8. برداشتن اعضاى بدن در غير مورد ضرورت
سؤال 314- آيا مىتوان اجازه داد كه در حال حيات يا پس از مرگ، بعضى از اعضا كه حفظ نفس بيمار متوقّف بر آن نيست، از قبيل انگشت، دست، قرنيه چشم و ... را در مقابل پول يا به صورت مجّانى به ديگرى پيوند زنند؟
جواب:در حال حيات مشكل است، ولى بعد از مرگ در مواردى كه اثر مهمّى داشته باشد مانعى ندارد.
ج) خريدوفروش اعضاى بدن
سؤال 315- خريدوفروش اعضا براى پيوند چه حكمى دارد؟
جواب:جايز است، ولى بهتر است پول را در برابر اجازه برداشتن عضو بگيرد.
سؤال 316- آيا فروش عضو قطع شده در حدّ يا قصاص، يا واگذارى آن به مسلمان ديگر جايز است؟
جواب:اگر به منظور پيوند به انسان ديگرى باشد (همان گونه كه در پيوند كليه مرسوم است) با اجازه صاحب آن جايز است.
سؤال 317- خريدوفروش موادّى كه از اعضاى پيوندى انسان استخراج مىگردد، نظير پروتئين، فاكتور تحريك كننده استخوانسازى، و نظاير آن چه حكمى دارد؟
جواب:جايز است، هرچند بهتر است پول را در مقابل اعمالى كه روى آن مواد انجام مىدهند بگيرند.
سؤال 318- آيا خريدوفروش و پيوند مو جايز است؟
جواب:جايز است.
سؤال 319- قاچاق ميّت غير مسلمان، و خريدوفروش آن چه حكمى دارد؟
جواب:اگر منظور از قاچاق اين است كه بر خلاف مقرّرات حكومت اسلامى
باشد، اين كار شرعاً اشكال دارد.
سؤال 320- آيا فروش برخى از اعضاى بدن قبل از مرگ، براى تحويل پس از مرگ، جايز است؟
جواب:در صورتى كه سبب نجات جان مسلمان، يا درمان بيمارى مهمّى باشد مانعى ندارد.
سؤال 321- اجسادى از كفّار موجود است كه برخى اعضاى آن را، جهت كارهاى تحقيقاتى يا پيوند و مانند آن، به مبالغ هنگفتى خريدارى مىكنند. آيا خريدوفروش اين اعضا جايز است؟ آيا ميان اجسادى كه شناسايى نشده و اوليايى ندارند، با ديگر اجساد تفاوتى وجود دارد؟
جواب:هرگاه اين كار براى حفظ جان افراد زنده، يا درمان بيمارى مهمّى ضرورت داشته باشد مانعى ندارد. و فرقى ميان افراد شناخته شده و غير آنها نيست.
سؤال 322- آيا جسد انسان مال تلقّى مىشود و خريدوفروش آن براى اهداف مشروع جايز است؟ آيا سرقت آن حدّ شرعى دارد؟ به خصوص اگر صدها سال از تاريخ مرگ گذشته باشد، و موضوع از جهت باستانشناسى و تاريخى حايز اهميّت باشد.
جواب:خريدوفروش بدن ميّت مسلمان جايز نيست، و مال محسوب نمىشود. و نسبت به بدن غير مسلمان براى اهداف مشروع مانند تشريح در مواردى كه مجاز است نيز خالى از اشكال نيست. و در هر حال اجراى حدّ سرقت مشكل است.
سؤال 323- آيا محكومين به اعدام يا قطع عضو، مىتوانند قبل از اجراى حكم، اعضاى بدن خود را بفروشند، يا به كسى اهدا كنند؟
جواب:در صورتى كه منافع عقلايى براى پيوند بر آن مترتّب باشد، اشكالى ندارد.
سؤال 324- بعضى از افراد براى كمك به درمان بيمارانى كه نياز به فرآوردههاى خونى يا اعضاى بدن دارند، حاضرند خون يا مثلًا كليه يا چشم خود را بفروشند، خريد و فروش اين اعضا چه حكمى دارد؟
جواب:فروختن خون و كليه در صورتى كه خطرى براى دهنده ايجاد نكند اشكالى ندارد؛ ولى بهتر آن است كه پول را در مقابل اجازه برداشتن كليه يا گرفتن خون بگيرند؛ ولى در مورد چشم مطلقاً جايز نيست.
