرر دارد و وضو بگيرد و بعد بفهمد كه ضرر داشته، وضويش صحيح است.
مسأله 86- وضو، بايد به قصد قربت انجام شود، يعنى براى انجام فرمان خداوند عالم وضو بگيرد و لازم نيست نيّت را به زبان آورد، يا از قلب خود بگذراند، بلكه همين مقدار كه مىداند
وضو مىگيرد كافى است، بطورى كه اگر از او بپرسند، چه مىكنى؟ بگويد وضو مىگيرم.
مسأله 87- اگر وقت نماز به قدرى تنگ است كه اگر انسان بخواهد وضو بگيرد، تمام نماز يا قسمتى از آن، بعد از وقت خوانده مىشود، بايد تيمّم كند. لكن اگر براى وضو و تيمّم يك اندازه وقت لازم است، بايد وضو بگيرد.
احكام وضوى جبيرهاى
چيزى كه با آن زخم يا عضو شكسته را مىبندند و دوايى كه روى آن مىگذارند «جبيره» ناميده مىشود.
مسأله 88- هرگاه در يكى از جاهاى وضو زخم يا دُمَل يا شكستگى باشد، چنانچه روى آن باز است و خون ندارد و آب هم براى آن ضرر ندارد بايد مطابق معمول، وضو بگيرد.
مسأله 89- هرگاه زخم يا دُمَل يا شكستگى در صورت و دستهاست و روى آن باز مىباشد؛ امّا آب ريختن روى آن ضرر دارد، كافى است اطراف آن را بشويد، ولى اگر كشيدن دستِ تر بر آن ضرر ندارد بايد دستِ تر بر خود آن نيز بكشد و اگر ضرر دارد مستحب است پارچه پاكى روى آن بگذارد و دستِ تر روى آن بكشد.
مسأله 90- هرگاه زخم يا دمل و شكستگى در محلّ مسح
باشد چنانچه نتواند آن را مسح كند بايد پارچه پاكى روى آن بگذارد و روى پارچه را با رطوبت آب وضو مسح كند و بنابر احتياط واجب، تيمّم هم بنمايد و اگر گذاشتن پارچه ممكن نباشد بايد وضوى بدون مسح بگيرد و بنا بر احتياط واجب تيمّم هم بكند.
مسأله 91- هرگاه زخم يا دمل و شكستگى با پارچه يا گچ يا مانند آن بسته شده است، چنانچه باز كردن آن ضرر و مشقّت زيادى ندارد و آب هم براى آن مضر نيست، بايد آن را باز كند و وضو بگيرد، در غير اين صورت اطراف زخم يا شكستگى را بشويد و احتياط مستحب آن است كه روى جبيره را نيز مسح كند و اگر جبيره، نجس است يا نمىشود روى آن دستِ تر بكشد، پارچه پاكى را بر آن ببندد و دستِ تر روى آن بكشد.
مسأله 92- هرگاه جبيره تمام صورت يا تمام يكى از دستها را گرفته باشد، بايد بنا بر احتياط هم وضوى جبيرهاى بگيرد و هم تيمّم كند، همچنين اگر جبيره تمام اعضاى وضو را گرفته باشد.
مسأله 93- كسى كه در كف دست و انگشتهايش جبيره دارد و در موقع وضو دستِ تر روى آن كشيده، مىتواند مسح سر و پا را با همان رطوبت انجام دهد و اگر كافى نباشد، از جاهاى ديگر وضو رطوبت مىگيرد.
مسأله 94- هرگاه جبيره بيشتر از معمول، اطراف زخم را
گرفته و برداشتن آن ممكن نيست بايد به دستور جبيره عمل كند و بنا بر احتياط مستحب، تيمّم هم بنمايد و اگر برداشتن جبيره اضافى ممكن است بايد آن را بردارد.
مسأله 95- هرگاه در جاى وضو، زخم و جراحت و شكستگى وجود ندارد، امّا به جهت ديگرى آب براى آن ضرر دارد، بايد تيمّم كند، ولى اگر فقط براى مقدارى از دست و صورت ضرر دارد، چنانچه اطراف آن را بشويد كافى است و احتياط آن است كه تيمّم هم بكند.
