جواب:با توجّه به اين كه اگر دختران مسلمان و متدين دروس عالى را نخوانند تنها افراد بىبند و بار و لامذهب پستهاى مهم را اشغال مىكنند، به افراد متدين اجازه داده مىشود كه مسأله حجاب را در خصوص مواردى كه ضرورت دارد رعايت نكنند، ولى در غير آن موارد حتماً رعايت نمايند.
3. استثنائات حجاب
سؤال 73.شنيده شده كه حجاب بر زنان بزرگسال، كه اميد ازدواج آنها نمىرود، لازم نيست، لطفاً در اين مورد به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف) چنين زنانى چه مقدار از بدنشان را مىتوانند در مقابل نامحرم نپوشانند؟
جواب:مىتوانند سر و گردن و مقدارى از دستها را نپوشانند؛ ولى پوشانيدن براى آنها نيز بهتر است.
ب) آيا اين حكم اختصاص به زنان بيوه دارد، يا شامل زنان شوهردار، كه در اين سنّ و سال هستند، نيز مىشود؟
جواب:اين حكم شامل همه زنان در اين سنّ و سال مىشود.
ج) حكم مذكور مختصّ پوشش و نظر است، يا شامل لمس هم مىشود؟
جواب:اين حكم شامل لمس نمىشود.
4. حجاب زن غير مسلمان
سؤال 74.همانطور كه مىدانيم خداوند متعال در سوره نور، حجاب را مختصّ مؤمنان، زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و زنان مؤمن دانسته است. حال سؤال اين است كه:
الف) آيا حجاب براى غير مسلمانان در كشورهاى اسلامى واجب است؟
ب) اگر واجب است، همانطور كه در فرانسه و تركيه بر اعتقادات اسلامى ما
مىتازند، و ما آنها را ظالم و ضدّ اسلام مىدانيم، آيا ما هم با پوشاندن زنان خارجى كه به ايران مىآيند، يا پيروان ساير مذاهب داخل كشور، به آنها اجحاف ننمودهايم؟
ج) اگر حجاب اختيارى بود بهتر نبود، و معضلات اجتماعى حلّ نمىشود؟
جواب:يك اصل مسلّم در اسلام داريم كه هر حكمى براى مؤمنين و مسلمانان ثابت است، ديگران نيز مكلّف به آن هستند
(الكفار مكلّفون بالفروع كما انّهم مكلّفون بالاصول)
، بنابراين آنها هم موظّف به حكم حجاب و ترك شرابخوارى (حدّاقلّ آشكارا) و گناهان ديگر هستند، و نسبت به حجاب كه ما مىتوانيم اعمال كنيم كار صحيح و عادلانهاى است، و ما دوران قبل از انقلاب را فراموش نكردهايم كه وقتى اختيار و آزادى داده شد چه زنانى با چه وضعى بيرون آمدند، و اكثر جوانان را به فساد كشيدند؛ و نوشتهايد كه اگر ما به كشورهاى آنها برويم و ما را اجبار به بىحجابى كنند، چه مىشود؟ فراموش نكنيد كه آنها بىحجابى را واجب نمىداننددرحالى كه ما حجاب را واجب مىدانيم.
5. نوع پوشش
سؤال 75.در مورد پوشش لباس خاصى شرط است؟
جواب:لباس خاصّى شرط نيست ولى پوشيدن لباسهاى تنگ و چسبان و همچنين لباسهاى زينتى اشكال دارد.
سؤال 76.گفته مىشود كه «استفاده از چادر مشكى مناسب نيست، بلكه كراهت دارد. و خانمها بايد از پوشاك روشن و رنگهاى متنوّع استفاده نمايند.
و دليلى ندارد كه توصيه شود خانمها كفش و مانتوى تيره بپوشند». نظر شما در اين مورد چيست؟
جواب:انتخاب چادر مشكى براى زنان مكروه نيست. و استفاده از رنگهاى
ساده ديگر، مادام كه منشأ مفاسدى نشود، جايز است؛ البتّه رنگهاى سنگين بهتر است.
سؤال 77.آيا پوشيدن مانتو براى زنان، در صورتى كه حجاب اسلامى حفظ نشود و برجستگىهاى اندام مشخّص باشد، اشكال دارد؟
جواب:در صورتى كه لباس چسبان باشد حرام است؛ ولى اگر گشاد باشد اشكال ندارد.
سؤال 78.پوشيدن لباسهايى كه فقط تنه را مىپوشاند براى بانوان در مقابل بانوان ديگر در مكانهاى ورزشى مخصوص بانوان كه هيچ مردى حضور ندارد چه حكمى دارد؟
جواب:در فرض مسأله مانعى نيست، مگر در موارى كه مفاسد خاصّى ظاهر گردد.
