شناسنامه كتاب9
مقدمه :
بسمه تعاليموضوع احكام ديني، دامنه اي وسيع داشته و شامل بسياري از رشته هاي علمي و موضوعات مختلف ميگردد. انسان معتقدي كه خود را مقيد به احكام شرع ميداند همواره بر آن است كه دستورات آن را سرلوحه اعمال خود قرار داده و رفتار خويش را با آن اصول و موازين بسنجد، لذا نيازمند تدوين احكام و مسائل شرعي در موضوعات تخصصي است و اين به معناي فقه پويا و حركت با زمان است . كتاب "احكام پزشكي" تلاشي است در جهت پاسخ به اين گونه نيازها، كه با توجه به جديدترين مسائل و استفتائات بر اساس آرا و فتاواي فقيه و مرجع عاليقدر حضرت آيت الله العظمي منتظري تدوين گرديده است .ناشر
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل اول : معاينه و درمان پزشكي
نگاه به نامحرم
(1)نگاه كردن مرد به بدن زن نامحرم - چه با قصد لذت يا بدون آن - حرام است ; و نگاه كردن به صورت و دستها - تا مچ - نيز به قصد لذت حرام ميباشد، هرچند بنابراحتياط بدون قصد لذت نيز نگاه عمدي نكند. زن نيز بنابر احتياط به بدن مرد نامحرم نگاه نكند; ولي اگر پزشك براي معاينه يا درمان ناچار باشد نگاه كند به مقدار ضرورت مانعي ندارد.(2)نگاه مرد به بدن زنان غير مسلمان - در صورتي كه مفسده نداشته باشد- اشكال ندارد; گرچه احتياط آن است كه به اعضايي كه معمولا آن را ميپوشانند نگاه نكند; مگر هنگام درمان به مقدار ضرورت .(3)اگر پزشك براي درمان ناچار باشد به عورت شخصي نگاه كند بنابراحتياط واجب در صورت امكان بايد آينه اي را در مقابل گذاشته و در آن نگاه كند; ولي اگر چاره اي جز نگاه كردن به خود عورت نباشد اشكال ندارد.
لمس بدن نامحرم
(4)لمس بدن نامحرم حرام است ; ولي اگر پزشك براي معاينه يا درمان ناچار شود بدن نامحرم را لمس نمايد و مراجعه به پزشك هم جنس يا محرم دشوار باشد اشكال ندارد; و در اين موارد در صورت امكان پزشك معالج بايد از دستكش استفاده كند يا از روي لباس اقدام كند; ولي در صورت ضرورت و ناچاري لازم نيست .(5)لمس بدن بيمار نامحرم توسط پزشك، از روي لباس بدون قصد لذت و ترتب مفسده ديگر مطلقا جايز است ; چه در حال ضرورت باشد يا در غير حال ضرورت .
