طبيعى نمىتواند سجده كند، ولى بقيّه نماز را به صورت طبيعى بجا مىآورد. آيا اين مورد از مصاديق اقتداى شخص ايستاده به نشسته است كه جايز نمىباشد؟
جواب:از نظر ما دليلى بر عدم جواز نيست، و ادلّه جماعت (و لو به اطلاق مقامى) شامل چنين اشخاصى مىشود؛ بنابراين، اقتدا به چنين كسى جايز است.
سؤال 543- برخى از بيماران مجبورند روى تخت يا ويلچر نماز بخوانند، آيا اين امر موجب به هم خوردن اتّصال صفهاى نماز جماعت نمىشود؟
جواب:اتّصال صفوف به هم نمىخورد.
نماز جمعه
سؤال 544- با توجّه به اينكه براى ما بيماران حضور در نماز جمعه امكان ندارد، آيا مىتوانيم نماز ظهر جمعه را اوّل وقت بجا آوريم، يا بايد تا پايان وقت نماز جمعه صبر كنيم؟
جواب:شما مىتوانيد نماز ظهر را در اوّل وقت بجا آوريد.
بيمارى و سقوط نماز
سؤال 545- تا چه حد از بيمارىها و اختلالات روحى و روانى، باعث ساقط شدن نماز و روزه مىشود؟ تشخيص آن بر عهده كيست؟
جواب:در صورتى كه عرفاً به او ديوانه و مجنون بگويند، و يا اينكه نتواند وقت نماز را تشخيص دهد، نماز از او ساقط مىشود.
سؤال 546- اگر انسان افسرده باشد، البتّه نه از نوع خيلى شديد، بلكه از نوعى كه دكترها و روانشناسان تشخيص افسردگى مىدهند، و در اين مدّت عمداً نمازش را ترك نموده و روزه هم نگيرد، و به خدا بدگمان شود، و از رحمت او
مأيوس گردد، و كشف حجاب نمايد، در حالى كه آگاه و عاقل است، حكمش چيست؟
جواب:انسان بايد هميشه به خداوند قادر مهربان اميدوار باشد، و آنچه را او دستور داده از نماز و روزه و حجاب و ساير وظايف دينى انجام دهد، و از رحمت واسعه او مأيوس نباشد، كه نااميدى از گناهان كبيره است. و هيچ كس حق ندارد به بهانه افسردگى وظايف شرعى خود را ترك كند؛ مگر اينكه بر اثر افسردگى عقل و هوش خود را از دست بدهد.
7. احكام روزه
الف) مبطلات روزه
سؤال 547- آيا فرو بردن وسايل غير خوراكى (مانند وسايل معاينات پزشكى و دندانپزشكى) در دهان به هنگام روزه، باعث بطلان روزه مىگردد؟
جواب:موجب بطلان روزه نمىشود، مگر اينكه آلوده به آب دهان شود و آن را بيرون آورد و سپس وارد دهان كند و رطوبت آن ابزار به قدرى باشد كه در آب دهان مستهلك نشود و آن را فرو برد.
سؤال 548- فردى مبتلا به نفس تنگى شديد است، و از يك نوع وسيله طبّى استفاده مىنمايد كه با فشار دادن سوزن آن، داروى مايع به صورت پودر گاز از راه دهان به ريهها پاشيده مىشود و باعث تسكين مىگردد (اين عمل چندين بار در روز تكرار مىگردد) آيا مىتواند با وجود استفاده از اين وسيله روزهدار هم باشد، با توجّه به اينكه بدون استفاده از اين دستگاه روزه گرفتن مشقّتى غير قابل تحمّل دارد؟
جواب:اگر به صورت گاز رقيق وارد بدن مىشود مانعى ندارد و روزهاش
صحيح است. و ما نمونههاى معمول آن را ديدهايم اشكالى ندارد.
سؤال 549- آيا فرو بردن چرك گلو باعث باطل شدن روزه مىگردد؟
جواب:اگر به فضاى دهان وارد نشود يا بدون اختيار فرو رود مانعى ندارد.
سؤال 550- آيا فرو بردن اخلاط سينه موجب ابطال روزه مىشود؟
جواب:اگر به فضاى دهان نرسد موجب ابطال نيست.
سؤال 551- حكم روزه بيمارانى كه از دارو استفاده مىكنند، در فروض زير چيست؟
الف) تزريق آمپول يا سرم از طريق رگ انجام مىشود و دارو:
1. فقط جنبه تقويتى داشته باشد.
2. جنبه درمانى و تقويتى داشته باشد.
3. جنبه غير تقويتى داشته باشد.
جواب:تمام تزريقات مذكور براى روزهدار اشكال دارد؛ ولى تزريق در عضله مانعى ندارد.
ب) استفاده از قطره، در سه فرض فوق نسبت به دارو، از طريق چشم، گوش، يا بينى چه حكمى دارد؟
جواب:اگر به حلق وارد نشود، يا شك داشته باشيم، اشكالى ندارد.
