بايد اذن گرفت؟ آيا ترتيب، يا اولويّتى در كار است؟
3. در مورد بيمار بيهوش يا طفلِ صغيرِ مصدوم، كه مشخّص نيست ولىّ دارد يا ندارد، و دسترسى به حاكم شرع هم نيست، و عدول المؤمنين (مؤمنان عادل) هم حاضر نيستند، و معالجه هم فوريّت دارد، تكليف چيست؟
4. آيا طبيب مىتواند از حاكم شرع اسلام براى كلّ موارد مشابه فوق قبلًا اذن بگيرد؟
جواب:1. اذن ولى كافى است.
2. از ولىّ شرعى او اذن بگيرد، و اگر ولىّ شرعى نداشت از حاكم شرع.
3. در اينگونه موارد ما به اطبا اجازه مىدهيم كه با رعايت دقّت و احتياط وظيفه را انجام دهند.
4. نسبت به مواردى كه دسترسى به ولى نيست، يا ولى ندارد مانعى نيست.
سؤال 435- آيا پزشك مىتواند ضمن انعقاد قرار داد معالجه با بيمار، هرگونه مسئوليّت شرعى را نسبت به آسيبهاى احتمالى كه در ضمن معالجه ممكن است پيش بيايد از خود سلب كند، تا هيچ گونه ضمانى بر عهده وى يا عاقلهاش نباشد؟
جواب:اشكالى ندارد، مشروط بر اينكه طبيب در تلاش و كوشش خود كوتاهى نكند.
سؤال 436- نكته مهم در مورد كشفيّات جديد علوم پزشكى اين است كه هر سال و هر ماه، و حتّى هر روزه، كشفيّات و يا تحقيقات جديدى در مورد جنبههاى مختلف علوم پزشكى اعلام مىشود كه طبق روشهاى تشخيصى يا درمانى جديد، داروهاى متفاوت و جديد يا موادّ غذايى مؤثّر جديد براى انواع بيماريها پيشنهاد مىشود. و برعكس، برخى روشها يا داروها يا مواد قبلى، كاملًا غير مؤثّر، مضرّ و بىفايده معرّفى مىشود. آيا پزشك در قبال عوارض يا هزينههاى بيهوده ناشى از روشهايى كه در گذشته مطرح بوده، امّا كسى نمىدانسته كه آنها مضر يا
بىفايدهاند، ولى امروزه آنها را بىفايده يا مضر شناختهاند مسئول است؟
جواب:مراجعه بيماران به طبيب در چنان شرايطى برائت ضمنى محسوب مىشود، بنابراين ضامن نيستند.
15. برخى از مواردى كه پزشك ضامن نيست
سؤال 437- اگر پزشك روش درمانى يا دارويى را تعريف كند، و بگويد: «اين دارو براى فلان بيمارى مفيد است» و يا بگويد: «درمان، مترتّب بر فلان داروست» بدون آنكه بيمار را وادار به مصرف آن دارو كند، آيا در اين حالت، در صورت عدم تأثير يا عوارض دارو، پزشك مسئول يا مديون است؟
جواب:اگر از آنها اجازه گرفته، و در برابر اين گونه امور سلب مسئوليت كرده، ضامن نيست.
سؤال 438- اگر پزشك سعى خود را در مداواى بيمار انجام دهد، ولى بيمار بهبود نيابد، آيا پزشك نسبت به هزينه درمانى كه بيمار پرداخته مديون است؟
جواب:در صورتى كه پزشك وظيفه خود را طبق ضوابط انجام داده باشد، مسئوليّتى ندارد.
سؤال 439- ممكن است بيمار قلبى به هنگام تست ورزش دچار ايست قلبى منجر به فوت شود. در اين حالت چه كسى ضامن است؟
جواب:در صورتى كه اين مسأله به مريض تفهيم شود كه چنين خطرى ممكن است در پيش باشد، و مريض راضى شود، يا وقوع چنين مطلبى بسيار نادر باشد، طبيب ضامن نيست.
سؤال 440- شخصى در اثر سوختگى به بيمارستان منتقل مىشود، و پزشك معالج در انجام معالجه كوتاهى مىكند و شخص مصدوم فوت مىكند. پزشكى
قانونى اعلام مىكند: «ميزان سوختگى به حدّى بوده كه در نهايت منتهى به فوت مىشده، هرچند سهل انگارى پزشك باعث گرديده كه بيمار زودتر فوت كند» آيا در فرض سؤال پزشك ضامن است؟
جواب:پزشك گناه كرده و بايد تعزير شود.
سؤال 441- خانمى به هنگام زايمان طبيعى و در زمان خروج جنين، دچار پارگى مقعد و در نتيجه بىاختيارى مدفوع شده است. به علّت عدم تشخيص دكتر زايمان، و در نتيجه ترميم نشدن به موقع، نقص مذكور به خوبى ترميم نشده، و در حال حاضر 40 تا 50 درصد بىاختيارى دارد. آيا دكتر زايمان ضامن است و بايستى ديه نقص ايجاد شده را بپردازد؟ يا به علّت عدم تشخيص و اطلاع ندادن به پزشك مسئول شيفت، فقط تعزير مىشود؟
جواب:در صورتى كه در مسأله زايمان خلافى از عامل (دكتر زايمان) سر نزده، ضامن نيست.