د) احكام پيوند
1. پيوند مغز و آثار آن
سؤال 325- با توجّه به قوانين اسلامى در رابطه با اصالت روح، آيا پيوند مغزى در جمجمه انسان ديگرى امكان دارد؟ به عبارت ديگر، آيا جسم پيوند زده شده با مغز پيوندى، هويّت شخصى خود را از دست داده، و روح شخص پيوند خورده به شخص پيوند زده شده انتقال مىيابد؟
جواب:در حال حاضر اين مسأله به عنوان يك فرضيّه مطرح است، و عملًا كارى انجام نگرفته، تا بتوان درباره آن بحث كرد. اگر چنين امرى انجام گيرد، بايد ديد فرد مزبور با مغز جديد، شخصيّت فرد اوّل را نشان مىدهد، يا دوم، و يا شخص ثالثى خواهد شد، تا احكام آنها تبيين گردد.
2. وظيفه پزشك در پيوند
سؤال 326- آيا بر پزشكى كه قادر بر پيوند اعضاى مختلف مىباشد، واجب است با اين كار جان انسانى را نجات دهد؟
جواب:در صورتى كه بتواند او را از مرگ نجات دهد، واجب است.
سؤال 327- با توجّه به اينكه بعد از پيوند، شيمى درمانى ضرورى به نظر مىرسد، و اين عمل باعث عوارضى خفيف يا شديد در بيمار مىگردد، آيا پزشكى كه مجبور به انجام اين كار جهت عدم ردّ پيوند مىباشد، در ايجاد عوارض آن مسئول است؟
جواب:چنانچه قبلًا مسأله را با بيمار در ميان بگذارد و به او تفهيم كند و او رضايت بدهد مانعى ندارد.
سؤال 328- آيا براى پزشك جايز است كه عمليّات انتقال كليه را عهده دار شود، در حالى كه مىداند اهداكننده پولى در مقابل اين كار گرفته است؟
جواب:در صورتى كه باعث نجات جان مسلمانى شود جايز است.
3. گرفتن پول براى صاحب عضو
سؤال 329- اگر بگوييم: «افراد مىتوانند وصيّت كنند كه جسدشان، يا قطعاتى از اعضاى بدن آنها، براى نجات جان بيماران نيازمند، يا بالا بردن دانش پزشكى دانشجويان و اساتيد در اختيار قرار گيرد.» آيا مىتوان در قبال آن پولى تعيين نمود، تا در مصرفى كه در وصيّتنامه آمده صرف شود؟
جواب:اشكالى ندارد.
4. اجازه اولياى ميّت
سؤال 330- در مواردى كه عضو پيوندى براى نجات جان مسلمانى ضرورى باشد، و يا عدم استفاده از آن سلامت مسلمان ديگرى را به خطر اندازد، آيا كسب اجازه جهت برداشت آن از اولياى ميّت، يا خود ميّت در حال حيات لازم است؟
جواب:الزامى نيست؛ ولى بهتر است كسب اجازه شود.
5. دريافت هزينه آمادهسازى
سؤال 331- در مورد اعضاى پيوندى كه بر روى آن عمليّات آمادهسازى انجام مىگيرد، دريافت هزينه آمادهسازى از بيمار، جايز است؟
جواب:اشكالى ندارد.
6. قصاص قطع دست پيوندى
سؤال 332- دست فردى قطع شده، و شخص ديگرى آن دست را به خود پيوند زده، و شخص ثالثى دست پيوندى را قطع مىكند. بفرماييد:
الف) چه مسئوليّتى متوجه جانى است؟
ب) آيا بين صورتى كه دست پيوندى به طور كامل ترميم يافته، و آنجا كه به طور ناقص بهبود يافته، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:در صورتى كه آن دست به طور كامل ترميم يافته، حكم دست اصلى را دارد.
