11. مراجعه به پزشك غير همجنس
سؤال 583- مراجعه بيمار به پزشك غير همجنس در هر يك از دو حالت زير چه صورتى دارد؟
الف) در صورتى كه فقط مستلزم نگاه به غير وجه و كفّين باشد.
ب) در صورتى كه علاوه بر نگاه، نياز به لمس و ساير معاينات نيز باشد.
جواب:مادام كه دسترسى به پزشك همجنس است به غير همجنس مراجعه ننمايد، مگر در موارد ضرورت يا جايى كه همجنس توانايى كافى ندارد.
سؤال 584- در صورتى كه عمل جرّاحى، يا پانسمان، منوط به نظر يا لمس عورت باشد، آيا اولويّت با هم جنس است؟
جواب:همجنس اولويّت دارد.
سؤال 585- چنانچه در شهرى هم پزشك زن و هم پزشك مرد باشد، مراجعه بيمار زن به پزشك مرد در دو صورت زير چه حكمى دارد؟
الف) در صورت تساوى علمى و مهارت تخصّصى دو پزشك (زن و مرد)،
ب) در صورتى كه احتمال برود متخصّص مرد عالمتر است؟
جواب:الف) اگر احتياج به معاينه بدنى و نظر و لمس داشته باشد بايد به پزشك زن رجوع كند.
جواب:ب) اگر احتمال قوى به تفاوت آن دو بدهد، و اين تفاوت در درمان او يا رفع خطرات مؤثّر باشد، مىتواند پزشك مرد را مقدّم بدارد.
سؤال 586- آيا اظهارات مسئولين بيمارستانها مبنى بر كمبود پرسنل جهت جداسازى پرستاران، ضرورت انجام امور بيماران توسّط پرستاران غير همجنس را فراهم مىنمايد؟
جواب:در صورتى كه مورد اعتماد باشند اشكالى ندارد.
سؤال 587- مراجعه زنان نامحرم به دندان پزشكانى كه با دستكش پلاستيكى كار مىكنند، و تماس دست آنان با صورت به وسيله دستكش است، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه همجنس يافت نشود، جايز است.
سؤال 588- آيا مراجعه زن به پزشك مرد، در صورتى كه بتواند پزشك زن بيابد، جايز است (با توجّه به اينكه معمولًا پزشكان مرد به دليل سابقه زيادتر از مهارت بيشترى برخوردار بوده، و در امر طبابت از بانوان پزشك موفّقتر و حاذقتر هستند)؟ فرض سؤال در جايى است كه از او معاينه جسمى به عمل مىآيد.
جواب:در صورتى جايز است كه تفاوت آگاهى آن دو در حدّى باشد كه بيم آن برود پزشك زن موفّق به معالجه نشود، و بيمارى ادامه يابد، يا تشديد شود، يا بهبودى به تأخير افتد.
سؤال 589- بعضى از خانمها براى معالجه به دكتر مرد مراجعه مىكنند. آيا با علم به اينكه اين خانم قادر است به دكتر زن مراجعه كند، مىتوان او را معالجه كرد؟
جواب:در فرض سؤال دكتر بايد او را به طبيب زن راهنمايى كند؛ مگر اينكه آن زن واقعاً اعتقادى به طبيب زن نداشته باشد، و خود را ناچار بداند.
سؤال 590- در صورت عدم ضرورت، آيا پرستاران مىتوانند پانسمان بيمارهاى غير همجنس را بررسى و تعويض نمايند؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 591- سونوگرافى نسوج نرم، مثل بيضهها، پستان، عروق دست و پا، نيازمند عريان شدن موضع است، و اين موضع در معرض ديد سونوگراف قرار
مىگيرد. با توجّه به اينكه متخصّص سونوگراف زن، بسيار كم، و در برخى از شهرها وجود ندارد، رجوع به مردان چه حكمى دارد؟
جواب:تنها در صورت ضرورت براى درمان جايز است.