ج) وارد كردن دارو از طريق سوند معده (لولهاى كه از طريق دهان يا بينى وارد معده بيمار مىشود) چه حكمى دارد؟
جواب:جايز نيست؛ مگر در مواقع ضرورت كه آن نيز موجب بطلان روزه است.
سؤال 552- آيا تزريق آمپولهايى كه جهت بىحسى، كاهش درد، كشتار ميكروبها و مانند آن به كار مىرود، در صورتى كه هيچ خاصيّتى جهت رساندن
ويتامين يا موادّ غذايى به بدن نداشته باشد، روزه را باطل مىكند؟
جواب:تمام تزريقات دارويى و تقويتى و بىحسّى و واكسن هرگاه در عضله باشد براى روزهدار اشكال ندارد، ولى از تزريق در رگ مطلقاً پرهيز شود.
سؤال 553- آيا خوردن داروهاى خوراكى كه به هيچ وجه جنبه غذايى نداشته باشد، بلكه جهت تسكين آلام بيمار به كار مىرود مبطل روزه است؟
جواب:بدون شك مبطل روزه است.
سؤال 554- آيا شستشوى معده از طريق سوند معده، باعث ابطال روزه بيمار مىشود؟ (توضيح اينكه شستشوى معده با مايعات از طريق سوند انجام مىگيرد، سپس مايع وارد شده از طريق سوند به بيرون كشيده مىشود).
جواب:جايز نيست، مگر در حال ضرورت، كه در اين صورت بايد روزه آن روز را قضا كند.
سؤال 555- روزه بيمارى كه تنقيه مىكند، اما مايع به شكم او نمىرسد و فقط به نشيمنگاه وارد مىشود، چه حكمى دارد؟
جواب:روزه او باطل است، هر چند به شكم نرسد.
سؤال 556- بيمارى كه ناچار است هر روز، يا يك روز در ميان، با آب خالص تنقيه كند، تكليف روزههايش چه مىشود؟
جواب:اگر مىتواند، اين كار را در شب انجام دهد. و اگر نمىتواند، بايد روزه را قضا كند.
ب) تشخيص ضرر با كيست؟
سؤال 557- پزشكان شخص بيمارى را از روزه گرفتن منع مىكنند، ولى او مىداند كه روزه برايش ضرر ندارد. وظيفهاش چيست؟
جواب:بايد روزه بگيرد.
سؤال 558- در بعضى از موارد، پزشكان در مورد بيماران چنين اظهار نظر مىكنند:
«روزه براى فلان بيمار 80% مضرّ است» و منظورشان اين است كه طبق آمار علمى 80% افرادى كه با اين بيمارى روزه گرفتهاند دچار ضرر شدهاند. چنانچه اين اظهار نظر براى انسان يقينآور باشد، ولى وضعيّت خود را از نظر تطبيق آمار بر خودش نداند، حكم روزهاش چيست؟
جواب:چنين آمارهايى در صورتى كه از اطبّاى متعهد شنيده شود طبعاً موجب خوف ضرر مىشود، و روزه با آن واجب نيست.
سؤال 559- آيا توصيه پزشك و پرستار، مبنى بر ضرر داشتن روزه، يا حركت اعضاى بدن بيمار، يا استعمال آب براى وضو، يا ايستاده نماز خواندن، يا خم شدن براى سجده و مانند آن، مجوّز شرعى محسوب مىشود؟
جواب:چنانچه در مخالفت دستور او خوف ضرر باشد مجوّز شرعى دارد.
سؤال 560- چنانچه طبيبى، بيمارى را از روزه گرفتن منع كند (با توجّه به اينكه برخى از اطبّا نسبت به مسائل شرعى بىاطّلاع هستند) آيا نظر او در اين زمينه قابل قبول است؟
جواب:اگر طبيب مورد اطمينانى باشد نظريّهاش قابل قبول است.
سؤال 561- متأسّفانه كليهام سنگساز است. بدين جهت پزشك مرا از روزه منع كرده، و دستور داده كه روزانه حد اقل 10 ليوان آب بنوشم. آيا نظر ايشان، كه فردى متديّن مىباشد، لازم الاتّباع است؟ اگر روزه بگيرم، و به علّت عدم شرب مايعات در روزههاى ماه رمضان، كليهام طبق پيشبينى پزشك دچار مشكل شود، آيا مرتكب معصيت شده و روزهام باطل است؟
جواب:هرگاه از گفته طبيب حاذق متعهّد خوف ضرر پيدا كنيد كه روزه برايتان
ضرر دارد، روزه را افطار مىكنيد. و چنانچه پس از ماه مبارك توانستيد، قضاى آن را به جا آوريد. و اگر بيمارى شما تا ماه رمضان سال بعد ادامه پيدا كرد، قضا بر شما واجب نيست؛ بلكه براى هر روز فقط يك مدّ طعام (هفتصد و پنجاه گرم، يا مانند آن) به فقيرى مىپردازيد. و با توجّه به اينكه اشتياق زيادى براى روزه گرفتن داريد، خداوند ان شاء اللَّه به شما اجر روزه داران را عنايت خواهد كرد.