7. طهارت و نجاست عضو پيوندى
سؤال 333- اگر عضوى از بدن ميّت غير مسلمان، به بدن مسلمانى وصل شود، ولى روح در آن حلول نكند، لمس آن چه حكمى دارد؟
جواب:چنانچه عرفاً جزء بدن كسى كه به او پيوند زده شده محسوب شود، پاك است.
سؤال 334- اگر چشم انسان مرده يا زنده، يا چشم حيوان نجس العين مرده يا زندهاى را به چشم شخص نابينايى پيوند زنند، چشم پيوندى و رطوبتى كه از آن خارج مىشود، چه حكمى دارد؟
جواب:هنگامى كه پيوند گرفت، و آن عضو عملًا جزء بدن گيرنده شد، پاك است.
8. حقّ ولىّ دم نسبت به اعضاى اعدامى
سؤال 335- هرگاه مجرم، محكوم به قصاص (اعدام) شود، آيا ولى دم مىتواند مثلًا كليه يا ساير جوارح او را مجاناً به دست آورد، چون او صاحب حق در مقابل متّهم است؟
جواب:ولىّ دم حقّى در آن ندارد.
9. ديه عضو جدا شده جهت پيوند
سؤال 336- اگر نياز به عضوى از اعضاى مرده باشد، و آن را از بدن او جدا كنند، آيا ديه دارد؟ ديه آن چه مقدار است؟ چه كسى بايد بدهد؟ به چه كسى تعلّق مىگيرد؟ در صورت ثبوت ديه، آيا بين مسلمان و كافر از يك طرف، و كافر ذمّى و غير ذمّى از سوى ديگر، فرقى هست؟
جواب:در چنين صورتى احتياط پرداخت ديه است. و بايد در راه خيرات براى آن ميّت صرف شود، و حربى ديه ندارد.
10. پيوند تخمدان زنى به زن ديگر
سؤال 337- اگر از نظر طبّى اين امكان فراهم گردد كه همانند ساير اعضا بتوان تخمدان يك زن را به زن ديگر پيوند زد، در اين صورت هرگاه زن دريافت كننده پيوند در اثر ازدواج صاحب فرزند شود با توجّه به اينكه نطفه، حاصلِ لقاح سلولهاى زاياى مرد (اسپرم) با سلولهاى زاياى موجود در تخمدان (تخمك) زن اوّل است، و طبيعتاً از نظر وراثت و خصوصيّات فردى و ژنتيكى، پنجاه درصد متعلّق به زن اوّل است، لطفاً بفرماييد: رابطه فرزند يا فرزندان متولّد شده با زن اوّل و دوم چگونه خواهد بود؟
جواب:در صورتى كه تخمدان زنى را به ديگرى پيوند بزنند و جزء بدن او
شود، يعنى پيوند كاملًا بگيرد، در اين صورت هرچه از آن متولّد شود متعلّق به زن دوم است، و رابطهاى با زن اوّل ندارد.
11. اعضاى پيوندى كشور ما براى مسلمانان ديگر كشورها
سؤال 338- استفاده از اعضاى پيوندى تهيّه شده در كشور ما، براى مسلمانان ديگر كشورهاى اسلامى چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
14- خون و فرآوردههاى آن
1. طهارت و نجاست
سؤال 339- چنانچه در خون دارويى ريخته شود كه رنگ آن را تغيير دهد (مثلًا سفيد شود، آيا بازهم نجس است؟
جواب:آرى بايد از آن احتياط كرد.
سؤال 340- فرآوردههاى مختلفى كه از خون گرفته مىشود، نظير پلاكت، گلبول قرمز، سرم، پلاسما و مانند آن، همانند خون نجس است؟
جواب:آرى تمام آنها حكم خون را دارد.
سؤال 341- وسايل آزمايشگاهى، بدن، لباس و مانند آنكه در اثر تماس با نجاساتى مانند خون نجس مىشود، آيا با انجام عمل استريل و يا ضدّ عفونى كردن پاك مىشود؟
جواب:بايد آنها را نخست بشويند و بعد استريل كنند.
سؤال 342- اگر بشر موفق به ساخت و توليد خون و فرآوردههاى آن شود، آيا خون مصنوعى هم احكام خون طبيعى را دارد و نجس خواهد بود؟
جواب:احكام خون طبيعى ندارد.