سؤال 405- با توجّه به اينكه باردارى، در هفتههاى اوّل از روى ظواهر و گاه با روشهاى ساده چندان قابل تشخيص نيست، و از طرفى بيشترين عوارض خطرناك روشهاى درمانى در همين زمان آن هم به صورت اختلالات شديد در جنين رخ مىدهد، و بدين ترتيب، يا به خاطر كمبود امكانات، يا عدم فرصت كافى، يا عدم تمايل بيمار به صرف هزينههاى تشخيص باردارى، يا عدم اطّلاع وى از باردارى، و جواب منفى دادن به پرسش پزشك از باردارى وى، و حتّى گاهى به علّت عدم امكان تشخيص به وسيله روشهاى مدرن به خاطر جوابهاى منفى كاذب آزمايشات، پزشك نمىتواند تشخيص دهد، و يا نمىداند كه بيمار باردار است، و روشهاى تشخيص درمانى مختلف را براى وى به كار مىگيرد؛ حال در صورت ايجاد عارضه در مادر يا جنين، آيا پزشك معالج مسئول است؟
جواب:در صورتى كه راهى براى تشخيص باردارى نباشد و داروها منحصر به فرد باشد، و از بيمار اجازه بگيرد مسئول نيست.
7. ضمانت پرستاران
سؤال 406- آمپولى به بيمارى تزريق شده، و بيمار به واسطه آن فوت كرده است. حكم ضمان يا عدم ضمان، و فردى كه بايد ديه را بپردازد، در صورتهاى ذيل چگونه است؟
1. تزريق توسّط شخص آشنا به آمپول و تزريق صورت گرفته، ولى در تزريق اشتباه كرده است.
2. اين كار توسّط شخص غير آشنا به آمپول و تزريق، صورت گرفته است.
3. تزريق توسّط طبيب حاذق بوده، و ليكن سهل انگارى كرده است.
جواب:1 تا 3. كار تزريقكننده مانند كار طبيب است؛ هرگاه حاذق باشد و اخذ
برائت (به طور عام يا خاص) كند ضامن نيست، و بدون اخذ برائت ضامن است.
و در صورت سهل انگارى و عدم حذاقت مطلقاً ضامن است.
سؤال 407- اگر تزريق آمپول منجر به عارضه، يا فوت شود، آيا تزريقكننده در موارد ذيل ضامن است؟
الف) اشتباه در تجويز پزشك باشد.
ب) تزريقكننده مجوّز قانونى دارد؛ امّا قواعد تزريقات را رعايت نكرده باشد.
ج) تزريقكننده مجوّز قانونى دارد؛ و قواعد تزريقات را نيز رعايت كرده است.
د) تزريقكننده مجوّز قانونى ندارد.
جواب:در مورد اوّل پزشك و در مورد دوم تزريقكننده ضامن است. در مورد سوم چنانچه مرگ يا عارضه، ناشى از خطاى تزريقكننده باشد، او ضامن است؛ مگر اينكه قبلًا به طور خصوصى يا به طور عام از بيماران خود برائت گرفته باشد، و اگر به خاطر عيب و علّت غير عادى در بيمار بوده، ضامن نيست. و در مورد چهارم تزريقكننده ضامن است.
سؤال 408- اگر خون گرفتن منجر به عارضه گردد، چه حكمى بر آن مترتّب است؟
جواب:مانند مسأله سابق است.
سؤال 409- عدم رعايت بهداشت توسّط پزشك يا پرستار در هر بخش، ممكن است موجب ضرر و زيان به بيمار شود. آيا چنين كارى ضمانآور است؟
جواب:در صورتى كه از حدّ معمول و متعارف پزشكى كمتر رعايت كنند، و بيم انتقال بيمارى برود، موجب ضمان است.
سؤال 410- چنانچه طبيب حاذق اشتباهاً داروى عوضى براى بيمارى تجويز كند و پرستار هم همان دارو را به بيمار بدهد، و آسيبى متوجه بيمار گردد، خسارت وارده بر عهده كيست؟
جواب:بر عهده طبيب است.
سؤال 411- عدم استريل وسايل آندوسكوپى باعث انتقال بيمارى به ديگر بيماران مىشود. اگر چنين اتّفاقى بيفتد چه كسى ضامن است؟
جواب:كسى كه مباشر كار بوده ضامن است.
سؤال 412- براى پرستارانى كه مأموريّت دارند همراه بيمار به شهرستانهاى همجوار سفر كنند، گاه اتفاق مىافتد كه در يك هفته ده بار اعزام مىشوند و گاه ممكن است در يك هفته اصلًا اعزام نشوند. نماز و روزه چنين پرستارانى چه حكمى دارد؟
جواب:اگر بيشتر هفتهها اعزام مىشوند و اعزام به طور مكرّر است، نماز و روزه آنها تمام است. در غير اين صورت شكسته است.
