سؤال 519- بدن برخى از بيماران بسترى در بيمارستان به واسطه خونگيرى و مانند آن نجس است، و بعضى نيز داراى لباس نجس مىباشند. در صورتى كه امكان غسل و دسترسى به لباس پاك نباشد، براى اداى نماز چگونه عمل كنند؟
جواب:با همان حال نماز مىخوانند، و اگر غسل بر آنها واجب شده باشد، تيمّم مىكنند.
سؤال 520- آيا با خون هموروئيد (بواسير) داخلى يا خارجى، مىتوان نماز خواند؟
جواب:در صورتى كه زخمها در خارج بوده باشد، نماز خواندن مانعى ندارد و ملحق به قروح و جروح است؛ ولى اگر زخم، داخل باشد و خون بيرون آيد، نماز خواندن با آن اشكال دارد؛ مگر در مواردى كه عسر و حرج داشته باشد.
سؤال 521- اگر در دو جاى بدن يا لباس، لكه خونى، كه هر كدام به اندازه حدوداً يك درهم است، باشد. آيا نماز خواندن با آن اشكال دارد؟
جواب: آرى، اشكال دارد.[1]
د) مكان نمازگزار
سؤال 522- نجس بودن صندلى چرخدار يا عصاى بيماران، براى نماز چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد.
سؤال 523- نماز خواندن بيماران و پزشكان و پرستاران و كارمندان بيمارستانهايى كه طبق حكم دادگاه مصادره شده، يا اجارهاى بوده و مدّت اجاره
[1]شرح مواردى كه نجس بودن لباس يا بدن نمازگزار جايز است را در رساله توضيح المسائل، مسأله 774 به بعد مطالعه فرماييد.
سپرى شده و مالك حاضر به تجديد اجاره نيست، چه حكمى دارد؟
جواب:در مورد بيمارستانهاى مصادرهاى هرگاه توسّط حكومت اسلامى مصادره شده مجاز هستيد در آن نماز بخوانيد، و در مورد اماكن اجارهاى كه مدّت اجاره تمام و صاحبش راضى به ادامه تصرّف نيست، چنانچه مجبور نباشيد در بيرون نماز خود را بخوانيد، و در صورت اجبار مانعى ندارد.
سؤال 524- بيمارانى كه بدن و لباس آنها نجس است و قادر بر جلوگيرى از سرايت نجاست به جايى كه مىنشينند نيستند، آيا مىتوانند جهت اقامه نماز جماعت يا فراگيرى احكام يا شركت در ساير مراسم دينى در مساجد حاضر شوند؟
جواب:در صورتى كه فرش يا زيراندازى زير پايشان بيندازند كه مسجد را نجس نكنند مانعى ندارد.
سؤال 525- در صورتى كه زيرزمين مسجدى را تبديل به درمانگاه كنند، مراجعه بيمارانى كه عذر شرعى دارند (مانند زنانى كه خون نفاس مىبينند) يا بيماران غير مسلمان به چنان درمانگاهى چه حكمى دارد؟
جواب:اوّلًا در صورتى مىتوان زير زمين مسجد را تبديل به درمانگاه كرد كه هيچ گونه مزاحمتى براى نمازگزاران نداشته باشد، و مردم نخواهند از آنجا براى نماز خواندن استفاده كنند. و ثانياً زنان معذور نمىتوانند به آنجا مراجعه كنند، و غير مسلمانان اگر سبب آلوده شدن آنجا نشوند مانعى ندارد. و اين در صورتى است كه درمانگاه بعداً ايجاد شده باشد. امّا اگر از اوّل آنجا وقف بر درمانگاه شده است مشكلى ندارد.
ه) واجبات نماز
1. قيام
سؤال 526- بيمارانى كه از پاى مصنوعى استفاده مىكنند و بدين وسيله نماز را
ايستاده مىخوانند، گاه به علّت خستگى پا و يا احتمال زخم شدن آن، پاى مصنوعى را در آورده، نشسته نماز مىخوانند. لطفاً بفرماييد:
الف) آيا بر اين افراد واجب است همواره به كمك پاى مصنوعى نماز را ايستاده بخوانند؟
جواب:اگر عسر و حرج نداشته باشد ايستاده نماز بخوانند، و لو با تكيه بر عصا و مانند آن باشد. و اگر موجب عسر و حرج و ناراحتى است نشسته نماز بخوانند.
ب) اگر ايستادن لازم بوده، تكليف نمازهايى كه در حال نشسته خوانده چيست؟
جواب:چنانچه جاهل قاصر بوده نمازهاى او صحيح است.
سؤال 527- بيمارى كه ايستاده نماز مىگذارد، بناگاه احساس سرگيجه و عجز مىكند، آيا مىتواند بقيه نماز را به حالت نشسته يا خوابيده بخواند؟
جواب:مانعى ندارد، ولى اگر تا آخر وقت قدرت پيدا كند احتياط اعاده است.
