ج) حجامت
سؤال 112- اين جانب از علاقهمندان به طبّ اسلامى و سنّتى مىباشم. نيازى به توضيح نيست كه جوامع روائى ما سرشار از توصيههاى حكيمانه در زمينه مسائل بهداشتى و درمانى است (براى مثال توصيههاى عديده و مؤكّدى در باب حجامت وجود دارد) كه عمل و تمسّك به اين گنجينه گرانبها، گذشته از اجر اخروى، مىتواند منشأ خير و بركت براى جامعه اسلامى و مسلمانان، بلكه تمام بشريّت گردد؛ زيرا نظر به هزينههاى گزاف درمان به شيوه امروزى، و در بعضى اوقات تبعات منفى پزشكى كنونى كه ناشى از وارداتى بودن صِرف اين شيوه است، عمل به دستورات دين مبين اسلام به دليل هماهنگى آن با روح و جان انسان علىرغم سادگى اين فرامين در مرحله اجرا، مىتواند ضامن سلامت روحى و جسمى جامعه، و در بعد سياسى، اجتماعى موجب استقلال و بىنيازى مملكت اسلامى گردد.
از سوى ديگر، در مجامع علمى امروز، اثبات اين مدّعا منوط به داشتن پشتوانه محكم تحقيقاتى و بررسى آمارى منطبق با شيوههاى پژوهشى استاندارد مىباشد.
لذا با توجّه به موارد فوق الذّكر خواهشمند است نظر خود را در مورد مسائل ذيل بيان فرماييد:
الف) انجام تحقيق و پژوهش پيرامون حجامت و فصد (و ساير موضوعات پزشكى مشابه كه در روايات آمده) مطابق با استانداردهاى علمى بين المللى و بررسى آمارى نتايج حاصل از آن از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب:اينگونه پژوهشها بسيار خوب و موجب سربلندى اسلام و مسلمين است؛ ولى بايد موازين شرعى در مورد عوارض جانبى آن رعايت شود.
ب) با توجّه به اثرات مثبت ناشى از به كارگيرى توصيههاى بهداشتى و
درمانى دين مبين اسلام، و نيز اثرى كه مىتواند در خودكفايى و قطع وابستگى از بيگانگان داشته باشد، به نظر حضرت عالى ضرورت تحقيق پيرامون اين موضوعات به منظور كاربردى كردن آنها در سطح جامعه تا چه حدّى است؟
جواب:بىشك انجام اين كار مفيد و سودمند، بلكه در بعضى از موارد لازم و ضرورى است.
سؤال 113- حجامت از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب:طبق روايات متواتره مستحب است؛ مگر نسبت به اشخاصى كه براى آنها ضررى داشته باشد.
سؤال 114- آيا اهداى خون در عصر و زمان ما كفايت از حجامت مىكند و آثار و ثوابهاى آن را دارد؟
جواب:هرگاه به نيّت خدمت به بندگان خدا باشد ان شاء اللَّه ثواب آن را دارد، ولى ممكن است آثار آن را نداشته باشد.
د) هيپنوتيزم
سؤال 115- آيا هيپنوتيزم از نظر اسلام مشروع است؟
جواب:براى مقاصد طبّى و مانند آن مشروع است، مشروط بر اينكه تجربه و آگاهى كافى داشته باشد، و آثار منفى و خلاف شرعى بر آن مترتب نگردد. ولى براى كشف امور پنهانى، يا اطّلاع از گذشته و آينده و حال جايز نيست.
ه) درمان با امور حرام
سؤال 116- تجويز موسيقى براى بيمارانى كه مبتلا به افسردگى هستند چه حكمى دارد؟
جواب:اگر راه درمان آنها منحصر به شنيدن موسيقى باشد، به مقدار ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 117- توصيه بيماران به استفاده از موادّ مخدر به عنوان درمان بيمارى چه حكمى دارد؟
جواب:اين كار جايز نيست، مگر به مقدار ضرورت؛ آن هم در جايى كه هيچ راه ديگرى وجود نداشته باشد.
سؤال 118- آيا پزشكان مىتوانند براى تقويت اسپرم، خوردن اشياى نجس يا حرام (مثل دنبلان) را تجويز كنند؟
جواب:در صورتى كه داروى منحصر به فرد باشد و جايگزينى نداشته باشد اشكالى ندارد.
و) درمان با گياهان دارويى
سؤال 119- آيا بيان تأثير خواص داروهاى گياهى جهت معالجه امراض و بيماريها بر اساس روايات و فرمايشات ائمه معصومين عليهم السلام و همچنين ساير كتب داروهاى گياهى مانند طب الرضا عليه السلام، طب الصادق عليه السلام و نسخه عطّار و مانند آن جايز است؟
جواب:در صورتى كه بگويد: «در فلان كتاب چنين نوشته شده است» جايز است.
سؤال 120- در موارد نادرى ديده مىشود كه برخى از جوانان متديّن كه تحصيلات پزشكى خود را با موفّقيت پشت سر گذاشتهاند از معالجه و درمان بر اساس طب جديد خوددارى نموده، و به روش طبّ سنّتى و گياهى عمل مىكنند. آيا اين روش درمان براى چنين كسانى كه با استفاده از بودجه بيت المال تحصيل كردهاند جايز است؟
جواب:هرگاه روش طبّ قديم را به صورت كلاسيك و به شكل علمى و تجربى خوانده و آموخته باشند مانعى ندارد.
سؤال 121- متأسّفانه در مورد طبّ جديد و طبّ سنّتى و درمان با گياهان دارويى افراط و تفريطهايى مشاهده مىشود. لطفاً جايگاه هر كدام را از نظر شرع مقدّس بيان فرمائيد.
