كشورها، و حتّى بعضى از شيرينىها از اين ماده درست مىشود.
جواب:استفاده از آن در موارد ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 475- ژلاتين مادّهاى است كه پس از تأثير اسيد و برخى از موادّ شيميايى و طىّ روند خاصّى از استخوان و پوست گاو، يا خوك استخراج مىگردد. از نظر نحوه استخراج مىتوان استخوان و پوست را به پارچهاى بافته شده از انواع الياف تشبيه كرد كه به طريقى الياف آن جدا مىگردد. اين مادّه در صنايع غذايى، دارويى، فيلمسازى و چسبسازى مصرف مىشود، و در حال حاضر كشورهاى غربى، سازنده اين محصول بوده و بازار مصرف دنيا را پوشش مىدهند، لطفاً بفرماييد:
ف) با توجّه به نحوه استخراج ژلاتين آيا مىتوان آن را نوعى استحاله دانست؟
جواب:در موارد مشكوك كه نمىدانيم از چه مادّهاى گرفته شده حكم حليّت و طهارت است، و فحص و جستجو لازم نيست.
ب) از آنجا كه نياز كشور در حال حاضر از كشورهاى خارجى و عمدتاً غربى تأمين مىگردد، مصرف آن چه حكمى دارد؟
جواب:اگر يقين داشته باشيم كه از مادّه حرام و نجس گرفته شده، استحاله صدق نمىكند، امّا راه ديگرى براى حليّت و طهارت آن وجود دارد (و آن راه عدم جريان استصحاب نجاست به سبب تغيير موضوع در نظر عرف است).
2. احكام وسواس
سؤال 476- مشكل اصلى من ديوار خانه و شستن بچّهام مىباشد، زيرا دستمالى را كه نجس بود روى لبه ديوار كه رنگ روغن شده گذاشتم. البتّه عين
نجس روى ديوار ريخته نشد، ولى رطوبت دستمال با ديوار ارتباط داشت. و چون بچّهام به تازگى چهار دست و پا راه مىرود، و دستهايش را مرتّب به ديوارها مىزند، من مرتّب دستهايش را آب مىكشم، و اين مرا آزار مىدهد. لطفاً به سؤالهاى زير پاسخ دهيد، تا ان شاء اللَّه نجات يابم.
1) راههاى سرايت نجاست را خواندهام، ولى نمىدانم منظور از رطوبت كم و غير مسرى چقدر است؟ خواهش مىكنم توضيح دهيد.
جواب:شما بىشك گرفتار وسواس شدهايد، و اگر به دستوراتى كه مىدهيم عمل كنيد به زودى نجات خواهيد يافت، و الّا مشكلات شما زياد خواهد شد.
ابتدا پاسخ سؤالهاى شما، و بعد يك دستور كلّى:
منظور از رطوبت براى سرايت اين است كه وقتى دست خشك بر آن شىء مرطوب بگذارد، انسان به آسانى آثار ترى را ببيند.
2) آيا ديوارهاى خانه به خاطر مسألهاى كه پيش آمده نجس است؟
جواب:ديوارهاى خانه به صورتى كه نوشتهايد كاملًا پاك است.
3) ظرفى كه زير شير (منظور آب لولهكشى) گذاشته مىشود، حتّى اگر سر نرود آيا حكم آب كر را دارد؟ آيا مىتوان لباس نجس را در آن آب كشيد؟
جواب:ظرفى كه زير آب لولهكشى است حكم آب كر دارد؛ پر باشد، يا خالى.
4) اگر جايى مثل دسته در، سردى آن احساس شود، آيا نجاست با دست خشك به آن منتقل مىگردد؟
جواب:سردى دسته در هيچ ارتباطى به رطوبت ندارد، و نجاست به آن منتقل نمىشود، و اين سؤال دليل وسواسى بودن شماست.