2. ركوع
سؤال 528- تكليف بيمارى كه نمىتواند به مقدار ركوع در حالت ركوع باقى بماند، (يعنى تنها قسمتى از ذكر را مىتواند در حالت ركوع بگويد) چيست؟
جواب:همان مقدار كه مىتواند بگويد؛ مثلًا يك سبحان اللَّه.
سؤال 529- خانم من به علّت بيمارى به هنگام شركت در نماز جماعت نمىتواند در ركوع و سجده بطور كامل از امام تبعيّت كند، زيرا اگر تا آخر سجده يا ركوع همراه امام باشد سرگيجه مىگيرد، آيا مىتواند قبل از امام سر از ركوع بردارد، يا در نماز جماعت شركت نكند؟
جواب:شركت كردن او در نماز جماعت به اين صورت اشكال دارد، نماز خود را فرادى بخواند خداوند ثواب جماعت را به وى مىدهد.
3. سجده
سؤال 530- بيمارى كه سجده را روى صندلى بجا مىآورد، اگر با كفش نماز بخواند چه حكمى دارد؟
جواب:اشكالى ندارد، ولى بهتر است كفش را بيرون آورد.
نماز مسافر
سؤال 531- بيمارى در شهرى غير از وطن خود بسترى شده، و مدّت يك ماه از بسترى شدنش مىگذرد، و مشخّص نيست چه مدّت ديگر درمان وى طول خواهد كشيد. تكليف نماز و روزهاش چيست؟
جواب:بعد از گذشت يك ماه، نماز و روزهاش تمام است.
نماز قضا
سؤال 532- برخى از بيماران در اثر بيمارى به حالت اغماء مىروند، يا طىّ عمل جرّاحى توسّط پزشك بيهوش مىشوند و نمىتوانند نماز بخوانند. آيا نمازهاى اين مدّت را بايد قضا كنند؟
جواب:نماز در موقع بيهوشى قضا ندارد.
سؤال 533- شخصى بر اثر سكته مغزى چند سال حواس درستى نداشته، به گونهاى كه اگر به او تذكّر مىدادند نماز را بدون شرايط آن مىخوانده، وگرنه نمىخوانده است. آيا چنين فردى مانند شخص بىهوش است كه نمازش قضا ندارد، يا نمازهاى او بر پسر بزرگتر واجب است؟
جواب:در فرض مسأله نماز از او ساقط است، و قضاى آن بر عهده فرزند او نيست. امّا اگر عقل و شعور كافى دارد، ولى گرفتار فراموشى مىشود احتياط
واجب آن است كه فرزند بزرگتر بعد از فوت او نمازهايش را قضا كند.
سؤال 534- شخصى چندين ماه است كه در حال كما است، اگر از كما خارج شود قضاى نمازها و روزههاى زمان كما بر او واجب است؟ و اگر به همان شكل فوت كند، پسر بزرگترش بايد آنها را قضا كند؟
جواب:نمازهاى مذكور قضا ندارد. و بر پسرش نيز نسبت به آن زمان چيزى نيست.
سؤال 535- اكنون به خاطر بيمارى در بيمارستان بسترى هستم، با توجّه به اينكه در اينجا فرصت زيادى دارم، آيا مىتوانم نمازهاى قضاى خود يا ديگران را (چه مجّانى يا در برابر اجرت) بجا آورم، با توجه به اينكه بايد نشسته نماز بخوانم و گاه امكان تطهير بدن يا لباسها وجود ندارد؟
جواب:قضاى نمازهاى واجب در اين حالت اشكال دارد؛ خواه براى خودتان يا به نيابت از ديگرى. ولى مىتوانيد براى خودتان يا به نيابت از ديگران نمازهاى مستحبّى بخوانيد.
سؤال 536- كسى كه با وضو يا غسل جبيرهاى نماز مىخواند، آيا مىتواند نمازهايى را كه در زمان سلامتىاش فوت شده، در اين حال قضا كند؟
جواب:مانعى ندارد.
سؤال 537- نماز و روزههاى فراوانى از من فوت شده است، ولى متأسّفانه اكنون بيمارم و قادر بر انجام آن نيستم، و اميدى به بهبودى در آينده نيست، آيا مىتوانم در حال حيات، شخصى را اجير كنم كه آنها را از سوى من بجا آورد؟
جواب:مىتوانيد وصيّت كنيد كه پس از شما اين كار را انجام دهند، ولى در حال حيات جايز نيست.
نماز جماعت
سؤال 538- اقتدا به امام جماعت بيمار در بيمارستانها چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه بتواند وظيفه امام جماعت را انجام دهد مانعى ندارد.
سؤال 539- امامت كسى كه مبتلا به بيمارى جذام (خوره) يا برص (پيسى) مىباشد، چه حكمى دارد؟
جواب:بنابر احتياط واجب نمىتواند امام جماعت شود؛ حتّى براى مثل خودش.