سؤال 413- آيا مىتوان بيمارى كه امكان تطهير عورتين وى توسّط خودش وجود ندارد، را تطهير كرد؟
جواب:چنانچه مستلزم نگاه و لمس نباشد، يا اينكه به وسيله همسرش انجام گيرد اشكالى ندارد. در غير اين صورت تنها در موارد ضرورت جايز است.
سؤال 414- پزشكى قانونى در تعيين علّت فوت يك خانم باردار چنين نظر داده است: «چون ماما مىبايست طبق مقررات زائو را به پزشك متخصّص معرفى نمايد، و اين امر صورت نگرفته، 20% مقصّر است» آيا دادگاه مجاز به محكوم كردن ماما به لحاظ عدم راهنمايى زائو به پزشك متخصّص به ميزان فوق مىباشد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آيا ماما بايد ديه جنين را نيز به همان
نسبت بپردازد؟
جواب:شخص ماما تنها مستحق تعزير است؛ و ممكن است تعزير مالى انتخاب شود.
8. ضمانت جرّاحان
سؤال 415- چنانچه سهلانگارى طبيب در عمل جرّاحى موجب آسيب وارد شدن به بيمار گردد لطفاً بفرماييد:
1. آيا طبيب ضامن پرداخت ديه است؟
2. اگر به واسطه سهل انگارى در عمل جرّاحى قلب، نياز به عمل جرّاحى و درمان بعدى شود، آيا طبيب سهلانگار بايد هزينه آن را بپردازد، يا همان ديه كافى است؟
3. اگر سهل انگارى طبيب منتهى به فوت بيمار شود، قتل چگونه قتلى خواهد بود؟
جواب:1. آرى ضامن است.
2. هرگاه هزينه بيش از ديه باشد، بايد علاوه بر ديه تفاوت آن را نيز بپردازد.
3. معمولًا از قبيل قتل شبه عمد است.
سؤال 416- طبيب حاذق و ماهرى بدون سهل انگارى اقدام به عمل جرّاحى نموده، و در ضمن عمل، آسيبى به بيمار وارد گرديده است، لطفاً موارد ضمان يا عدم ضمان طبيب را در صورتهاى ذيل بيان فرماييد:
1. بدون اذن از بيمار يا كسان وى اقدام به عمل نموده باشد.
2. غفلت از گرفتن اذن داشته است.
3. بيمار در حال اغما بوده، و دسترسى به كسان بيمار نداشته، و تأخير هم
جان بيمار را به خطر مىانداخته است.
4. در مورد فوق اگر تأخير موجب نقص عضو، يا تعطيل شدن عضوى از بيمار گردد حكم چيست؟
5. اگر در موارد فوق بايد ديه داده شود، ديه بر عهده كيست؟
جواب:طبيب در صورت اوّل و دوم ضامن است. و در صورت سوّم، اگر دسترسى به حاكم شرع باشد، بايد اذن بگيرد، و اگر دسترسى به شخص خاصّى نيست ما اذن مىدهيم كه اطبا اقدام كنند و ضامن نيستند. و در مورد چهارم اگر تأخير بيندازد گناه كرده ولى ديه ندارد، و جواب مورد پنجم از جوابهاى گذشته معلوم شد.
سؤال 417- بعضى جرّاحان در حين عمل دچار اشتباهاتى مىشوند، كه موجب فوت يا نقص عضو مىگردد. آيا ديهاى بر آنها واجب مىشود؟ در صورتى كه دكتر تضمين نكرده باشد، و احتمال فوت يا نقص عضو بدهد، چه حكمى دارد؟
جواب:موارد خطاى پزشكان ديه دارد. بهترين راه آن است كه در اين گونه موارد قبلًا از بيمار يا اولياى او (در صورتى كه حال بيمار مساعد نباشد) برائت و رضايت بگيرند. يا اينكه اطبا يا بيماران در برابر اين گونه مسائل بيمه شوند.
سؤال 418- گاه غرور پزشك، يا اطمينان وى به موفّقيت در كارش، باعث فراهم نكردن وسائل و شرايط كافى براى انجام عمل جرّاحى مىگردد. اگر اين موضوع به مرگ يا ضرر و زيان بيمار منجر شود، آيا پزشك ضامن است؟
جواب:در صورتى كه پزشك سهل انگارى نكرده باشد، و از بيمار يا اولياى وى برائت گرفته باشد ضامن نيست.
9. ضمانت آزمايشگاه
سؤال 419- با توجّه به اينكه تشخيص بسيارى از بيماريها يا اختلالات به
وسيله آزمايش امكانپذير است، و از طرفى امكان اشتباه در آزمايشگاه و تفسير آزمايشها هميشه وجود دارد، در صورت اشتباه آزمايشگاه و در نتيجه معالجه اشتباه پزشك، مسئول خسارات و عوارض احتمالى كيست؟
جواب:آزمايشگاه مسئول است.