سؤال 442- فردى فرزندش را براى ختنه به بيمارستان برده است. دكتر علاوه بر عمل ختنه بدون اذن پدر يك غدّه چربى را عمل كرده است. پزشكى قانونى اعلام نموده: «عمل مذكور لازم بوده، و در آينده هم براى بچّه مشكلى ايجاد نخواهد شد» ولى پدر بچّه مىگويد: «چون دكتر بدون اجازه من اقدام به عمل كرده، من شاكى هستم» آيا دكتر ضامن است؟
جواب:هرگاه كار او موجب نقصى براى آن بچّه نشده ضامن نيست، ولى بدون اجازه نبايد چنين كارى كند.
سؤال 443- پزشكى از معالجه بيمارى امتناع كرده، و در نتيجه آن بيمار فوت نموده است. مجازات او چيست؟
جواب:مجازات او تعزير است.
18- احكام بيمارستانها
سؤال 444- كمبود خون در بيمارستانها، و برخى مقرّرات دست و پاگير براى استفاده از وسايل، ممكن است موجب مرگ بيماران در اتاق عمل شود. آيا اصلاح اين مقرّرات واجب است؟
جواب:واجب است كارى كنند كه جان مردم در اتاق عمل به خطر نيفتد.
سؤال 445- جداسازى اتاق عمل در بيمارستانها به طور كامل، مستلزم هزينه زيادى براى دولت است. آيا اجراى احكام شرع با هر هزينهاى واجب است؟
جواب:در صورتى كه براى دولت موجب عُسر و حرج نشود، اين كار لازم است.
سؤال 446- در بسيارى از مراكز آموزشى، درمانى و پزشكى، امكان جداسازى دانشجويان دختر و پسر وجود دارد. لكن برخى از مسئولين نسبت به اين مسأله بىتوجّهى مىكنند. نظر جنابعالى در اين زمينه چيست؟
جواب:اگر امكان تفكيك باشد، تفكيك لازم است.
سؤال 447- نبودن وسائل جرّاحى، يا كم بودن آن در اتاق عمل، ممكن است باعث مرگ بيماران شود. آيا تهيّه اين وسائل واجب است؟
جواب:بر حكومت اسلامى لازم است وسائل را فراهم كند. همچنين
بيمارستانهاى خصوصى، هرگاه بيمارى را پذيرش كنند، بايد وسائل را فراهم سازند.
سؤال 448- بيمارانى به بيمارستان مراجعه مىكنند كه قادر بر پرداخت هزينه درمان يا عمل جرّاحى نيستند. آيا مسئوليتى متوجه بيمارستان، دكتر جرّاح يا حكومت اسلامى هست؟ در صورت فوت يا نقص عضو، ديهاى بر ذمّه آنها استقرار پيدا مىكند؟
جواب:بر حكومت اسلامى واجب است در اين گونه امور تدبيرى بينديشد، كه مشكل اين افراد حل شود.
سؤال 449- درمان اهل كتاب و استفاده از خدمات درمانى و بهداشتى آنان چه حكمى دارد؟
جواب:مانعى ندارد، مگر در مواردى كه آنها بر ضدّ مسلمين سوء استفاده كنند.
19- احكام داروخانهها
سؤال 450- آيا خريدوفروش داروهاى غير مجاز، يا تاريخ گذشته، جايز است؟
جواب:خريدوفروش داروهاى غير مجاز جايز نيست؛ و داروهايى كه تاريخ آن گذشته، اگر مقدار قابل ملاحظهاى از آثار خود را داشته باشد و به طرف اعلام شود اشكالى ندارد، در غير اين صورت جايز نيست.
سؤال 451- خريدوفروش داروهاى دولتى، خارج از سيستم نظارتى چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه بر خلاف مقرّرات جمهورى اسلامى باشد، يا منشأ ضرر و زيانى شود، جايز نيست.
سؤال 452- با تزريق آمپولى به نام «پروستودين» در سهماهه اول حاملگى، معمولًا جنين پس از يك ساعت سقط مىشود، اين داروها گاه به شكل شياف يا ژل نيز عرضه مىگردد. آيا خريدوفروش چنين دارويى جايز است؟
جواب:خريدوفروش آن اشكالى ندارد، ولى بايد حتماً با اجازه و نسخه پزشك متعهّد باشد، تا از آن سوء استفاده نشود.
سؤال 453- داروى مذكور به صورت قاچاق در بازار به وفور وجود دارد، آيا بايد از خريدوفروش آن جلوگيرى كرد؟
جواب:آرى بايد از خريدوفروش آن بدون شرطى كه در بالا گفتيم جلوگيرى شود.
20- احكام بيماران
1. احكام طهارت و نجاست
الف) الكل طبّى و صنعتى
سؤال 454- بنا به نقل بعضى از دانشجويان رشته شيمى، موادّ تشكيل دهنده الكل صنعتى و طبّى يكى است، كه براى غير قابل شرب شدن الكل صنعتى مادّهاى رنگى به آن اضافه مىگردد. با اين فرض، حكم استفاده از اين دو نوع الكل چيست؟
جواب:الكل طبّى و صنعتى پاك است، زيرا با قطع نظر از مادّه رنگى، قابل شرب نيست، و نوعى سمّ محسوب مىشود. بنابراين، ادلّه مسكر مايع شامل آن نمىگردد.
سؤال 455- آيا هر مادّهاى كه در آن الكل باشد حرام است؟
جواب:اگر عرفاً مسكر و مستكننده نباشد اشكالى ندارد.
سؤال 456- مصرف غذاها يا مايعات، يا عطرهايى كه به طور طبيعى مقدار بسيار كمى الكل در آن به كار رفته، چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه مشروبات الكلى بر آن صدق نكند اشكالى ندارد.
سؤال 457- الكلى كه جهت ضدّ عفونى كردن بعد از تزريقات به كار مىرود،