ج) مكروهات روزه
سؤال 562- كشيدن دندان، يا هرگونه اعمال جرّاحى لثه و دندان، كه باعث خونريزى مىشود، در حال روزه چه حكمى دارد؟
جواب:مكروه است، ولى روزه را باطل نمىكند.
د) بيمارانى كه روزه بر آنها واجب نيست
سؤال 563- زنى 63 ساله هستم كه شش بچه به دنيا آوردهام. در دوران حاملگى و شيرخوارگى بچّهها (حدود 12 سال) نتوانستم روزه بگيرم، پس از آن نيز تاكنون هر وقت خواستم روزه بگيرم دچار خونريزى معده شده، و با توصيه پزشكان روزه نگرفتهام، اكنون تكليف بنده چيست؟
جواب:در حال حاضر شما مكلّف به روزه نيستيد، و احتياط واجب آن است كه اگر قدرت داريد براى هر روز به اندازه يك مدّ طعام (750. گرم گندم) به شخص نيازمندى بدهيد. همچنين براى ايّام گذشته كه روزه نگرفتهايد، و تا سال بعد هم توانايى بر روزه نداشتهايد.
سؤال 564- بعضى از برادران قطع نخاعى طبق دستور پزشك بايد هر چند ساعت مقدارى مايعات بنوشند. وظيفه آنان براى روزه چيست؟
جواب:روزه از آنها ساقط است. و به جاى آن، در صورتى كه قدرت مالى
داشته باشند براى هر روز يك مدّ طعام كفّاره مىدهند.
سؤال 565- هرگاه بيمار در اثناى روز ماه مبارك رمضان خوب شود، در چه صورت بايد نيّت روزه كند؟
جواب:اگر پيش از ظهر خوب شود، و كارى كه روزه را باطل مىكند انجام نداده باشد، بايد نيّت روزه كند، و احتياطاً قضا هم نمايد. ولى اگر بعد از ظهر خوب شود، روزه آن روز واجب نيست، فقط بايد قضاى آن را بجا آورد.
8. احكام حجّ بيماران
الف) استطاعت
سؤال 566- از آنجا كه متأسّفانه معتاد هستم، اداره بهداشت طبق مقرّرات جمهورى اسلامى از رفتن من به حج جلوگيرى مىكند. تكليف من با وجود استطاعت مالى و هفتاد و دو سال سن چيست؟
جواب:اگر قبلًا مستطيع بوده و قادر بر رفتن به مكّه نيز بودهايد و نرفتهايد، حج بر شما مستقر شده است، و اگر مأيوس از ترك اعتياد هستيد بايد نايب بگيريد.
ولى اگر قبلًا استطاعت نداشتهايد، در فرض سؤال مستطيع نيستيد؛ مگر اينكه بتوانيد- هر چند با ترك اعتياد- اجازه بگيريد و به حج برويد.
ب) محرّمات احرام
سؤال 567- اين جانب به علّت قطع نخاع و عدم كنترل ادرار و ... نمىتوانم بدن و لباس احرام خود را پاك نگه دارم. وظيفهام چيست؟
جواب:آن مقدار كه مىتوانيد محافظت كنيد، و آنچه موجب عسر و حرج است اشكال ندارد.
سؤال 568- وظيفه بيمارى كه مجبور است در حال احرام از لباس دوخته شده استفاده كند چيست؟
جواب:اين كار براى او مجاز است، ولى بايد براى هر احرام يك كفّاره بدهد.
سؤال 569- تزريق آمپول در حال احرام در صورتى كه خون بيايد، براى تزريقكننده و شخص محرم كه به او تزريق مىشود، چه صورتى دارد؟
جواب:حرام نيست، خواه خون بيايد يا نيايد.
سؤال 570- آيا خون گرفتن از بدن با سرنگ، از مصاديق ادماى محرّم است، و در حال احرام پرهيز از آن لازم مىباشد؟
جواب:جزء ادماء محسوب مىشود، ولى به فتواى ما، ادماء براى مُحرِم مكروه است، نه حرام.
سؤال 571- آيا در حال احرام مىتوان دندانى كه شديداً درد دارد، و پزشك سفارش به كشيدن آن كرده را كشيد، هر چند باعث خونريزى شود؟
جواب:خارج كردن خون از بدن در حال احرام، چه در حال ضرورت و غير ضرورت، حرام نيست و كفّارهاى ندارد، ولى مكروه است.
سؤال 572- آيا منظور از كشيدن دندان- كه در فرض خونريزى مكروه است- دندان شخص محرم است، يا شامل دندان ديگرى هم مىشود؟ مثلًا اگر دندانپزشك محرم باشد، و دندان شخص محرم يا غير محرمى را بكشد، آيا كراهت دارد؟
جواب:شامل دندان غير نمىشود.
ج) طواف
سؤال 573- با توجّه به اينكه به علّت بيمارى همواره كيسه مخصوص ادرار