جواب:اشكالى ندارد؛ انسانى است همانند ساير انسانها.
ه) ازدواج با چنين موجودى چه حكمى دارد؟
جواب:ازدواج و نكاح او با هركس جز محارم، يعنى كسى كه سلّول از او گرفته شده، يا در رحم او پيوند زده شده، بىمانع است.
و) آيا مىتوان از چنين انسانى ارث برد؟
جواب:چنين موجودى از كسى ارث نمىبرد؛ همانند فرزندان رضاعى كه محرم هستند، و ارث نمىبرند.
ز) آيا او مىتواند ازدواج كند؟
جواب:آرى، از اين نظر فرقى با ساير انسانها ندارد.
سؤال 131- ممكن است با فنآورى شبيهسازى چند نفر نسخه بدل يك اصل باشند. در صورتى كه جرمى واقع شود، و از طريق اثر انگشت، يا ديگر آثار جسمى، يا علم قاضى، اثبات شود يكى از اين افراد (اصل و فروع) مرتكب جرمى شدهاند، كدام نسخه محاكمه و مجازات خواهد شد؟
جواب:ديه در ميان آنها تقسيم مىشود.
5- دندان پزشكى
سؤال 132- آيا براى مسّ دندان جدا شده، غسل مسّ ميّت لازم است؟ اگر همراه دندان مقدارى گوشت لثه نيز باشد چطور؟ آيا مقدار گوشت لثه همراه دندان (كم يا زياد آن) تأثيرى در حكم دارد؟
جواب:در هر حال غسل ندارد.
سؤال 133- در جرّاحىهاى فكّ و صورت، مقدارى گوشت و استخوان به صورت ريز و پودر شده، به دست و صورت دندان پزشك مىپاشد. آيا اين مطلب باعث وجوب غسل مسّ ميت مىشود؟
جواب:غسل مسّ ميّت ندارد.
سؤال 134- آيا دندان پزشك مجاز به نصب دندان طلا براى مردان مىباشد؟
جواب:جز در موارد ضرورت و يا در جايى از دهان كه در موقع سخن گفتن نمايان نمىشود مجاز نيست.
سؤال 135- آيا دندان پزشك مىتواند مبلغ و زمان درمان را با بيمار مشخّص كند؟ اگر اين مقاطعه بر خلاف تعرفههاى وزارت بهداشت باشد، چگونه است؟
جواب:مقاطعه با روشن شدن شرايط اشكالى ندارد؛ ولى تخلّف از مقرّرات جمهورى اسلامى مجاز نيست.
سؤال 136- آيا دندان پزشك مىتواند براى درمان افراد غير عادّى (افراد حسّاس، بچّهها و مانند آن) با توجّه به وقت بيشترى كه صرف درمان مىكند، مبلغ زيادترى مطالبه نمايد؟
جواب:اگر واقعاً وضع بيمار غير عادّى است، قرار داد مخصوص مانعى ندارد؛ ولى در هر حال انصاف را رعايت كند.
سؤال 137- تحويل دارو در مطب طبق مقرّرات ممنوع مىباشد، آيا دندان پزشك مىتواند با توجّه به اينكه تهيّه دارو براى بيمار باعث عسر و حرج مىگردد، دارو تجويز و تحويل نمايد؟
جواب:در موارد ضرورت مانعى ندارد.
ضمان دندان پزشك
سؤال 138- آيا دندان پزشك مىتواند قبل از شروع به كار، به بيمار يا ولىّ او اعلان كند كه نسبت به ضررهاى احتمالى مسئوليّتى نمىپذيرد؟ در صورت موافقت بيمار يا ولىّ صغير، اگر بيمار صدمهاى ببيند، آيا پزشك ضامن خواهد بود؟
جواب:هرگاه قبلًا برائت خود را اعلام دارد، و در كار خود كوتاهى نكند، ضامن نيست.
سؤال 139- برخى از ابزار دندان پزشكى بدون استريل يا ضدّ عفونى، به صورت مشترك براى بيماران متعدّد مورد استفاده قرار مىگيرد، و ممكن است بيماريها از اين طريق منتقل گردد. آيا چنين كارى جايز، و در صورت انتقال بيمارى پزشك گنهكار و ضامن است؟
جواب:در صورتى كه احتمال انتقال، احتمال قابل ملاحظهاى باشد، اين كار جايز نيست. و ضامن بودن پزشك بعيد به نظر نمىرسد.
سؤال 140- غالباً و به ويژه در درمانگاههاى دولتى، به بيماران توصيه مىشود كه فلان دندان قابل معالجه است، و لذا اصرار بر نكشيدن آن مىنمايند؛ آيا كشيدن دندان در اين حالت براى پزشك ضمانت دارد؟ اگر به خاطر وضع اقتصادى يا عدم بينش فرهنگى انجام شود، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه دندان خراب است، و بعضى به علل مختلف ترجيح مىدهند آن را بكشند، و طبيب توجيه لازم را نموده، ولى بيمار اصرار در كشيدن آن دارد، اشكالى ندارد.
