کتاب احکام خانواده و آداب ازدواج

كرده است.»[1]

در حديثى از ابو الحسن عليه السلام رسيده است كه: «فقر به خانه‌اى وارد نمى‌شود كه در آن نام محمد يا على يا حسن يا حسين يا جعفر يا طالب يا عبد اللَّه، يا فاطمه در ميان زنان يافت شود.»[2]

4- اسلام توصيه مى‌كند كه براى كودك پيش از آن كه او را با كنيه بدى بخوانند كنيه‌اى وضع كنند. امام باقر عليه السلام مى‌فرمايد: «ما بر فرزندان خود از كودكى كنيه مى‌نهيم تا مبادا با كنيه بدى ايشان را بخوانند.»[3]

5- اسلام توصيه مى‌كند بر حسب روايت سكونى از امام صادق عليه السلام كنيه مردان به نام پسرشان باشد.[4]

6- بر پايه روايت منقول از امام صادق عليه السلام اسلام خوش نمى‌دارد كسى با نام غير حقيقى همچون حكم، حكيم، خالد ومالك ناميده شود.[5]

د- آداب وسنن ولادت‌

1- از سنتها وآداب اسلام پيرامون نوزاد، گفتن اذان واقامه در دو گوش اوست. پيامبر صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد: «كسى كه خداوند به او فرزندى داد، بايد در گوش راستش اذان ودر گوش چپش اقامه گويد،

[1]- همان، ص 127، باب 24، حديث 5.

[2]- همان، ص 128، باب 26، حديث 1.

[3]- همان، ص 129، باب 27، حديث 1.

[4]- همان، ص 129، باب 27، حديث 2.

[5]- همان، ج 15، ص 130، باب 28، حديث 1.

كه اين كار او را از شيطان رجيم محفوظ مى‌دارد.»[1]

2- پيش از اين مستحب است كام كودك را با خرما بگيرند، چنان كه پيامبر صلى الله عليه و آله با حسن وحسين چنين كرد.[2]

ودر روايت ديگرى، امام باقر عليه السلام مى‌فرمايد: «كام نوزاد با آب فرات گرفته مى‌شود، ودر گوش او اقامه مى‌گويند.»[3]

3- از سنتها وآداب ولادت، همان كارهايى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله به هنگام زاده شدن دو غنچه خود حسن وحسين انجام داد وتفصيل آن را امام رضا عليه السلام به نقل از اسماء دختر عميس روايت مى‌كند:

«هنگامى كه فاطمه، حسن را به دنيا آورد، پيامبر بيامد وفرمود:

اى اسماء! پسرم را بياور. پس او را پيچيده در پارچه‌اى زرد نزد پيامبر آوردم. پيامبر پارچه را به گوشه‌اى پرت كرد وفرمود: آيا به شما سفارش نكردم نوزاد را در پارچه زرد نپيچيد؟ ودستور داد پارچه‌اى سفيد آوردند وكودك را در آن پيچيد، سپس در گوش راستش اذان ودر گوش چپش اقامه گفت».

اسماء همين سخن را درباره حسين عليه السلام نيز بيان داشت تا جايى كه گفت: چون روز هفتم رسيد پيامبر نزد من آمد وفرمود: پسرم را نزد من بياور وبا او همان كرد كه با حسن كرده بود، وهمچون حسن براى او نيز قوچ سياه وسفيدى را عقيقه كرد، ويك پاى آن را به قابله داد، وسر حسين را تراشيد وبه وزن آن نقره داد و (خلوق) عطرى زعفران‌

[1]- همان، ص 136، باب 35، حديث 1.

[2]- همان، ص 137، باب 36، حديث 1.

[3]- همان، ص 138، باب 36، حديث 2.

آلود به سر او ماليد وفرمود: «ماليدن خون به سر كودك از كارهاى جاهليت است.»[1]

4- روايات بر عقيقه تأكيد كرده‌اند تا جايى كه در حديثى از امام صادق عليه السلام رسيده است: «هر كس در روز رستاخيز در گرو عقيقه خود است، عقيقه واجب‌تر از قربانى است.»[2]

بلكه نصوص دلالت بر آن دارند كه اگر كسى نداند براى او عقيقه شده است يانه بايد براى خود عقيقه كند واين همان كارى است كه پيامبر پس از نبوت كرد.[3]

وبراى دختر وپسر، گوسفند يا گاو يا شتر عقيقه مى‌شود[4]وبراى دو قلو دو گوسفند عقيقه مى‌شود[5]واگر تهيدست باشد منتظر مى‌ماند در وضعش گشايشى پيش آيد تا عقيقه كند واگر نتوانست چيزى بر عهده او نيست.[6]

از امام صادق عليه السلام درباره عقيقه پرسيدند كه آيا استخوان قربانى شكسته مى‌شود فرمود: «آرى، استخوان آن شكسته مى‌شود وگوشتش تكه تكه مى‌گردد وپس از ذبح آنچه خواستيد با آن انجام دهيد.»[7]

[1]- وسائل الشيعه، ج 15، ص 142، باب 36، حديث 15.