و امّا دستور كلّى:
وسواسى بودن شما به علّت ندانستن مسائل است. اگر مسائل را درست، ياد
بگيريد، راحت مىشويد. مسأله مهم اين است كه علم و يقين وسواسى نه ملاك نجاست است، نه ملاك طهارت؛ و به عبارت واضحتر، بايد ببينيد افراد عادى متديّن چه موقع علم به نجاست پيدا مىكنند، و چه موقع علم به طهارت، به همان مقدار قناعت كنيد، و اگر قلب شما راضى نشد به آن اعتنا نكنيد، و مسئوليت آن را به عهده ما بگذاريد. به شك و ترديد اعتنا نكنيد، حتّى كف توالت مادامىكه با چشم خود نجاستى در آن نبينيد بگوييد پاك است؛ كوچهها، خيابانها، مغازهها همه پاك است. اتومبيلهاى عمومى، صندلىها و دسته درهاى آنها پاك است، حمّام مادامىكه چيز نجسى به يقين در آن نباشد پاك است. تمام مسلمانها و بچّههاى آنها مادامىكه نتوانيد قسم به نجس بودن آن بخوريد پاك هستند. وظيفه شرعى شما اين است كه به آنچه گفتهايم عمل كنيد، و بعد از يك هفته آثار مثبت آن را خواهيد ديد.
سؤال 477- جوانى بيست و يكساله هستم، و به شدّت وسواس دارم. اين بيمارى مانع ترقّى من شده است. يك بار براى شما در اين مورد نامه نوشتم و شما اين گونه جواب داديد: «ما راهى نشان مىدهيم كه به افراد بسيارى توصيه كردهايم و بسيار مؤثر است و آن اين است كه شما نگاه كنيد به افراد متديّن معمولى، ببينيد آنها چقدر آب مىكشند، به همان مقدار قناعت كنيد. بقيّه براى شما پاك است و ما مسئوليّت آن را شرعاً مىپذيريم»، در حالى كه من در نامه قيد كرده بودم كه فقط از شما يك فتوا مىخواهم و آن اينكه: چيزهاى نجس و متنجّس را براى مدّتى بر من پاك بدانيد؛ ولى شما جوابى كه در بالا ذكر شد را مرقوم داشتيد و من بازهم روى حرفم هستم، اين فتوا را بدهيد تا من چيزهاى نجس و متنجّس را پاك بدانم.
جواب:شما بايد تسليم حكم خدا باشيد. حكم خدا اين است كه به مقدار
متعارف بشوييد؛ بقيّه براى شما «پاك» است، هرچند حالت وسواس به شما مىگويد نجس است، اين روشنترين راه است، و بسيارى از اين طريق درمان شدهاند.
سؤال 478- چند مسأله در مورد طهارت و نجاست برايم پيش آمده كه همواره فكر و ذهن مرا مشغول كرده و مرا به شدّت عذاب مىدهد، از درس و مطالعه افتادهام و خانوادهام نيز از رفتار من به تنگ آمدهاند. شما را به مقام رسول اللَّه صلى الله عليه و آله قسم مىدهم، مرا نجات دهيد. اگر شما بفرماييد: «اعتنا به اين موارد حرام است؛ و در صورت اعتنا به جهنّم مىروى» و گناهش را به گردن بگيريد، نجات پيدا مىكنم.
جواب:به يقين اعتنا كردن شما به مواردى كه برخاسته از وسواس است حرام مىباشد و بايد آن را ترك كنيد، و ما مسئوليّت آن را به گردن مىگيريم.
سؤال 479- تكليف من در موارد زير چيست؟
الف) گاهى زمينى نجس مىشود، بعداً برف يا باران مىآيد و تمام زمينها خيس مىشود، مردم و وسايل نقليّه از روى آن زمين نجس عبور مىكنند و به همه جا مىروند (مسجد، حرم، نانوايى، قصّابى، داخل اتوبوس شركت واحد، مدرسه، بازار و ...) و به خاطر خيس بودن زمينها نجاست را به همه آن مكانها منتقل مىكنند، به همين جهت آن مكانها را نجس مىدانم، همان گونه كه گرد و خاكهاى آن خيابانها و مكانها را نيز نجس مىدانم.
ب) هر زمان توالت مىروم با اينكه در موقع بول كردن بسيار مواظب هستم تا بول ترشّح نكند، در عين حال قطع پيدا مىكنم كه بول به شلوار و پايم ترشّح كرده است؛ لذا توالت رفتن برايم مشكل شده، و تا آن موضع را آب نكشم راحت نمىشوم.
