ندارد، در اين شرايط نگاه به بدن نامحرم چگونه است؟
جواب:تا ضرورت قطعى نباشد نگاه كردن جايز نيست.
سؤال 85- در مواردى كه راديولوژى يا سونوگرافى شلوغ است، اگر متصدّيان براى انجام خدمات منتظر پوشيدن لباس نفر قبلى باشند متضرّر مىشوند، لذا قبل از اينكه فردى كاملًا لباس بپوشد. نفر بعد بايد آماده شود. در اين مواقع مشتريان چشمشان به بدن يا موى نامحرم مىافتد؛ چنين وضعيّتى از نظر شرعى چه حكمى دارد؟ آيا متصدّيان بايد ضرر را متقبّل شوند، تا گناه براى ديگران اتّفاق نيافتد؟
جواب:براى حفظ ارزشهاى اسلامى گاه بايد ضررهايى را متحمّل شد.
سؤال 86- بيهوش ساختن بيمار و كنترل علايم حياتى وى در اتاق عمل، معمولًا توسّط پرسنل مرد انجام مىگيرد، و تا پايان عمل جرّاحى آنچه در معرض ديد پزشك جرّاح است، معمولًا در معرض ديد پرسنل اتاق عمل و گروه بيهوشى نيز هست. آيا مشاهده بدن بيمار غير هم جنس توسّط اين افراد جايز است؟
جواب:در صورت ضرورت اشكال ندارد.
سؤال 87- با توجّه به اينكه براى بيمار بيهوش امكان پوشانيدن بدن وجود ندارد، آيا افراد ديگر، اعمّ از پزشك، پرسنل بيهوشى، جرّاح، تكنسينهاى اتاق عمل، كارمندان عادّى بيمارستان، مكلّف به پوشانيدن بدن او از نامحرم هستند؟
جواب:تا آنجا كه مىتوانند و امكان دارد بايد بدن را بپوشانند.
سؤال 88- پزشكان زن براى معالجه خانمهاى بيمار به عورت آنها نگاه مىكنند، اين عمل چه حكمى دارد؟
جواب:اين كار تنها در صورت ضرورت و به مقدار ضرورت جايز است.
سؤال 89- فلسفه حرمت نگاه به عورت، جلوگيرى از مفاسد اجتماعى عنوان
شده است. آيا جنبه غير اخلاقى اين كار، و عدم ورود به حريم خصوصى افراد، نيز نقشى در اين تحريم دارد؟
جواب:آرى اين جنبه نيز مؤثّر است.
6. لمس
سؤال 90- تزريق آمپول به جنس مخالف چه حكمى دارد؟
جواب:در غير صورت ضرورت جايز نيست.
سؤال 91- بسيارى از احكام شرع در مسائل پزشكى مشروط به عدم لمس و نظر جنس مخالف شده است، آيا منظور از لمس، لمس مستقيم پوست يا بدن بيمار است، يا در صورتى كه دست پزشك با پوششهايى نظير دستكش طبّى پوشيده باشد، نيز اشكال دارد؟
جواب:در صورتى كه بدن مستقيماً تماس پيدا نكند، براى نيازهاى پزشكى اشكالى ندارد.
سؤال 92- لمس بدن بيمار با دستكش پلاستيكى چه حكمى دارد؟
جواب:اگر مفاسدى بر آن مترتّب نشود اشكالى ندارد.
سؤال 93- براى معاينه كليهها لمس مستقيم ضرورى است، ولى از روى لباس نازك و بدون نگاه هم بيمارى قابل تشخيص است. آيا در اين صورت لمس و نگاه بدون پوشش، يا با پوشش جايز است؟
جواب:با پوشش مانعى ندارد.
سؤال 94- هرگاه گرفتن نبض و فشار خون به راحتى از روى پارچه يا دستكش امكانپذير باشد، آيا برهنه كردن جايز است؟
جواب:در فرض مسأله حرام است.