سؤال 592- در موارد فوق معمولًا غير از محلّ مورد معاينه، اطراف آن نيز عريان مىشود. عريان كردن اطراف، كه در معرض ديد قرار مىگيرد، چه حكمى دارد؟
جواب:به مقدارى كه لازم است بايد عريان شود.
سؤال 593- آيا در سونوگرافى از شكم يا پستان خانمها، از نظر حرمت نگاه پزشك غير همجنس، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:تفاوتى ميان اين دو نيست.
سؤال 594- در صورت وجود پزشك زن و مرد به تعداد كافى، آيا ملاك مراجعه بيماران، همجنس بودن پزشك است يا حاذق بودن؟
جواب:در صورتى كه در عدم مراجعه به حاذقتر، بيم خطر و ضرر باشد، بايد حاذقتر را مقدّم بشمرد. و اگر بيم ضرر و خطرى نباشد، معيار همجنس بودن است. (البتّه در مواردى كه معاينات بدنى لازم است).
سؤال 595- تعيين حاذق بودن طبيب به عهده چه مرجعى است؟ بيمار يا مراجع ديگر؟
جواب:بديهى است حاذق بودن را تنها اهل خبره مىتوانند تشخيص دهند.
سؤال 596- آيا مىتوان بيماران را به مراجعه به پزشك هم جنس، حتّى با ادّعاى اضطرار و مجوّز شرعى، ملزم كرد؟
جواب:در صورتى كه بيمار خود را ناگزير از مراجعه به غير همجنس ببيند، مراجعه به غير همجنس مجاز است.
سؤال 597- لمس و نظر بيماران غير همجنس تا چه سنّى جايز است؟
جواب:مادامىكه مميّز نباشند، لمس و نظر جايز است. و هنگامى كه به حدّ تميز رسيدند نگاه كردن قبل از بلوغ، اگر مفسده خاصّى نداشته باشد، اشكالى ندارد.
سؤال 598- آيا پزشك مىتواند از معاينه بيمار غير همجنس، كه به او مراجعه كرده، خوددارى كند؟
جواب:در صورتى كه بيمار بتواند به وسيله طبيب همجنس مشكل خود را حل كند، بايد به او مراجعه نمايد.
سؤال 599- اگر بطور مثال، خانم بيمارى كه جانش در خطر است به تنها پزشك يك روستاى دور افتاده كه مرد است مراجعه كند، آيا اين پزشك مجاز است هر گونه معاينه ضرورى را در مورد بيمار انجام دهد؟
جواب:اگر دسترسى به طبيب زن يا مرد محرم نباشد جايز است.
سؤال 600- در فرض سؤال فوق، اگر جان بيمار در خطر نباشد بلكه يك بيمارى خفيف يا متوسّط باشد، آيا خانم بيمار حتماً بايد به پزشك همجنس در شهر مراجعه كند، يا پزشك مرد مجاز است با انجام معاينات ضرورى، اقدام به تشخيص و درمان نمايد؟
جواب:اگر رفتن به شهر كارى شاقّ و موجب عسر و حرج باشد، و بيمار مزبور نياز به مراجعه به طبيب داشته باشد جايز است.
سؤال 601- در صورت لزوم، به طور كلّى چه پزشك همجنس در دسترس باشد چه نباشد، لمس بدن خانم بيمار از روى لباس، چه صورتى دارد؟
جواب:در فرض مسأله براى مقاصد پزشكى مانعى ندارد.