سؤال 79.اگر مدرسهاى ابلاغ كند كه دختران به هنگام ورزش بايد لباس مخصوص ورزش بپوشند، چه حكمى دارد؟
جواب:پوشيدن لباس ورزشى براى دختران، در صورتى كه در محيط مخصوص خودشان باشند، مانعى ندارد.
6. پوشاندن زينت و آرايش
سؤال 80.لطفاً در مورد تزيين زنان به انگشتر و حلقه نامزدى به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف) در دست كردن حلقه نامزدى طلا در جلوى مرد نامحرم چه حكمى دارد؟
جواب:اشكال ندارد.
ب) اگر در مورد سؤال استعمال آن بى اشكال باشد، ولى همين عمل از نظر مرجع تقليد بنده (شوهر) جايز نباشد، آيا استفاده از آن براى همسرم منعى دارد؟
آيا لازم است از او بخواهم كه استفاده نكند؟
جواب:هركس بايد به فتواى مرجع تقليد خود عمل كند، و شما نمىتوانيد او را از اين كار نهى كنيد.
ج) زن از چه انگشترى مىتواند در جلوى نامحرم استفاده كند؟
جواب:هر نوع انگشترى كه منشأ مفسده خاصّى نگردد اشكالى ندارد.
سؤال 81.چنانچه زن با خود زينت داشته باشد (مانند حلقه ازدواج، يا انگشتر، يا آراستن چهره) آيا واجب است صورت و دستها را هم بپوشاند؟
جواب:در مورد حلقه و انگشتر مانعى ندارد؛ ولى در مورد آرايشهاى تند اشكال دارد.
سؤال 82.در عرف مرسوم است كه بانوان بعد از ازدواج، خود را به امورى از قبيل برداشتن زير ابرو و زائل كردن موهاى صورت و مانند آن زينت مىكنند، آيا پوشيدن صورت در اين حالت لازم است؟
جواب:اگر تنها كم كردن موهاى صورت و ابرو و مانند آن باشد اشكالى ندارد.
سؤال 83.آيا سرمه كشيدن، ابرو چيدن، استفاده از انگشتر عقيق، ساعت، عينك طبّى زيبا، براى زنان زينت به حساب مىآيد، كه پوشش آن لازم باشد؟
جواب:ظاهراً جزء زينت ممنوع نيست.
سؤال 84.آيا براى زن جايز است كه با آرايش و زينتى كه جلب نظر مىكند بدون نيت سوء از منزل خارج شود؟
جواب:جايز نيست.
7. لباس زينتى و مبتذل
سؤال 85.منظور از لباس زينتى، كه پوشيدن آن اشكال دارد، چيست؟
جواب:منظور لباسهايى است كه در عرف مردم آن را لباس زينت مىخوانند.
سؤال 86.آيا لباس زينتى صرفاً شامل زيورآلات مىشود، يا آنچه عرفاً لباس محسوب مىشود نيز مىتواند مصداق آن باشد؟
جواب:لباس زينتى چيزى است كه زنها براى زيبايى آن را مىپوشند، و شبيه آرايشى است كه در صورت خود انجام مىدهند.
سؤال 87.پوشيدن لباسهاى مبتذل، يا لباسهاى تنگ و مهيج، يا مدلهايى كه موجب ترويج فرهنگ غرب است، بويژه براى زنان، چه حكمى دارد؟
جواب:اينگونه لباسها اشكال دارد، و بر پسران و دختران و مردان و زنان مسلمان لازم است رعايت موازين عفّت اسلامى را، كه مايه سعادت دنيا و آخرت آنهاست، بنمايند.
8. پوشش مردان
سؤال 88.پوشيدن لباس آستين كوتاه براى مردان چه حكمى دارد؟ اگر حرام است آيا علّت تحريم احتمال معاونت بر اثم است؟ در اين صورت، چگونه حكم قطعى مىآورد و دوم اين كه با توجّه به كيفيت لباس احرام كه به مراتب بازتر از پيراهن آستين كوتاه است و استفاده از آن هنگام طواف براى مردان كه دوش به دوش زنان طواف مىكنند الزامى است آيا احتمال معاونت براثم در آن جا بيشتر نيست؟
جواب:استفاده از لباس آستين كوتاه براى مردان اشكالى ندارد مگر در مواردى كه بدانيم مفاسد خاصّى بر آن مترتّب مىشود.
سؤال 89.حجاب مرد را در برخورد با زن نامحرم بيان فرماييد.