[2]- همان، ص 143، باب 38، حديث 1.

[3]- همان، ص 145، باب 39، حديث 3.

[4]- همان، ص 146، باب 41، حديث 2.

[5]- همان، ص 146، باب 40، حديث 2.

[6]- همان، ص 148، باب 43، حديث 1.

[7]- همان، ص 152، باب 44، حديث 17.

رعايت شرايط قربانى در آن واجب نيست. امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «عقيقه گوسفندى است براى گوشت، پس به منزله قربانى عيد قربان نيست، وهرچه باشد كفايت مى‌كند.»[1]

هنگام ذبح عقيقه مستحب است دعايى را كه از امام صادق عليه السلام نقل شده بخوانند: «بسم اللَّه وباللَّه اللهم عقيقة عن فلان، لحمها بلحمه ودمها بدمه وعظمها بعظمه، اللهم اجعله وقاء لآل محمد.»[2]

وبر اساس حديث رسيده از امام صادق عليه السلام مكروه است پدر ومادر فرزند، از گوشت عقيقه بخورند.[3]

واسلام باز داشته از اين كه سر كودك را با خون عقيقه بيالايند، زيرا اين كار از شرك دوران جاهليت است.[4]

5- اسلام دستور داده پسر را در روز هفتم ولادت ختنه كنند. در حديثى از پيامبر رسيده است كه فرمود: «روز هفتم، كودكتان را تطهير (يعنى ختنه) كنيد، كه اين كار پاكتر وپاكيزه‌تر وبراى روييدن گوشت سريعتر است، وزمين تا چهل روز از بول ختنه نكرده نجس مى‌شود.»[5]

اما فرزندى كه ختنه شده به دنيا آمده، مستحب است- طبق آنچه در سنت اسلام آمده- تيغ از موضع ختنه بگذرانند. در حديثى منقول از امام كاظم به هنگام تولد امام رضا عليه السلام آمده است كه فرمود: «اين‌

[1]- همان، ص 153، باب 45، حديث 1.

[2]- همان، ص 154، باب 46، حديث 1.

[3]- همان، ص 156، باب 47، حديث 1.

[4]- همان، ص 157، باب 48، حديث 1.

[5]- همان، ص 161، باب 52، حديث 4.

فرزند من ختنه شده وپاك ومطهر به دنيا آمد وامامان همه مختون وپاك ومطهر زاده شدند، ولى ما تيغ را بر آن مى‌گذرانيم تا به سنت عمل كرده باشيم واز دين حنيف پيروى كرده باشيم.»[1]

ودر روايتى از امام صادق عليه السلام آمده است: «ختنه كردن پسر از سنت است اما خفض دختر از سنت نيست.»[2]

آرى در برخى‌احاديث آمده است كه خفض دختر، مكرمه است.[3]

وهنگام ختنه مستحب است اين دعاى مأثور را خواند: «اللّهمّ هذه سنّتك وسنّة نبيّك، واتّباع منّا لك ولدينك بمشيئتك وبإرادتك، لأمر أردته، وقضاء حتمته، وأمر أنفذته فأذقته حرّ الحديد في ختانه وحجامته لأمر أنت أعرف به منّي، اللّهمّ فطهّره من الذنوب، وزد في عمره، وادفع الآفات عن بدنه، والأوجاع عن جسمه، وزده من الغنى، وأدفع عنه الفقر فانّك تعلم ولا نعلم.»[4]

ه- آداب رفتار با نوزاد

1- اسلام به والدين توصيه مى‌كند كه گريه كودكانشان را تحمل كنند، ومانع از آن مى‌شود كه به خاطر گريه، كودكان خود را بزنند.

از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است كه فرمود: «به خاطر گريه، كودكان خود را نزنيد. گريه آنها در طول چهار ماه، شهادت است به يگانگى اللَّه، وچهار ماه درود بر پيامبر وخاندان او، وچهار ماه دعا براى‌

[1]- وسائل الشيعه، ج 15، ص 164، باب 53، حديث 1.

[2]- همان، ص 167، باب 56، حديث 2.

[3]- همان، ص 167، باب 56، حديث 3.

[4]- همان، ص 169، باب 59، حديث 1.