سؤال 602- ذكر نكته مهمّى در اينجا ضرورى به نظر مىرسد، و آن اينكه:
اگر با يك سرى تمهيدات لازم بتوانيم در سطح كشور، موفّق به جداسازى مراكز درمانى خواهران از برادران شويم، با توجّه به اينكه هر پزشكى در طول دوران دانشجويى خود بايد هر چند مختصر از انواع و اقسام اختلالات و بيمارىها چه در مورد آقايان و چه خانمها آگاهى يافته و آموزش ببيند، اعمّ از انجام معاينات كامل، آگاهى از بيمارىهاى زنان، و چگونگى انجام زايمان سالم و مانند آن، و با توجّه به اينكه در مورد دانشجويان، اين موارد بيشتر آموزشى هستند تا درمانى، يعنى ممكن است نجات جان بيمار در همان زمان وابسته به اين درمان نباشد، امّا به وسيله اين آموزش (كه در بيمارستانهاى آموزشى صورت مىگيرد) دانشجو براى مراحلى كه در آينده زندگى بيماران وابسته به وجود او خواهد بود، آماده مىشود. و از اين رو هر يك از دانشجويان در دورههاى مختلف، ملزم و مجبور به گذراندن واحدهاى درسى (در بيمارستانهايى كه بيماران آن اعم از زنان و مردان مىباشند)، و فراگيرى تمام مسائل و امتحان دادن در پايان دوره مىباشند، تا بتوانند در نهايت فارغ التحصيل موفّقى باشند.
با در نظر گرفتن تمامى اين شرايط، بفرماييد تكليف و وظيفه دانشجو چيست؟
آيا مىتواند به خاطر رعايت مسائل شرعى از فراگيرى كامل بسيارى از مسائل بگذرد، و در نتيجه در گذراندن واحدهاى درسى هم ناموفّق باشد، و يا در هر شرايطى و با هر وسيلهاى بايد به فراگيرى صحيح كارش بپردازد، تا در آينده دچار مشكل نشود؟ و به طور كلى، چگونه مىتوان بين وظيفه پزشكى و دانشجويى كه در كتب پزشكى بر انجام آن تأكيد شده، و وظيفه شرعى و اسلامى كه طبيعتاً نبايد با وظيفه پزشكى تناقض داشته باشد جمع كرد؟
جواب:چنانچه نجات مسلمين (و لو در آينده) متوقّف بر اين گونه آموزشها
باشد، و راه منحصر به اين معاينات و مشاهدات باشد جايز است.
سؤال 603- همان طور كه مستحضريد تخصّصهاى علوم پزشكى بسيار زياد، و متخصّصين خانم در هر رشته در حال حاضر در ايران به جز در برخى رشتهها معمولًا نادر و كم مىباشند، فلذا در شهرهاى كوچك و بزرگ نيز بايد به خاطر تعداد زياد بيماران و تعداد كم پزشك و يا تحميل هزينه گزاف، همان طور كه بسيار شايع است خانمهاى بيمار به پزشك مرد مراجعه كنند. در اين صورت وظيفه پزشك مورد مراجعه چيست؟ اگر بتواند و يا احتمال دهد كه مىتواند با معاينات مختلف و ضرورى بيمارى را تشخيص دهد و درمان كند مكلّف است چنين كارى را انجام دهد، يا بايد وى را به يك پزشك خانم ارجاع دهد؟ در شرايطى كه خيلى از بيماران، به دلايل فوق قادر به اين كار نيستند، آيا در صورت ارجاع و تأخير در تشخيص و درمان بيمارى وى، اين پزشك مسئول نيست؟
جواب:در فرض مسأله نبايد در درمان او تعلّل ورزد، چون نوعى ضرورت است، و اگر تعلّل ورزد مسئول است.
سؤال 604- در صورت لزوم، مشاهده و لمس موهاى خانم بيمار، جهت معاينه توسط پزشك مرد چه صورتى دارد؟
جواب:در صورتى كه لمس يا مشاهده براى تشخيص بيمارى ضرورت داشته باشد جايز است.
سؤال 605- اگر پزشك مرد مجبور به معاينه خانم بيمار شود، يا برعكس خانم بيمار ناچار به مراجعه به پزشك مرد گردد، با توجّه به اينكه در صورت رعايت كامل مسائل شرعى و اخلاقى در معاينه كامل خانمها شايد بتوان گفت بيش از 90% معاينات كه در كتب پزشكى به انجام آنها تأكيد شده نبايد انجام بگيرد. اگر با اين گونه معاينه سطحى و غير كامل، بيمارى وى تشخيص داده نشده، و درمان
كامل صورت نگيرد، آيا پزشك مسئول است؟ اگر مسئول است چاره چيست؟
آيا بايد بر خلاف مسائل شرعى عمل كند؟
تذكّر اين نكته ضرورى است كه پزشكان متخصّص و مجرّب بدون احتياج به معاينات كامل ممكن است بتوانند تشخيص دهند و درمان كنند، امّا براى افراد نامجرب و دانشجويان تا رسيدن به اين مرحله، زمان زيادى لازم است.