10. ضمانت داروخانه
سؤال 420- با توجّه به اينكه تجويز دارو (به استثناى داروهاى بدون نسخه) بر عهده پزشك است نه داروساز، اگر بيمارى به حال اضطرار به داروساز مراجعه كند و داروساز، دارويى را در اختيار وى قرار ندهد، آيا در صورت بروز نقص جسمى، يا جراحت، يا فوت بيمار، دارو ساز مقصّر است؟
جواب:ضامن نيست، هرچند در بعضى از صور مسأله مرتكب گناه شده است.
سؤال 421- با توجّه به اينكه شيوه معالجه و درمان به اين شكل است كه طبيب نسخه را نوشته، و به بيمار مىدهد، و او دارو را تهيّه و استفاده مىكند. حال اگر طبيب حاذق نسخه را غلط بنويسد، و در نتيجه صدمهاى به بيمار وارد شود، بفرماييد:
1. آيا بايد ديهاى پرداخت شود؟
2. ديه بر عهده كيست؟
3. در صورت حاذق نبودن طبيب حكم چيست و ديه بر عهده كيست؟
4. در صورت سهل انگارى چه تكليفى متوجّه طبيب مىباشد؟
جواب:1 تا 4. بر عهده طبيب است.
11. ضمانت بيمارستان
سؤال 422- در مواردى كه به علل غير مربوط به كار پزشك (مثل اختلال در
دستگاهها و رفتن برق و ...) به بيمار لطمهاى وارد شود ضامن كيست؟
جواب:در صورت عدم تقصير و عدم سهل انگارى، طبيب ضامن نيست. در مورد مدير بيمارستان و مسئول برق نيز همين گونه است.
سؤال 423- ضمان نقص عضو، يا فوت بيمار به دليل فقدان وسائل لازم، يا نبودن خون در بيمارستان بر عهده كيست؟
جواب:چنانچه امكان تهيّه وجود داشته و اقدام نكردهاند، مسئولين آن بخش و مسئولين بيمارستان در برابر اين حوادث ضامن خواهند بود.
12. ضمانت كادر اطاق عمل
سؤال 424- كمى بىدقّتى از طرف كاركنان، يا پزشكان، در اتاق عمل باعث خفگى بيمار، كم شدن شديد خون، پايين افتادن فشار خون، و احتمالًا مرگ بيمار مىشود. آيا «دقّت كردن» در اين امور براى چنين افرادى واجب است؟
جواب:سهل انگارى در اين امور مسئوليّت شديد دارد.
13. ضمانت افراد عادى كه طبابت مىكنند
سؤال 425- برخى از افراد عادى (كه در مسائل پزشكى تخصّصى ندارند) در اين امر دخالت نموده، و قرص، آمپول يا دارويى را براى بيمار توصيه مىنمايند.
در صورتى كه اين امر منجر به مرگ يا آسيب جسمى بيمار شود، آيا آنها ضامن هستند؟
جواب:چنين شخصى كار خلافى كرده و مجازات دارد، ولى ضامن ديه طرف نيست؛ مگر اينكه شخصاً دارو را به او تزريق كرده يا خورانده باشد.
14. اخذ برائت براى رفع ضمان
سؤال 426- در صورتى كه بيمار يا ولىّ او به پزشكى كه در كارش متخصّص و داناست، اجازه معالجه دهد، آيا در صورت مرگ بيمار، پزشك ضامن است؟
جواب:در صورتى كه پزشك از پيامدهاى احتمالى برائت جويد، و در كار خود كوتاهى و سهلانگارى نكرده باشد، ضامن نيست.
سؤال 427- اگر بيمار كاملًا بيهوش باشد، آيا مىتوان از خويشان بالغ وى اجازه گرفت؟
جواب:مىتوان از ولىّ او اجازه گرفت.
سؤال 428- به طور كلّى، و در تمام روشهاى تشخيصى و درمانى، اگر پزشك قبل از انجام هر عملى به خود بيمار و يا ولىّ او- اگر بيمار بالغ يا عاقل نباشد- متذكّر شود كه اين روشها از يك طرف ممكن است بىفايده باشد و وقت و مال او را به هدر دهد، و از طرف ديگر ممكن است عوارض متفاوتى براى او داشته باشد. و بدين ترتيب، پزشك با ذكر اين مطلب، قبل از هرگونه معاينه و دستور روشهاى تشخيصى و درمانى و تجويز دارو، در قبال خسارات و عوارض احتمالى از خود كاملًا سلب مسئوليّت كند، و بيمار چه از روى ناچارى و چه از روى تمايل و يا به ظاهر از روى تمايل، اين شرط را قبول نمايد، آيا در صورت اشتباه سهوى پزشك، طبيب نسبت به هزينههاى بيهوده، بىفايده بودن، يا عوارض ناشى از روشهاى تشخيصى و درمانى، مسئول است؟ در صورتى كه وى حدّ اكثر تلاش خود را بكند چطور؟
جواب:اگر از آنها اجازه گرفته، و در برابر اين گونه امور از خود سلب مسئوليّت نموده، ضامن نيست.
سؤال 429- در فرض سؤال فوق اگر بيمار، كاملًا بيهوش باشد، و در حال