ج) در بعضى مواقع پشت و جاهاى ديگر دستم به لبه ميز و يا لبه كتاب و يا چيزهاى زبر برخورد مىكند، و بدون اينكه دستم زخم شود يا خونى بيرون بيايد، از گوشه و كنار ناخنها و جاهاى ديگر دستم چيزى با احساس كمى درد جدا مىشود، و يا روى انگشتهاى دستم پوستهاى مختصرى وجود دارد كه با فرو بردن دست به داخل جيب و يا تماس گرفتن با چيز ديگر، آنها با احساس كمى درد از دستم جدا مىشود، لطفاً در اين موارد تكليف مرا بيان فرماييد:
جواب:بدون شك شما گرفتار وسواس هستيد؛ وظيفه شما اين است كه به ساير مردم نگاه كنيد و ببينيد در چه حد به اين امور اعتنا مىكنند و علم به نجاست پيدا مىكنند (منظور قشر متديّن است) آن مقدار كه آنها يقين مىكنند و آب مىكشند شما هم آب بكشيد، و نسبت به بقيّه تكليفى نداريد؛ هرچند فكر شما به شما بگويد نجس است؛ زيرا در اين گونه موارد افراد متديّن عادى علم و يقين به نجاست پيدا نمىكنند. ضمناً پوستهايى كه از دست و بدن جدا مىشود محكوم به پاكى است، مگر اينكه شما آنها را با فشار بكنيد و محلّ آنها سوزش پيدا كند، كه در اين صورت احتياط كنيد.
سؤال 480- منزل ما از نظر طهارت مشكل دارد؛ فرشها، دربها، ديوارهاى اطاقها، پنجرهها، پردهها، بخارى زمينى، بخارى ديوارى، جارو برقى، كمدها، بعضى از كتابها، بالشتها، رختخواب و تشكها، قاب عكسها و خلاصه تمام زندگى ما نجس است، گفتم نامهاى براى شما بنويسم تا بلكه در مورد من فتواى خاص (اجازه مخصوص) بدهيد و اين جانب را از معافيّت مخصوصى در مورد چيزهايى كه تا به حال نجس شده برخوردار سازيد، تا همه چيز و همه كس براى من طاهر باشد.
جواب:شما گرفتار وسواس هستيد و تنها درمان آن بىاعتنايى است. فتواى ما
براى شما اين است كه ببينيد مؤمنان ديگر چه اندازه به اين امور اعتنا مىكنند، به همان اندازه اعتنا كنيد؛ بقيه براى شما پاك است.
سؤال 481- اين جانب مبتلا به بيمارى وسواس هستم، و متأسّفانه بسيار شديد و غير قابل تحمّل است. مثلًا در مورد تطهير و غسل وسواس من خيلى شديد است، به گونهاى كه گاهى اوقات وقتى شب به حمّام مىروم نزديك طلوع آفتاب موفق به تطهير شده، از حمّام بيرون مىآيم. باور كنيد در طول اين چند سال به اندازه بيست سال آب مصرف كردهام، براى درمان به نزد بعضى از علماى شهرمان و يكى از مراجع قم رفتم، اذكارى به من گفتند كه مؤثّر واقع نشد. خدمت حضرت على بن موسى الرضا عليه السلام در مشهد رفتم، با چه گرفتاريهايى كه در سفر و هنگام تشرّف داشتم، و دعا و تضرّع بسيار كردم ولى متأسّفانه شفا نيافتم. اين بيمارى نزديك است مرا از پاى درآورد، نه تنها خود كه خانواده را نيز نگران و در زحمت انداختهام، بلكه باعث شده است عبادتهايم را نتوانم انجام دهم. براى اين جهت ماه رمضان را سفر مىكنم تا مشكل روزه گرفتن نداشته باشم، اگر چه در سفر هم هيچ چيز نمىخورم. چه كنم تا از اين وضع غمبار نجات يافته، و از زخم زبانهاى اطرافيان آسوده گردم؟
جواب:مشكل شما در واقع از خود شماست و مقصّر اصلى خودتان هستيد، و به همين دليل دعاى شما هم مستجاب نمىشود، و علّت اصلى آن ندانستن مسأله است. مسأله اصلى اين است كه بر شما واجب نيست يقين به طهارت و غسل و مانند آن پيدا كنيد، آنچه بر شما به عنوان يك وظيفه شرعى لازم است اينكه به مقدار ساير مردم آب بريزيد و به همان قناعت كنيد، هرچند شك در غسل و طهارت داشته باشيد، و ما مسئوليّت شرعى اين كار را مىپذيريم. شما از امروز فقط به مقدار مردم آب بريزيد و قناعت كنيد، و با بدن نجس و حال جنابت (به
گمان خودتان) نماز بخوانيد و هيچ اشكالى هم ندارد، و نماز و روزه شما كاملًا صحيح است. و ما به اين وسيله بر شما و تمام افراد وسواسى اتمام حجّت مىكنيم و مخالفت با آن گناه است. ما از خداوند مىخواهيم كه به شما توفيق توجّه به اين مسأله را عنايت نموده، و از دام شيطانى نجات پيدا كنيد.