پدر ومادرشان.»[1]

2- سنت پيامبر، شير دادن به كودك را تشويق مى‌كند. ودر حديث شريفى پيرامون اجر زن شيرده از پيامبر رسيده است كه فرمود: «هرگاه زنى كودكى را شير دهد هر مكيدن كودك برابر است با آزاد كردن فرزندى از فرزندان اسماعيل، وهرگاه از شير دادن او فارغ شد فرشته‌اى بزرگوار به پهلوى او مى‌زند ومى گويد: كار را از سر گير كه خداوند تو را بخشيده است.»[2]

وامير المؤمنين على عليه السلام مى‌فرمايد: «هيچ شيرى با بركتتر از شير مادر براى كودك نيست.»[3]

3- امام صادق عليه السلام به زن شيرده توصيه مى‌كند كه از دو پستان به نوزاد شير دهد. ام اسحاق گفت در حالى كه فرزندانم محمد واسحاق را شير مى‌دادم ابو عبد اللَّه به من نگريست وفرمود: «اى ام اسحاق! او را از يك پستان شير نده واز هردو پستانت تغذيه‌اش كن كه يكى از آن دو خوراك وديگرى نوشاك اوست.»[4]

4- اسلام دوره شير خوارگى را دو سال تمام مقرر كرده است، وامام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «نبايد زنى به فرزندش بيش از دو سال كامل شير دهد، واگر خواستند پيش از اين دوره كودك را از شير بستانند بايد با رضايت پدر ومادر باشد.»[5]

[1]- وسائل الشيعه، ج 15، ص 171، باب 63، حديث 1.

[2]- همان، ص 174، باب 67، حديث 1.

[3]- همان، ص 175، باب 68، حديث 2.

[4]- همان، ص 176، باب 69، حديث 1.

[5]- همان، ج 15، ص 176، باب 70، حديث 1.

5- شرع حرام كرده است كه زن وشوهر از ترس حامله شدن يا از ترس بر كودك شير خوار، با جلوگيرى از همبستر شدن به يكديگر زيان وارد آورند. اين نكته در قرآن آمده وسنت هم آن را تفسير كرده است، در روايتى آمده است كه ابو الصباح كنانى پيرامون اين آيه شريفه (لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ)از امام صادق عليه السلام پرسش مى‌كند، وحضرت عليه السلام مى‌فرمايد: «چنين بوده است كه زن شيرده مرد خود را از خويش مى‌رانده ومى گفته: به تو اجازه نمى‌دهم با من همبستر شوى. ترسم كه حامله شوم وفرزند شير خوار خود را بكشم.

و نيز چنين بوده كه زنى مرد خود را به آميزش فرا مى‌خوانده ومرد مى‌گفته؛ من مى‌ترسم با تو همبستر شوم وتو باردار شوى ومن فرزند خود را بكشم، ولذا زن خود را كنار مى‌زده وبا او همبستر نمى‌شده، خداوند نهى كرده از اين كه مردى به زن يا زنى به مرد زيان وارد كند.»[1]

6- يكى از احكام شيردهى. كراهت دايه گرفتن زن زناكار ودختر حرامزاده اوست. از امام كاظم عليه السلام رسيده است كه برادرش على بن جعفر درباره زنى سؤال كرد كه از زنا فرزندى را زائيده است، آيا صلاحيت دايه شدن را دارد؟

حضرت عليه السلام فرمود: «نه خود او شايستگى دايه شدن را دارد ونه دخترش كه از زنا زاده شده است.»[2]

ونيز بر حسب روايت رسيده از امام صادق عليه السلام زن مجوسى نيز

[1]- همان، ص 180، باب 72، حديث 1.

[2]- همان، ص 184، باب 75، حديث 1.

صلاحيت دايه شدن را ندارد: «نوزاد را نبايد زن مجوسى شير دهد، ولى شيردادن توسط زن يهودى يا مسيحى اشكال ندارد، واينها نبايد ميگسارى كنند واز آن باز داشته مى‌شوند.»[1]

زن ناصبى نيز نبايد به عنوان دايه شير دهد.[2]

7- اسلام توصيه مى‌كند دايه را بر حسب موازين شرعى وعقلى گزينش كنند. امير المؤمنين على عليه السلام مى‌فرمايد: «بنگريد چه كسى به فرزندان شما شير مى‌دهد، زيرا فرزند بر شير او جان مى‌گيرد وجوان مى‌شود»[3]از اين رو كراهت دارد زن نادان واحمق يا زنى كه ضعف چشم دارد كودك را شير دهد زيرا توسط شير (بيماريهاى روانى وجسمى) سرايت مى‌كند.[4]

8- اسلام توصيه مى‌كند كه زنى زيبا به فرزند شير دهد نه زن زشت وقبيح رو. در حديثى از امام باقر عليه السلام رسيده است كه: «از بين دايه‌ها زنى را بر گزينيد كه زيبا رو باشد، زيرا كه شير عامل سرايت است.»[5]

و- آداب وسنن اسلام در تربيت كودكان‌

1- اسلام، خير وخوبى نسبت به فرزندان را توصيه مى‌كند ودستور مى‌دهد آنها را دوست بدارند وبه وعده‌هايى كه به آنها مى‌دهند وفا كنند. در حديثى از پيامبر صلى الله عليه و آله رسيده است: «كودكان را

[1]- وسائل الشيعه، ج 15، ص 185، باب 76، حديث 1.

[2]- همان، ص 187، باب 77، حديث 1.

[3]- همان، ص 187، باب 78، حديث 1.

[4]- همان، ص 188، باب 78، حديث 2.

[5]- همان، ص 189، باب 79، حديث 2.