طلاق مادام كه در عدّه است، در صورتى كه عدّه رجعى باشد (كه شرح آن در كتاب طلاق خواهد آمد)، نمىتواند خواهر او را بگيرد و احتياط مستحب آن است كه در عدّه طلاق بائن كه شرح آن خواهد آمد با او ازدواج نكند، همچنين در عدّه متعه، خواه بعد از تمام شدن مدّت باشد و يا بخشيدن مدّت.
سؤال 304.آيا مرد مىتواند با خواهر زن خود ازدواج كند؟ اگر همسرش بيمارى داشته باشد و اجازه اين ازدواج را بدهد چطور؟
جواب:مادام كه آن خواهر در زوجيت اوست ازدواج با خواهر ديگر حرام است؛ خواه اجازه بدهد يا ندهد.
سؤال 305.در قضيه جمع بين اختين در نكاح، در صورت حيات يكى، حرمت عقد و ازدواج با خواهر ديگر روشن است. حال اگر مردى به شكل صورى موقّتاً يكى را طلاق بدهد و در منزل نگهدارد و با خواهرش ازدواج نمايد، آيا اين كار در شرع انور جايز است؟ ضمناً بعد از طلاق سوم در ازدواج كه محلّل لازم است، آيا بين عقد دائم و موقّت تفاوتى هست؟
جواب:اگر جدّاً نيت طلاق كند بعد از عدّه مىتواند با خواهرش ازدواج كند و بعد از طلاق سوم احتياج به محلّل است؛ ولى اگر به صورت عقد موقّت باشد هرچند بار تكرار شود، محلّل لازم نيست.
5. ازدواج با خواهر زاده و برادر زاده همسر
سؤال 306.ازدواج با خواهر زاده و برادر زاده زن چه حكمى دارد؟
جواب:مرد نمىتواند بدون اجازه زن خود، با خواهرزاده يا برادرزاده او ازدواج كند، ولى اگر بدون اجازه آنها را عقد نمايد بعد اجازه دهد عقد صحيح است.
سؤال 307.آيا جايز است خواهرزاده زن مطلقهاى را كه در عدّه طلاق رجعى
است بدون اجازه خاله مطلقهاش صيغه كرد؟
جواب:بدون اذن او جايز نيست، مگر بعد از گذشتن عدّه.
6. ازدواج با دختر خوانده و عروس همسر
سؤال 308.آيا با دختر خوانده مىتوان ازدواج كرد؟
جواب:در صورتى كه رابطه نسبى و سببى نداشته باشد اشكالى ندارد.
سؤال 309.مىتوان بعد از فوت پسر همسر، با عروس همسر ازدواج نمود؟
جواب:اشكالى ندارد.
7. ازدواج با زن شوهردار
سؤال 310.ازدواج با زنى كه شوهر دارد چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه كسى بداند زنى شوهر دارد و او را براى خود عقد كند، بايد از او جدا شود، بعداً هم بنابر احتياط واجب نمىتواند با او ازدواج كند هر چند با او نزديكى نكرده باشد.
سؤال 311.در بين عشاير عرب مرسوم است كه چنانچه مردى با دختر، يا زن شوهردارى، دوست شود و بعد از محل فرار كرده، و رابطه نامشروع برقرار نمايند، زمانى كه به آنها دسترسى پيدا كنند، بعضاً آن زن يا دختر را به زانى مىدهند. اين مسأله چه حكمى دارد؟
جواب:در مورد دختر هرگاه طرفين راضى باشند اشكالى ندارد. و در مورد زن شوهردار اگر با مرد بيگانه آميزش جنسى كرده باشد، و بعد شوهرش او را طلاق دهد، ازدواج او با زانى پس از عده جايز است، هر چند احتياط در ترك آن است.
سؤال 312.دخترى در ايام عقد با يك نفر زنا كرده است، شوهرش كه فعلًا
صورت عقدش معلوم نيست، او را طلاق داده و بعد از طلاق، زانى اين دختر را عقد كرده است آيا اين عقد شرعاً درست است؟
جواب:در صورتى كه عقد قبلى با رضايت انجام شده و صحيح بوده و زنا با زن شوهردار واقع شده، آن دختر بر زانى حرام ابدى است (بنابر احتياط واجب).