جواب:مانند مسأله سابق است.
سؤال 606- با توجّه به اينكه جهت معاينه ساده پروستات، حتماً بايد از طريق مقعد، بيمارى را مورد بررسى قرار داد، تا تشخيص قطعى بيماريهاى پروستات داده شود؛ همچنين در بسيارى از بيماريهاى آلت تناسلى، مشاهده و گاه لمس آن ضرورى است. آيا در چنين مواردى پزشك مرد مىتواند بيمار مرد را بدون اشكال شرعى معاينه نمايد؟ اگر با عدم انجام اين معاينه، بيمارى را تشخيص ندهد، و بيمارى- مثلًا سرطان- پيشرفت كند، آيا پزشك مسئول است؟ (با توجّه به اينكه استفاده از آيينه هميشه امكانپذير نيست، و در ضمن عمل لمس نيز بايد با ديد كامل و با دست انجام شود، و از اين رو در حال حاضر در تمامى مراكز درمانى اين معاينه مستقيماً انجام مىشود).
جواب:از سؤال استفاده مىشود كه اين امر ضرورى است، و در اين صورت معاينات مزبور اشكالى ندارد. و اگر در اين گونه موارد پزشك كوتاهى كند مسئوليّت دارد.
سؤال 607- طبق نظرات عموم پزشكان، يكى از معايناتى كه امروزه در هر بيمارى، به خصوص در بيماريهاى ادرارى- تناسلى جزء معاينات اصلى اوّليه به شمار مىآيد؛ اگر چه در انجام آن متأسفانه يا خوشبختانه مسامحه مىشود، عملى به نام «توشه ركتال» است- كه يك نوع معاينه نظرى و لمسى از طريق مقعد
مىباشد، و از طرفى يكى از دقيقترين روشهاى تعيين درجه حرارت فرد از طريق مقعد مىباشد. با توجّه به مطالب فوق، و اينكه اين معاينات گاه به خاطر احتياط در جهت تشخيص يا ردّ برخى بيماريها انجام مىشود، و گاه در تشخيص برخى بيماريها بسيار مؤثّر و روش كم خرج و سادهاى به نظر مىآيد.
آيا پزشك مرد مجاز است چنين معاينهاى را چه جهت آموزش (به وسيله دانشجويان) و چه جهت تشخيص احتمالى يا قطعى در مورد بيمار مرد انجام دهد؟ و اگر با عدم انجام آن، متوجّه بيمارى و راه درمان وى نشود آيا مسئول نيست؟
جواب:دقيقاً مانند مسأله سابق است.
سؤال 608- مراجعه به دكتر متخصّص غير مسلمان چه حكمى دارد؟
جواب:اگر مفسده خاصّى بر آن مترتّب نشود اشكالى ندارد.
12. تمايلات هم جنسگرايانه
سؤال 609- در بين بيماران مراجعهكننده به كلينيكهاى روانپزشكى، بيمارانى وجود دارند كه داراى تمايلات همجنسگرايى مىباشند، علم روانپزشكى امروز اين بيماران را به دو گروه تقسيم مىكند:
گروه اوّل، كه اصطلاحاً به آنها (اگوديستانيك) مىگويند، از اينكه داراى تمايلات همجنسگرايى هستند احساس ناراحتى نموده، و اين احساس را به درون خود متعلّق ندانسته، و مايل هستند درمان شوند، علم روانپزشكى اين بيماران را مداوا نموده، و درمان اكثر اين بيماران موفقيتآميز است. و اين بيماران پس از درمان، به جنس مخالف علاقه پيدا نموده، و مىتوانند ازدواج كنند.