سؤال 95- نگاه و لمس در اتاق عمل، به ندرت شهوانى، بلكه امرى كاملًا
عادى است. آيا عادى شدن، حكم شرعى را تغيير مىدهد؟
جواب:عادى شدن حكم شرع را تغيير نمىدهد؛ ولى اين كار به مقدار ضرورت جايز است.
سؤال 96- آيا لمس و نظر باطن بدن نامحرم، اعم از ريهها، ناى، مرى، قلب، معده، روده، مثانه و رحم، حكم ظاهر را دارد؟
جواب:لمس و نظر به باطن حكم ظاهر را ندارد؛ ولى بهتر آن است تنها به موارد ضرورت قناعت شود.
سؤال 97- آيا حكم لمس و مشاهده فرد بيهوش و باهوش، زنده و مرده، مسلمان و كافر متفاوت است؟
جواب:همه اينها در حال ضرورت جايز است.
سؤال 98- خانمى نمىدانسته گذاشتن دستگاه درون رحمى اگر مستلزم نظر و لمس حرام باشد جايز نيست، لذا اين كار را انجام داده است. با توجّه به اينكه اگر آن را خارج نكند مجبور است هرچند وقت يك بار براى معاينه نزد دكتر برود، و اين مستلزم نظر و لمس حرام است. آيا بايد آن را بيرون آورد؟
جواب:مادام كه بيرون آوردن آن لازم نباشد، مىتواند آن را به حال خود باقى بگذارد، و بعد به عنوان ضرورت آن را خارج نمايد.
سؤال 99- با توجه به اينكه ختنه كردن افراد بالغ، بدون مشاهده و لمس امكان ندارد، حكم آن چيست؟
جواب:از بابت ضرورت جايز است.
سؤال 100- در بسيارى از موارد در اتاق عمل، يا غير اتاق عمل، نياز به وصل سوند (لوله مخصوص تخليه ادرار) است، و اين كار بدون نگاه و لمس آلت تناسلى امكانپذير نيست. آيا نگاه و لمس براى اين كار جايز است؟
جواب:آرى در موارد ضرورت جايز است.
سؤال 101- در معاينات مربوط به مثانه، بايد آلت تناسلى شستشو و ضدّ عفونى شود، و وضع مثانه با وارد ساختن دستگاهى به داخل آن، مشاهده گردد.
آيا اين كار توسّط پرسنل اتاق عمل (هم جنس، يا غير همجنس) جايز است؟
جواب:تنها در صورت ضرورت جايز است.
سؤال 102- مشاغلى چون دندان پزشكى، زايمان، جرّاحى و مانند آن مستلزم نظر و لمس بدن بيمار است. حكم شرعى آن چيست؟ آيا تفاوتى بين صورت ضرورت و غير آن هست؟ معيار ضرورت چيست؟
جواب:اين گونه امور فقط در صورت ضرورت جايز است، و معيار ضرورت تشخيص عرف عام و صالح است.
سؤال 103- در سازمانهاى نظامى كشور و برخى ديگر از سازمانهاى دولتى، براى استخدام نيروى جديد، ابتدا بايستى متقاضى را از هر جهت معاينه كامل بدنى نمايند، تا از سلامت جسمى وى اطمينان حاصل شود. در اين آزمايشات تمامى اعضاى بدن از جمله دستگاه تناسلى مورد معاينه قرار مىگيرد. آيا پزشك همجنس اجازه ديدن و لمس آن قسمت از بدن را جهت معاينه و احراز سلامتى دارد؟
جواب:در مواردى كه ضرورت دارد مجاز است. و منظور از ضرورت اين است كه معاينه بدنى براى آن كار لازم است، و بدون معاينه بدنى استخدام نمىكنند، و شخص هم نياز به استخدام دارد.