8. ازدواج در عدّه
سؤال 313.عقد كردن زنى كه در عدّه ديگرى است چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه زنى را كه در عدّه ديگرى است براى خود عقد كند چنانچه مرد و زن يا يكى از آنان بداند زن در عدّه است و نيز بداند عقد كردن زن در عدّه حرام است آن زن بر او حرام ابدى مىشود، خواه با او نزديكى كرده باشد يا نه، ولى اگر هيچ كدام نمىدانستهاند زن در عدّه است، يا نمىدانستهاند عقد كردن زن در عدّه حرام است، اگر باهم نزديكى كرده باشند زن بر او حرام مىشود و اگر نزديكى نكرده باشند حرام نمىشود.
سؤال 314.اگر مردى با زنى كه در عدّه است از روى جهل به مسأله، عقد دائم يا موقّت بخواند، آيا اين زن بر او حرام ابدى مىشود؟ حكم صورت عمد چيست؟
جواب:در دو صورت حرام ابدى مىشود يكى آنكه ازدواج و دخول كند هرچند از روى جهل باشد دوم آنكه آگاهانه ازدواج كند، هر چند دخول ننمايد.
9. ازدواج با زانيه
سؤال 315.اگر مرد با زنى كه در عدّه ديگرى است زنا كند، بعداً مىتواند با او ازدواج كند؟
جواب:اگر با زنى كه در عدّه ديگرى است زنا كند آن زن بر او حرام مىشود،
خواه طلاق رجعى باشد يا غير رجعى بنابر احتياط واجب.
سؤال 316.اگر مرد با زن شوهردارى (نعوذ باللّه) زنا كند، بعداً مىتواند با او ازدواج كند؟
جواب:اگر با زن شوهردارى (نعوذ باللّه) زنا كند آن زن براى هميشه بر او حرام مىشود، يعنى اگر از شوهرش طلاق بگيرد نمىتواند با او ازدواج نمايد (بنابر احتياط).
سؤال 317.اگر با زن بىشوهرى كه در عدّه نيست زنا كند، بعداً مىتواند با او ازدواج نمايد؟
جواب:اگر با زن بىشوهرى كه در عدّه نيست زنا كند بعداً مىتواند با او ازدواج نمايد، ولى احتياط مستحب آن است كه صبر كند تا آن زن حيض ببيند بعد او را به عقد خود درآورد.
سؤال 318.ازدواج كردن با زنانى كه اشتهار به زنا دارند، حرام است يا مكروه؟
اگر حرام نيست، آيا اينگونه زنان مرتد هستند؟ آيا واجب است قبل از ازدواج از اعتقادات آنها تحقيق شود؟
جواب:اينگونه زنان مرتد نيستند؛ بلكه مسلمان معصيتكارند و پرسش از اعتقادات قبل از ازدواج لازم نيست و امّا ازدواج با زنان مشهوره به زنا، احتياط لازم در ترك است؛ مگر اينكه واقعاً توبه كنند و راه سابق را ترك نمايند.
10. ازدواج كودك
سؤال 319.آيا براى نزديكى با زن سن خاصى شرط است؟
جواب:هرگاه كسى دختر نابالغى را با اجازه وليّ او براى خود عقد كند پيش از آنكه نه سال دختر تمام شود نزديكى كردن با او حرام است و بعد از نه سال نيز اگر استعداد جسمانى ندارد اشكال دارد، ولى در هر حال اگر نزديكى كند و او را
افضا نمايد آن زن بر او حرام نمىشود مخصوصاً اگر از طريق جراحى يا درمان خوب شود و به حال اصلى بازگردد، بنابراين در مسأله نزديكى با زن علاوه بر تمام شدن سنّ نه سال، لازم است رشد جسمانى براى نزديكى نيز داشته باشد و اگر بيم افضا و ناقص شدن زن باشد نزديكى با او اشكال دارد هرچند به سنّ بلوغ رسيده باشد.