مسأله 96- اگر در جاى وضو يا غسل چيزى چسبيده كه برداشتن آن ممكن نيست، يا بسيار مشقّت دارد بايد به دستور جبيره عمل كند، يعنى اطراف آن را بشويد و روى آن را دست بكشد.
مسأله 97- غسل جبيرهاى مثل وضوى جبيرهاى است، ولى تا ممكن است بايد غسل را ترتيبى بجا آورد، بنا بر احتياط واجب.
مسأله 98- كسى كه وظيفه او تيمّم است، هرگاه در اعضاى تيمّم او زخم، يا دُمَل، يا شكستگى باشد بايد مطابق دستور وضوى جبيرهاى تيمّم جبيرهاى كند.
مسأله 99- كسى كه وظيفه او وضو يا غسل جبيرهاى است، چنانچه مىداند تا آخر وقت عذر او برطرف نمىشود مىتواند
در اوّل وقت نماز بخواند، امّا اگر اميد دارد كه تا آخر وقت عذر او برطرف شود احتياط واجب آن است كه صبر كند.
مسأله 100- اگر بخاطر درد چشم شستن صورت ضرر دارد بايد تيمّم كند و اگر مىتواند اطراف چشم و بقيّه صورت را بشويد كافى است.
مسأله 101- نمازهايى را كه با وضو يا غسل جبيرهاى مىخوانند اعاده ندارد، مگر اين كه قبل از پايان وقت نماز، عذر برطرف شود، در اينجا بنابر احتياط واجب، نماز را اعاده كنند.
چيزهايى كه بايد براى آنها وضو گرفت
مسأله 102- انسان بايد براى نماز (بجز نماز ميّت) و براى طواف كعبه و براى تماسّ بدن با نوشته قرآن و اسم خداوند وضو بگيرد.
مسأله 103- اگر نماز يا طواف، بدون وضو انجام شود باطل است.
مسأله 104- كسى كه وضو ندارد نبايد جايى از بدن خود را به اين نوشتهها برساند:
* خطّ قرآن، ولى ترجمه آن اشكال ندارد.
* اسم خداوند به هر زبانى كه نوشته شده باشد، مانند «اللّه»، «خدا»، «god».
* نام پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و اسامى امامان عليهم السلام و نام حضرت زهرا عليها السلام اگر بىاحترامى به آنها باشد.
مسأله 105- براى اين كارها وضو گرفتن مستحب است:
* رفتن به مسجد و حرم امامان عليهم السلام
* خواندن قرآن.
* همراه داشتن قرآن.
* تماسّ بدن با جلد يا حاشيه قرآن.
* زيارت اهل قبور.
چگونه وضو باطل مىشود؟
مسأله 106- اگر يكى از امور زير از انسان سر بزند وضو باطل مىشود:
* خارج شدن ادرار يا مدفوع يا باد معده و روده از انسان.
* خواب؛ چنانچه گوش نشنود و چشم نبيند.
* چيزهايى كه عقل را از بين مىبرد؛ مانند ديوانگى، مستى، بيهوشى. (بنا بر احتياط واجب).
* استحاضه زنان. «1»
* آنچه سبب غسل شود؛ مانند جنابت ومَسّ ميّت و مانند آن.
غسل
گاهى براى نماز و ساير كارهايى كه بايد با وضو انجام داد، غسل واجب مىشود.
شيوه غسل كردن
مسأله 107- در غسل بايد تمام بدن و سر و گردن شسته شود، خواه غسل واجب باشد؛ مانند جنابت، و يا مستحب، مانند غسل جمعه. به عبارت ديگر: تمام غسلها در عمل فرقى ندارند مگر در نيّت.
مسأله 108- غسل را به دو صورت مىتوان انجام داد: «ترتيبى» و «ارتماسى».
در غسل ترتيبى، ابتدا سر و گردن شسته مىشود، سپس نيمه راست و بعد از آن نيمه چپ بدن.
در غسل ارتماسى، تمام بدن يكباره در آب قرار مىگيرد.
پس براى انجام غسل ارتماسى بايد آب قدرى باشد كه انسان بتواند تمام بدن را يكجا در آب فرو ببرد.