7. خلوت با اجنبيّه
سؤال 104- در بسيارى از موارد مجبور هستم در اطاق ويزيت براى چند دقيقه با بيمار غير همجنس تنها باشم، تا به راحتى مشكلات خود را بيان كند. آيا اين كار خلوت با اجنبيّه محسوب شده و حرام است؟
جواب:چنانچه درب اطاق قفل نباشد، خلوت با اجنبيّه صدق نمىكند.
سؤال 105- در پارهاى از اوقات جز من و منشىام كس ديگرى در مطب نيست.
آيا مىتوانم او را عقد موقّت كنم، تا مرتكب گناه خلوت با اجنبيّه نشوم؟
جواب:با رعايت شرايط شرعيّه- از جمله اينكه در صورت باكره بودن با رضايت پدر دختر باشد- اشكالى ندارد. در ضمن توجّه داشته باشيد كه اين امر عوارض و آثار نامطلوب جنبى نداشته باشد. البتّه در صورتى كه درِ مطب از داخل قفل نباشد و هركس بتواند وارد شود، خلوت با اجنبيّه صدق نمىكند.
8. انواع درمان
الف) روان درمانى
سؤال 106- آيا بسترى كردن بيمار روانى، با توجّه به اينكه هنوز امكان روان درمانى مناسب وجود ندارد، و بخش روانى گاه همچون يك زندان جهت تجويز داروهاى خوابآور و خواب كردن بيشتر بيماران مورد استفاده قرار مىگيرد، جايز است؟
جواب:در صورتى كه راه درمان، يا راه پيشگيرى از مزاحمتها، منحصر به آن باشد مانعى ندارد.
سؤال 107- تعدادى از مبتلايان به بيماريهاى روانى به علّت انجام كارهاى خلاف اخلاق اجتماعى، يا منافى عفّت، به آن گرفتار شدهاند. روان پزشك بايد جهت درمان، يا دادن مشاوره، از آنها اطّلاعاتى كسب كند. آيا تجسّس در چنين مواردى براى پزشكان جايز است؟ در صورتى كه بخشى از تجسّس به دليل حسّ كنجكاوى خود پزشك بوده، و نقش آن جهت درمان ضعيف باشد، چه حكمى دارد؟
جواب:تجسّسهاى روان درمانى، كه براى درمان ضرورى به نظر برسد، جايز است.
سؤال 108- افشاى برخى از اسرار بيماران روانى ممكن است باعث جلوگيرى از جرمهاى قانونى شود. آيا انتقال چنين اطّلاعاتى به نيروهاى امنيّتى جايز، يا واجب است؟ با توجّه به اينكه در صورت افشا، اعتماد مردم از آنها سلب مىشود.
جواب:در صورتى كه بتوانند به عنوان نهى از منكر اطّلاعات كلّى را برسانند، بىآنكه نام اشخاصى فاش شود مانعى ندارد، بلكه گاهى واجب است.
سؤال 109- افشاى بسيارى از اسرار بيماران، ممكن است موجب كاهش فساد يا فحشا گردد. آيا روان پزشك مجاز به افشاى آن، و دادن اطّلاعات به نيروى انتظامى مىباشد.
جواب:مانند جواب سابق است.
سؤال 110- در بعضى از تيمارستانها گاهى اوقات براى آرام كردن بيماران روانىِ شديد، آنان را كتك مىزنند. آيا گناهى متوجّه پرستاران مىباشد؟
جواب:در صورتى كه راهى براى آرام كردن جز اين كار نباشد، ضامن نيستند.
ب) جرّاحى زيباسازى
سؤال 111- نظر شما در مورد عمل جرّاحى زيباسازى چيست؟ قابل توجّه اينكه اين عمليّات گاه براى از بين بردن زشتى مادرزادى، و گاه براى از بين بردن زشتى حاصل از زخمها و جراحاتى است كه بعداً عارض مىشود، و گاه براى از بين بردن زشتى نيست، بلكه براى زيباتر شدن است. حكم هر يك از صور سهگانه چيست؟
جواب:در صورتى كه آميخته با حرام ديگرى نباشد در هيچ صورت اشكال ندارد، و چنانچه مستلزم حرامى باشد (مانند نظر و لمس نامحرم) تنها در صورت ضرورت، مجاز است.