سؤال 320.با توجّه به اين كه طبق مادّه 16 بند 3 كنوانسيون محو اشكال تبعيض عليه زنان، ازدواج كودك غير قانونى اعلام شده، و كودك در عرف بين المللى به كمتر از 18 سال اطلاق مىشود، ازدواج دختران كمتر از 18 سال چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه بالغ شرعى باشند و نيز رشد جسمانى، و رشد كافى عقلى براى تصميمگيرى در امر ازدواج داشته باشند، مانعى ندارد.
11. ازدواج در حال احرام
سؤال 321.ازدواج در حال احرام چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه كسى در حال احرام كه يكى از اعمال «حج» يا «عمره» است با زنى ازدواج نمايد عقد او باطل است و چنانچه مىدانسته زن گرفتن در اين حال حرام است ديگر نمىتواند آن زن را عقد كند خواه نزديكى كرده باشد يا نه.
12. ازدواج بعد از سه طلاق
سؤال 322.اگر زوجين سه بار طلاق بگيرند، به يكديگر حرام مىشوند؟
جواب:زنى را كه سه مرتبه طلاق دادهاند بر شوهرش حرام مىشود، ولى اگر با شرايطى كه در بخش بيستوششم (احكام محلّل) آمده با مرد ديگرى (محلّل) ازدواج كند و سپس طلاق بگيرد مىتواند با شوهر اوّل دوباره ازدواج كند.
13. ازدواج با سادات
سؤال 323.با توجّه به اين كه در ازدواج كفو بودن شرط است و بعضى معتقدند مرد غير سيّد كفو و مناسب زن سيّد نيست، ازدواج آنها چه حكمى دارد؟ اگر احتمال درگيرى باشد حكم چيست؟
جواب:ازدواج آنان جايز مىباشد و در زمان ائمّه معصومين عليهم السلام فراوان بوده است ولى اگر خطر درگيرى باشد از آن صرف نظر كنيد.
سؤال 324.حضرتعالى در استفتائات جديد جلد اوّل، سؤال 706 فرمودهايد كه عقد هاشميه با غير هاشمى در صدر اسلام و در زمان ائمّه طاهرين عليهم السلام فراوان بوده است. لطفاً چند مورد آن را با ذكر مدرك مورد قبول مرقوم فرماييد.
جواب:يك نمونه روشن آن ازدواج زينب دختر عمّه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله با زيد بن حارثه مىباشد، كه در قرآن مجيد صريحاً آمده است. نمونه ديگر، ازدواج ضباعه نوه عبدالمطلب با مقداد است كه در روايات آمده است. مخصوصاً در ذيل روايت تصريح شده كه پيامبر فرمود: «من اين كار را كردم تا مسأله ازدواج در ميان مردم توسعه يابد، و قيد و بندها بر چيده شود.» بسيارى از مراجع عصر ما مانند آيت اللَّه خويى و آيت اللَّه گلپايگانى كه از سادات بنىالزهرا هستند، نيز دختران خود را به غير سادات دادهاند.