جواب:نگاه كردن به بدن مرد نامحرم به آن مقدار كه معمولًا آن را نمىپوشانند مانند سر و صورت و گردن و مقدارى از پاها و دستها اشكال ندارد.
سؤال 90.حكم استفاده مرد از شال گردن ابريشم (يك طرف ابريشم، يك طرف پشم) چيست؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 91.استفاده از كراوات چه حكمى دارد؟
جواب:با توجّه به اين كه در حال حاضر و در كشور ما، اين امر به عنوان شعار بيگانگان و همبستگى با آنها محسوب مىشود، از آن اجتناب كنيد. ولى در كشورهايى كه جزيى از لباس مردم محسوب مىگردد، پوشيدن آن اشكالى ندارد.
سؤال 92.در برخى از مراكز علمى مسائلى به وجود آمده كه سبب ايجاد ذهنيت ناخوشايند، و بدبينى به دين، و موجبات دورى جوانان از دين و مذهب را فراهم آورده است؛ مسائلى كه هيچ گونه ممانعتى براى انجام آن، نه از سوى دين و نه از سوى مراجع عاليقدر تقليد، ذكر نشده است. در دانشگاه «ع ك» پوشيدن لباسهاى آستينكوتاه براى مردان ممنوع است، و اين مسأله بحث و گفتگوهايى را در پى داشته است. از آن جا كه طرح تمام گفتگوهاى مطرح شده بين دانشجويان و مسئولين دانشگاه قدرى مشكل است، سعى كردهايم خلاصه آن را در اين استفتا بگنجانيم:
دانشگاه: پوشيدن لباسهاى آستينكوتاه ممنوع است.
دانشجويان: در كجاى دين پوشيدن لباسهاى آستينكوتاه براى مردان حرام شمرده شده است؟
دانشگاه: بعضى از مراجع تقليد حرام دانستهاند.
دانشجويان: كدام مرجع تقليد حرام شمرده است؟ شايد ما مقلّد ايشان نباشيم.
دانشگاه جوابى ندارد و فقط مىگويد: شما بايد مقلّد همان كسى باشيد كه ما هستيم.
چندى بعد يكى از روحانيون سرشناس به دانشگاه ما تشريف آوردند، موضوع را با ايشان در ميان گذاشتيم، ايشان فرمودند: هيچ مرجع تقليدى آن را حرام نشمرده است. نظر حضرتعالى در اين مورد چيست؟
جواب:پوشيدن لباسهاى آستينكوتاه براى مردان شرعاً حرام نيست؛ ولى مسئولين دانشگاه حق دارند مقرّراتى را طبق مصالحى كه در نظر دارند براى محدوده دانشگاهها وضع كنند، مثلًا بگويند شرط ورود به دانشگاه استفاده از فلان نوع و رنگ لباس است. همان گونه كه در محيطهاى نظامى و انتظامى لباسهاى خاصّى را شرط مىكنند، بنابراين خوب است دانشجويان عزيز با مسئولين دانشگاهها در اينگونه مسائل بطور منطقى و بدون جرّ و بحث كنار بيايند تا مشكل شرعى براى هيچ يك از دو طرف پيدا نشود.
3
احكام زينت و آرايش
1. آرايش بانوان
سؤال 93.آيا براى زن جايز است كه عطر بزند و از منزل بيرون رود؟
جواب:در روايات متعدّدى[1]از اين معنا نهى شده و ظاهر بعضى از آنها حرمت است.
سؤال 94.كوتاه كردن مو براى دختران چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه مثل پسران و مردان نباشد مانعى ندارد.
سؤال 95.آيا زنان مىتوانند موهاى سر خود را بتراشند يا كوتاه كنند؟
جواب:اشكال دارد.
سؤال 96.مىخواستم نظر حضرتعالى را در مورد كوتاه نمودن موهاى زائد بدن دختران قبل از ازدواج جويا شوم؛ زيرا مادرم مرا از اين كار منع مىكند، ولى دبيران دينى و قرآن در مدرسه همواره نسبت به كوتاه نمودن موهاى زائد سفارش مىكنند و مىگويند: «بلند بودن اين موها باعث باطل شدن غسل مىگردد» حال وظيفه من چيست؟
جواب:كوتاه كردن موهاى زائد بدن نه تنها اشكالى ندارد، بلكه كار خوبى است؛ ولى بودن و نبودن آن ضررى براى غسل ندارد، امّا در مواردى كه متعارف
[1]. وسائل الشيعة، ج 14، ابواب مقدمات النكاح، باب 80، ص 113