ج) حجامت
سؤال 112- اين جانب از علاقهمندان به طبّ اسلامى و سنّتى مىباشم. نيازى به توضيح نيست كه جوامع روائى ما سرشار از توصيههاى حكيمانه در زمينه مسائل بهداشتى و درمانى است (براى مثال توصيههاى عديده و مؤكّدى در باب حجامت وجود دارد) كه عمل و تمسّك به اين گنجينه گرانبها، گذشته از اجر اخروى، مىتواند منشأ خير و بركت براى جامعه اسلامى و مسلمانان، بلكه تمام بشريّت گردد؛ زيرا نظر به هزينههاى گزاف درمان به شيوه امروزى، و در بعضى اوقات تبعات منفى پزشكى كنونى كه ناشى از وارداتى بودن صِرف اين شيوه است، عمل به دستورات دين مبين اسلام به دليل هماهنگى آن با روح و جان انسان علىرغم سادگى اين فرامين در مرحله اجرا، مىتواند ضامن سلامت روحى و جسمى جامعه، و در بعد سياسى، اجتماعى موجب استقلال و بىنيازى مملكت اسلامى گردد.
از سوى ديگر، در مجامع علمى امروز، اثبات اين مدّعا منوط به داشتن پشتوانه محكم تحقيقاتى و بررسى آمارى منطبق با شيوههاى پژوهشى استاندارد مىباشد.
لذا با توجّه به موارد فوق الذّكر خواهشمند است نظر خود را در مورد مسائل ذيل بيان فرماييد:
الف) انجام تحقيق و پژوهش پيرامون حجامت و فصد (و ساير موضوعات پزشكى مشابه كه در روايات آمده) مطابق با استانداردهاى علمى بين المللى و بررسى آمارى نتايج حاصل از آن از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب:اينگونه پژوهشها بسيار خوب و موجب سربلندى اسلام و مسلمين است؛ ولى بايد موازين شرعى در مورد عوارض جانبى آن رعايت شود.
ب) با توجّه به اثرات مثبت ناشى از به كارگيرى توصيههاى بهداشتى و
درمانى دين مبين اسلام، و نيز اثرى كه مىتواند در خودكفايى و قطع وابستگى از بيگانگان داشته باشد، به نظر حضرت عالى ضرورت تحقيق پيرامون اين موضوعات به منظور كاربردى كردن آنها در سطح جامعه تا چه حدّى است؟
جواب:بىشك انجام اين كار مفيد و سودمند، بلكه در بعضى از موارد لازم و ضرورى است.
سؤال 113- حجامت از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب:طبق روايات متواتره مستحب است؛ مگر نسبت به اشخاصى كه براى آنها ضررى داشته باشد.
سؤال 114- آيا اهداى خون در عصر و زمان ما كفايت از حجامت مىكند و آثار و ثوابهاى آن را دارد؟
جواب:هرگاه به نيّت خدمت به بندگان خدا باشد ان شاء اللَّه ثواب آن را دارد، ولى ممكن است آثار آن را نداشته باشد.
د) هيپنوتيزم
سؤال 115- آيا هيپنوتيزم از نظر اسلام مشروع است؟
جواب:براى مقاصد طبّى و مانند آن مشروع است، مشروط بر اينكه تجربه و آگاهى كافى داشته باشد، و آثار منفى و خلاف شرعى بر آن مترتب نگردد. ولى براى كشف امور پنهانى، يا اطّلاع از گذشته و آينده و حال جايز نيست.
ه) درمان با امور حرام
سؤال 116- تجويز موسيقى براى بيمارانى كه مبتلا به افسردگى هستند چه حكمى دارد؟
جواب:اگر راه درمان آنها منحصر به شنيدن موسيقى باشد، به مقدار ضرورت مانعى ندارد.