سؤال 482- مدّتى قبل تقريباً در همه امور در دام وسواس افتادم. اكنون تا حدودى آن را از خود دور كردهام، ولى مشكلى كه هنوز دارم طول كشيدن غسل (در حدود 40 دقيقه) و گاهى هم تكرار الفاظ نماز است. لطفاً مرا راهنمايى كنيد.
جواب:بهترين راه براى ترك وسواس، بىاعتنايى به آن است. يعنى ملاحظه كنيد ديگران چه مقدار براى غسل معطّل مىشوند، شما هم چنين كنيد، مثلًا ده دقيقه يا حد اكثر يك ربع ساعت، و اگر شيطان گفت درست نشد، اعتنا نكنيد و عمل شما صحيح است و نگران نباشيد، و ما مسئوليّت آن را بر عهده مىگيريم.
3. احكام وضو
سؤال 483- فردى كه دستهايش دچار لرزه و رعشه مداوم است، و بىاختيار تكان مىخورد، چگونه وضو بگيرد؟
جواب:در صورتى كه بتواند دستش را حركت دهد، وضو گرفتن اشكال ندارد، ولى نيّتش اين باشد كه حركاتى كه از بالا به پايين است جزء وضو باشد، و عكس آن جزء وضو نباشد.
سؤال 484- شخصى كه هر دو دست او فاقد حسّ و حركت است، به طورى كه نمىتواند هنگام وضو دستها و صورت را آب بكشد، و قادر بر مسح سر و پاها نيز نمىباشد، براى وضو چگونه بايد عمل كند؟
جواب:از كسى كمك مىگيرد كه او را وضو دهد، و اگر وضو گرفتن براى او
شاقّ است، با كمك كسى تيمّم مىكند. و اگر دسترسى به كسى نبود، با همان حال نماز مىخواند.
سؤال 485- وظيفه شخصى كه زخم يا دمل يا شكستگى، در محل مسح سر يا پاهايش دارد و روى آن باز است، و آب ريختن روى آن ضرر دارد، چيست؟
جواب: هرگاه چيزى از پشت پا، يا پيش سر براى مسح كردن- و لو به اندازه يك انگشت- سالم باشد، بر آن مسح مىكند. و اگر نباشد، جبيرهاى بر آن مىگذارد، و وضوى جبيرهاى مىگيرد.[1]
سؤال 486- پاهايم به گونهاى دچار آسيب شده كه دائماً بايد كفش طبّى بپوشم، و بيرون آوردن آن براى مسح پا، بالاخص خارج از منزل، بسيار مشقّت دارد، وظيفهام چيست؟
جواب:در فرض سؤال مىتوانيد روى كفش مسح كنيد. و اگر به زحمت نمىافتيد احتياط آن است كه تيمّم را هم اضافه نماييد.
سؤال 487- اين جانب مبتلا به سينوزيت هستم، و لذا استعمال آب برايم ضرر دارد، البتّه يك بار هم عمل جرّاحى كردم ولى مؤثّر واقع نشد كه هيچ، بلكه مضر هم واقع شد. هر وقت كه براى وضو از آب استفاده مىكنم سر دردم بيشتر مىشود، و گاه خون از مجراى بينىام ترشح مىكند، و فعلًا هم با تيمّم نمازهايم را ادا مىكنم، با توجّه به مطالب بالا آيا بايد تيمّم كنم و يا وضو بگيرم (ضمناً بعضى معتقدند وضو با آب گرم براى من ضررى ندارد)؟
جواب:اگر وضو با آب گرم ضررى ندارد و تهيّه آن ممكن است بايد وضو بگيريد، در غير اين صورت تيمّم كنيد و هرچند مدّت طول بكشد جاى نگرانى نيست.
[1]احكام مربوط به وضوى جبيرهاى را در رساله توضيح المسائل، مسأله 345 به بعد مطالعه فرماييد.