سؤال 325.سادات در كشور پاكستان از احترام فوقالعاده برخوردارند؛ حتّى سادات ناصالح؛ چون بزرگان سادات بودهاند كه غير سادات را با اسلام آشنا نمودند. لهذا غير سادات به خود اجازه نمىدهند دختران سادات را به عقد خود در آورند، و سادات هم بر اين باورند كه اين عمل اهانت به خانواده پيامبر صلوات اللَّه عليهم مىباشد، و اين مطلب در نزد آنها به قدرى مهم است كه اگر كسى از آن تخلّف كند، بعضى جوانان، حتّى بزرگان، احساساتى شده و در چنين مواردى شوهر آن دختر را به قتل مىرسانند! همانطور كه چند ماه قبل، اين اقدام
در لاهور انجام شد! و اين حادثه در روزنامههاى پاكستان با تيتر بزرگ چاپ شد، و عموم مردم اين عمل را ستايش كردند. و شكى نيست كه اگر سيده با غير سيد ازدواج كند، مفاسدى بر آن مترتّب شده، و سبب بدنام نمودن مذهب شيعه و علماى مذهب هم مىشود. چون برادران اهل سنّت پاكستان در اين مسأله متّفق القولند، كه عقد سيده با غير سيد جايز نيست. لطفاً بفرماييد:
الف) اگر در ازدواج سيده با غير سيد، مفسدهاى باشد، و موجب اختلافات خانوادگى و بدنامى مذهب و مكتب اهل بيت عليهم السلام شود، آيا در چنين موردى اين اقدام جايز است؟
ب) در صورتى كه براى دختر سيد، در فاميل خودش، يا ديگر خانوادههاى سادات كفوى موجود باشد، آيا آن دختر مىتواند با غير سيد ازدواج كند، با اين كه جدّش راضى نيست، و پدرش فوت كرده است؟
جواب:ازدواج دختران سادات محترم با غير سادات ذاتاً اشكالى ندارد. و در زمان پيغمبر و ائمّه معصومين عليهم السلام زياد اتّفاق افتاده كه دختران سادات با غير سادات ازدواج كرده، و معصومين هم از آن نهى نكردهاند. ولى اگر واقعاً مفسده اجتماعى بر آن مترتّب شود، بايد از آن پرهيز نمود، و تدريجاً مردم را با اين حكم اسلامى آشنا كرد. و قتل نفس مسلمان از گناهان بسيار بزرگ است، و قصاص دارد.
14. ازدواج با دختر عمو
سؤال 326.چند سالى است كه در محافل و رسانهها، از سوى اهل فنّ و علم اعلام مىگردد كه از ازدواجهاى فاميلى، بخصوص ازدواج پسر عمو با دختر عمو و امثال آن، خوددارى شود، با توجه به اين مطلب لطفاً بفرماييد:
الف) ازدواج حضرت على عليه السلام، با دختر پسر عموى خويش، حضرت فاطمه
زهرا عليها السلام كه به سفارش و با موافقت پيامبر صلى الله عليه و آله واقع شده، چگونه توجيه مىگردد؟
آيا صرف نظر از تمامى مسائل، اين خود يك امر تبليغى براى اينگونه ازدواجها نيست؟
ب) دين اسلام كه كاملترين دينهاست و درباره تمامى آداب و رفتار و اعمال انسانها حكم لازم را منظور و تبيين كرده، آيا در خصوص موضوع مورد سؤال، حكمى دارد؟
جواب:در بعضى از روايات اسلامى از ازدواج فاميلهاى نزديك نهى شده و در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه فرمود: «اين كار را نكنيد كه مايه ناتوانى فرزند مىشود» ولى هر قاعده كلّى استثنايى دارد و گاه ديدهايم كه حاصل ازدواج فاميلى فرزندان بسيار باهوش و سالم بوده است و ازدواج آن دو بزرگوار نيز از اين استثناهاست.
سؤال 327.در بين عشاير عرب خوزستان رسمى به نام «نهوه» وجود دارد (اجبار دختر عمو به ازدواج با پسر عمو يا ديگر نزديكان، و منع از ازدواج با ديگران) چنين رسمى از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب:چنين رسمى برخلاف شرع است، و بايد از آن پرهيز كرد، مگر اين كه زوج و زوجه هر دو بدون اجبار رضايت دهند.
15. ديگر مسائل مربوط به حرمت و جواز ازدواج
سؤال 328.زنا در عدّه عقد موقّت چه حكمى دارد؟ آيا موجب حرمت ابدى مىشود؟ فتواى امام قدس سره در اين مورد چيست؟
جواب:زنا در عدّه متعه مسلّماً حرام است، ولى موجب حرمت ابدى آن زن نمىشود بنابراين اجراى صيغه عقد پس از گذشت عدّه اشكال ندارد و فتواى امام قدس سره در تحريرالوسيله و توضيح المسائل نيز همين است.