سؤال 540- آيا مىتوان به امام جماعتى كه بر اثر بيمارى نشسته نماز مىخواند، اقتدا كرد؟
جواب:كسى كه ايستاده نماز مىخواند نمىتواند به كسى كه نشسته يا خوابيده نماز مىخواند، اقتدا كند.
سؤال 541- امامت جماعت مجروحان و معلولان در فروض زير چه حكمى دارد؟
الف) دست امام جماعت به گونهاى است كه نمىتواند تمام كف دست خود را روى زمين بگذارد.
ب) دست امام جماعت مصنوعى است.
ج) ركوع و سجود را با اشاره انجام مىدهد.
جواب:در صورت اوّل و دوم جايز است، و در صورت سوم اشكال دارد.
سؤال 542- شخصى امام جماعت مسجدى است كه تمام شرايط امامت جماعت را دارا بوده، و حتّى به درجه اجتهاد هم رسيده، ولى اخيراً مبتلا به بيمارى آرتروز (درد زانو) شده است. اطبّاى معالج وى مىگويند: «به هنگام نماز بايستى مهر را مقدارى بلند كرده، سپس روى آن سجده نمايد» خلاصه به طور
طبيعى نمىتواند سجده كند، ولى بقيّه نماز را به صورت طبيعى بجا مىآورد. آيا اين مورد از مصاديق اقتداى شخص ايستاده به نشسته است كه جايز نمىباشد؟
جواب:از نظر ما دليلى بر عدم جواز نيست، و ادلّه جماعت (و لو به اطلاق مقامى) شامل چنين اشخاصى مىشود؛ بنابراين، اقتدا به چنين كسى جايز است.
سؤال 543- برخى از بيماران مجبورند روى تخت يا ويلچر نماز بخوانند، آيا اين امر موجب به هم خوردن اتّصال صفهاى نماز جماعت نمىشود؟
جواب:اتّصال صفوف به هم نمىخورد.
نماز جمعه
سؤال 544- با توجّه به اينكه براى ما بيماران حضور در نماز جمعه امكان ندارد، آيا مىتوانيم نماز ظهر جمعه را اوّل وقت بجا آوريم، يا بايد تا پايان وقت نماز جمعه صبر كنيم؟
جواب:شما مىتوانيد نماز ظهر را در اوّل وقت بجا آوريد.
بيمارى و سقوط نماز
سؤال 545- تا چه حد از بيمارىها و اختلالات روحى و روانى، باعث ساقط شدن نماز و روزه مىشود؟ تشخيص آن بر عهده كيست؟
جواب:در صورتى كه عرفاً به او ديوانه و مجنون بگويند، و يا اينكه نتواند وقت نماز را تشخيص دهد، نماز از او ساقط مىشود.
سؤال 546- اگر انسان افسرده باشد، البتّه نه از نوع خيلى شديد، بلكه از نوعى كه دكترها و روانشناسان تشخيص افسردگى مىدهند، و در اين مدّت عمداً نمازش را ترك نموده و روزه هم نگيرد، و به خدا بدگمان شود، و از رحمت او
مأيوس گردد، و كشف حجاب نمايد، در حالى كه آگاه و عاقل است، حكمش چيست؟
جواب:انسان بايد هميشه به خداوند قادر مهربان اميدوار باشد، و آنچه را او دستور داده از نماز و روزه و حجاب و ساير وظايف دينى انجام دهد، و از رحمت واسعه او مأيوس نباشد، كه نااميدى از گناهان كبيره است. و هيچ كس حق ندارد به بهانه افسردگى وظايف شرعى خود را ترك كند؛ مگر اينكه بر اثر افسردگى عقل و هوش خود را از دست بدهد.
7. احكام روزه
الف) مبطلات روزه
سؤال 547- آيا فرو بردن وسايل غير خوراكى (مانند وسايل معاينات پزشكى و دندانپزشكى) در دهان به هنگام روزه، باعث بطلان روزه مىگردد؟
جواب:موجب بطلان روزه نمىشود، مگر اينكه آلوده به آب دهان شود و آن را بيرون آورد و سپس وارد دهان كند و رطوبت آن ابزار به قدرى باشد كه در آب دهان مستهلك نشود و آن را فرو برد.
سؤال 548- فردى مبتلا به نفس تنگى شديد است، و از يك نوع وسيله طبّى استفاده مىنمايد كه با فشار دادن سوزن آن، داروى مايع به صورت پودر گاز از راه دهان به ريهها پاشيده مىشود و باعث تسكين مىگردد (اين عمل چندين بار در روز تكرار مىگردد) آيا مىتواند با وجود استفاده از اين وسيله روزهدار هم باشد، با توجّه به اينكه بدون استفاده از اين دستگاه روزه گرفتن مشقّتى غير قابل تحمّل دارد؟
جواب:اگر به صورت گاز رقيق وارد بدن مىشود مانعى ندارد و روزهاش