جواب:در صورتى كه هر دو به صورت علمى دنبال شود هركدام در حدّ خود مفيد و كارساز است.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
4- تحقيقات پزشكى و تبعات آن
سؤال 122- لطفاً به سؤالات زير پيرامون آزمايش و پژوهش روى افراد پاسخ دهيد:
الف) آيا مىتوان از انسانها براى آزمايش داروها استفاده كرد؟ براى مثال معمول است كه در آزمايش داروها از گروه شاهد (گروه سالم) استفاده مىكنند، و برخى مىگويند: اگر اثر داروى مورد مطالعه مشخّص نباشد مىتوان گروه شاهد را انتخاب كرد، ولى در مواردى كه اثر درمانى داروى مورد مطالعه حتمى است، يا عدم تجويز آن سبب خطراتى مىشود تعيين گروه شاهد صحيح نيست.
نظر شما چيست؟
ب) آيا از نظر اخلاقى تجويز دارونما اشكالى ندارد؟
برخى مىگويند استفاده از داروى كاملًا بىاثر (obecalP) اشكال دارد، و در مقايسه يك دارو بايد آن را با داروى قديمى مقايسه كرد؛ ولى اگر داروى قديمى موجود نباشد، مىتوان از دارونما استفاده كرد. البتّه دارونماىِ كاملًا بىاثر «مثل تزريق مايع نمكى داخل رگ به جاى دارو» بايد به اطّلاع و موافقت بيمار باشد.
آيا بيماران چنين مسألهاى را مىپذيرند؟ بيمارى كه به بيمارستان مراجعه مىكند براى درمان است نه براى آزمايش، و پيدا شدن افراد داوطلب كه بيمار هم باشند
مشكل است. پس راه حل چيست؟ آيا مىتوان بدون اطّلاع بيمار به او دارونما داد؟
ج) آيا استفاده از كفّار، اسرا و محكومين به مرگ، براى آزمايش و پژوهش مجاز است؟ اين روش را هيتلر روى يهوديها، و آمريكائيها روى سياهپوستان انجام مىدادند.
جواب:استفاده از داروهايى كه خطر مرگ يا بيماريهاى مختلف دارد جايز نيست، مخصوصاً با عدم اطّلاع بيمار. و استفاده از داروهاى بىاثر اگر جنبه درمانى، هرچند از طريق تلقين داشته باشد، در فرض نبودن داروهاى واقعى مانعى ندارد.
سؤال 123- آيا براى انجام تحقيقات پزشكى، ضرر رساندن به حيوانات يا گياهان جايز است؟
جواب:در مورد گياهان اشكالى ندارد. و در مورد حيوانات، هرگاه تحقيقات براى منظور مهمّى باشد جايز است.
سؤال 124- در عالم پزشكى متداول شده كه روى ژنهاى[1]درون سلولهاى بدن انسان و غير انسان اقداماتى انجام مىدهند كه گفته مىشود موجب پيدايش تغييراتى در ساختمان روانى انسانها و يا تغييرات جسمى انسانها و غير انسانها مىگردد، بفرماييد:
1. آيا نفس اين عمل (دستكارى كردن ژنها) جايز است؟
2. در صورتى كه اين اقدام به منظور درمان صورت نگيرد، ولى در جهت دستيابى به برتريهاى جسمى يا روانى، و پيشرفت علم پزشكى بوده باشد، آيا مىتوان چنين اقدامى انجام داد؟
3. اگر اقدام فوق روى نطفه يا جنين انجام شود، حكم چگونه خواهد بود؟
جواب:1. هرگاه اين تغييرات مثبت باشد اشكالى ندارد.
2. اگر مثبت باشد اشكالى ندارد.
[1]محتويات درون سلول كه حاوى اطّلاعات وراثتى است، ژن ناميده مىشود.
3. مانند مسأله سابق است.
سؤال 125- معمولًا براى كسب اطّلاعات بيشتر پزشكى در جهت تشخيص امراض و درمان آن روى انسانها، آزمايشهاى طبّى گوناگونى كه گاه خطرناك هم هست انجام مىدهند، در اين مورد به سؤالات زير پاسخ فرماييد:
1. اگر بيمار يقين داشته كه چنانچه خود را در معرض چنين آزمايشاتى قرار دهد به استقبال خطرات جانى براى خود رفته است، ولى از طرفى هم به پيشرفت علم پزشكى و به معالجه و مداواى جامعه مسلمانان در آينده كمك نموده است. آيا قرار گرفتن در معرض چنين آزمايشاتى جايز است؟
2. اگر ضرر جانى محتمل، ولى كمك به علم پزشكى فوق الذّكر قطعى باشد، آيا در اين صورت بيمار مىتواند خود را در معرض آزمايش قرار دهد؟
3. اگر هيچ گونه علمى به ضرر جانى براى خود نداشته باشد، و فايده آزمايش هم براى كمك فوق الذكر محتمل باشد، چه حكمى دارد؟
4. اگر فايده آزمايشات فوق الذكر به سود تمامى افراد بشر باشد، در معرض قرار دادن در صورت علم به ضرر، يا احتمال ضرر، يا عدم علم به ضرر چه حكمى خواهد داشت؟
5. در صورتى كه آزمايشات مورد بحث براى اهداف فوق الذكر هيچ گونه ضررى براى انسان بيمار نداشته باشد، آيا طبيب بدون اطّلاع و كسب اجازه از بيمار مىتواند چنين اقدامى نمايد؟
6. چنانچه در صورت ضرورت انجام چنين آزمايشاتى جايز باشد، منظور از ضرورت چيست؟
جواب:1. جايز نيست.
2. اگر احتمال آن قوى باشد مشكل است.
3. اشكالى ندارد.