(6)اگر پزشك معالج بتواند فقط با نگاه كردن بيمار نامحرم را معاينه كند لمس بدن او جايز نيست ; و اگر بتواند فقط با لمس كردن اين كار را انجام دهد، نگاه كردن جايز نخواهد بود; و در هر حال بايد به مقدار ضرورت اكتفا شود.(7)گرفتن نبض و فشار خون و عمل به ساير دستورات پزشك توسط جنس مخالف اشكالي ندارد، به شرط اينكه جنس موافق در دسترس نباشد و به مقدار ضرورت اكتفا شود.(8) سؤال :با توجه به اينكه جهت معاينه ساده پروستات حتما بايد از طريق مقعد بيمار را مورد بررسي قرار داد، يا در بسياري از بيماريهاي ادراري و تناسلي مشاهده و گاه لمس آنها ضروري است، همچنين طبق نظريه هاي علوم پزشكي يكي از معايناتي كه امروزه در هر بيماري جزو معاينات اصلي به شمار ميآيد عملي به نام "توشه ركتال" است كه يك نوع معاينه نظري و لمسي از طريق مقعد ميباشد، از سوي ديگر يكي از دقيق ترين روشهاي تعيين درجه حرارت فرد از طريق مقعد است و اين معاينات گاهي به خاطر احتياط در جهت تشخيص يا رد برخي از بيماريها انجام ميشود و گاهي در تشخيص برخي بيماريها بسيار مؤثر و روش كم خرج و ساده اي به نظر ميآيد; حال آيا پزشك مجاز است چنين معايناتي را بر روي بيمار بدون اشكال شرعي انجام دهد؟ در ضمن استفاده از آينه هميشه امكان ندارد و به علاوه عمل لمس را بايد با ديد كامل انجام داد.جواب :اگر تشخيص بيماري يا مداوا متوقف بر نظر و لمس مستقيم و بدون دستكش باشد، بدون تجاوز از مقدار لازم جايز است، و كوتاهي جايز نيست .(9) سؤال :آيا احكامي كه درباره معالجه بيماران توسط پزشكان گفته شده است شامل پرستاران يا كساني كه در آزمايشگاهها و... مشغول به كار هستند نيز ميشود؟جواب :فرقي نمي كند.(10) سؤال :در حكم نظر و يا لمس بدن مرد و زن نامحرم، آيا فرقي بين مسلمان و غيرمسلمان ميباشد؟جواب :نگاه به بدن غيرمسلمان نامحرم كه خود را نمي پوشاند اگر از روي شهوت نباشد و مفسده اي بر آن مترتب نيست مانعي ندارد; ولي بنابراحتياط به جاهايي از
بدن كه معمولا ميپوشانند نگاه نكند; و لمس بدن غيرمسلمان نيز براي معاينه يا معالجه حكم بدن مسلمان را دارد، كه در صورت ضرورت مانعي ندارد.
مراجعه به پزشك غير هم جنس
(11)بيمار در صورت وجود پزشك هم جنس خود خوب است به پزشك غير هم جنس مراجعه نكند، و اگر نياز به نگاه يا لمس باشد واجب است به غير هم جنس مراجعه نكند; مگر در صورتي كه دسترسي به پزشك هم جنس مشكل باشد، و يا اينكه تشخيص بيماري توسط پزشك هم جنس ممكن نباشد.(12)اگر مراجعه به پزشك هم جنس مستلزم عسر و حرج يا تشديد بيماري و يا تأخير در بهبودي باشد مراجعه به پزشك غير هم جنس مانعي ندارد، اما اگر ميتواند بدون عسر و حرج به پزشك هم جنس مراجعه كند جايز نيست در صورت نياز به نگاه يا لمس به پزشك غير هم جنس مراجعه نمايد.(13)در مواردي كه امكان مراجعه به پزشك هم جنس وجود ندارد و بيمار ناچار باشد به پزشك نامحرم مراجعه كند، اقدام به معالجه و معاينه براي پزشك جايز و گاهي لازم است ; در اين صورت اگر معالجه به نظر، لمس، گرفتن فشار خون و اقدامات ديگر متوقف باشد، براي پزشك بدون تجاوز از مقدار لازم و ضروري جايز است .(14) سؤال :اگر بيمار به پزشك نامحرم مراجعه كند و به نگاه يا لمس نياز باشد، آيا بر پزشك لازم است او را به پزشك هم جنس راهنمايي كند يا خير؟جواب :اگر پزشك از وجود پزشك هم جنس آگاهي دارد و ميداند كه بيمار از آن بي اطلاع است او را راهنمايي كند.(15) سؤال :اگر پزشك هم جنس خيلي حاذق نباشد، آيا جايز است به غير هم جنس حاذق مراجعه كرد؟جواب :با توجه به خصوصيات بيماري - از جهت ميزان خطر و شدت و ضعف آن - و نيز با توجه به مقدار آگاهي پزشك هم جنس، اگر مراجعه به او عقلايي نباشد