سؤال 141- معالجات دندان پزشكى ممكن است با شكست يا كوتاهى عمر دندان همراه شود، لطفا بفرماييد:
1. اگر دندان پزشك سعى كافى و دقّت لازم را نموده باشد، ولى در حين معالجه ضررهايى به دندان و دهان برسد، چه حكمى دارد؟
جواب:هرگاه اين گونه ضررها طبيعى باشد، و معمولًا در غالب موارد رخ مىدهد، ضامن نيست. در غير اين صورت، اگر از مريض برائت نگرفته باشد، ضامن است.
2. هرگاه پس از معالجه، با وجود دقّت كافى در انجام وظيفه، عوارضى براى بيمار به وجود آيد چطور؟
جواب:مانند مسأله سابق است.
3. در هر حال، آيا اتمام حجّت با بيمار قبل از معالجه لازم است؟
جواب:براى اينكه مشكلى براى طبيب پيش نيايد، بهتر است در هر حال از بيمار برائت بگيرد.
سؤال 142- بعضى از اعمال داندانپزشكى، مانند كاشت نگين فقط جهت زيبايى انجام مىشود. در صورتى كه دندانپزشك بداند بيمار اين عمل را براى جلب توجّه و نشان دادن به نامحرمان انجام مىدهد، مجاز به انجام آن خواهد
بود؟ آيا دستمزد وى حلال است؟
جواب:در صورتى كه بيمار از آن سوء استفاده كرده، و كار طبيب چنين اثرى نداشته، دستمزد او حلال است.
6- زنان و زايمان
1. آموزش رشته زنان و زايمان
سؤال 143- آيا تحصيل و تدريس در رشته مامايى، و مسائل مربوط به زنان و زايمان (با توجّه به اينكه معمولًا همراه با نظر و لمس موضع مخصوص مىباشد) براى مردان جايز است؟
جواب:در صورتى كه دانشجوى دختر به اندازه كافى در اين رشته وجود نداشته باشد، يا احتمال قابل ملاحظهاى داده شود كه در آينده براى حفظ جان زنان مسلمان مورد نياز باشد، جايز است.
سؤال 144- آموزش واحدهاى زنان و زايمان براى دانشجويان پزشكى و پرستارى الزامى است. آيا اين الزام نگاه به عورت زن را جهت آموزش تجويز مىكند؟
جواب:تنها در صورت ضرورت چنين آموزشى جايز است.
سؤال 145- آيا مشاهده چگونگى زايمان جهت آموزش پزشكان مجاز است؟
با توجّه به اينكه ممكن است با آموزش زايمان در آينده انسان يا انسانهايى از مرگ حتمى نجات يابند، اين امر براى مردان چه حكمى دارد؟
جواب:در فرض مسأله به عنوان ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 146- آيا مشاهده چگونگى زايمان جهت آموزش از طريق فيلم ويديويى يا سىدى كامپيوترى جايز است؟
جواب:با شرايطى كه در بالا گفته شد جايز، و اين مقدّم بر مشاهده مستقيم است.
سؤال 147- دانشجويان پسر و دختر در بيمارستانها و مراكز پزشكى، جهت آموزش مبادرت به انجام زايمان، كورتاژ و مانند آن مىكنند، چه حكمى دارد؟
جواب:تنها در صورتى جايز است كه اين آموزش براى غير همجنس ضرورتى داشته باشد، يعنى بدون آن، تعليمات كافى براى نجات جان بيماران از خطر يا بيمارى ميسّر نشود.
سؤال 148- در كارهاى مربوط به زايمان، دانشجويان زن (اعمّ از پزشكى و مامايى) به اندازه كافى تربيت شدهاند. آيا لزومى براى حضور مردان در بخشهاى زايمان كه موجب نظر يا تماس با بدن زن مىشود، وجود دارد؟
جواب:در صورت وجود زنان لايق، حضور مردان در اين موارد جايز نيست.
2. سزارين
سؤال 149- برخى از خانمهاى حامله، كه مىتوانند به وضع طبيعى زايمان كنند، اصرار دارند سزارين شوند تا درد كمترى تحمّل كنند. حكم شرع در اين زمينه چيست؟
جواب:اگر اين كار جنبه عقلايى داشته باشد اشكالى ندارد.
سؤال 150- آيا درآمدزا بودن سزارين، مجوّز توصيه پزشك به بيماران جهت زايمان غير طبيعى هست؟
جواب:جايز نيست.
سؤال 151- در صورت عدم جواز آنچه در مسأله بالا آمد، آيا پزشك ضامن ضرر جانى يا مالى بيمار خواهد بود؟
جواب:آرى ضامن است؛ مگر اينكه بيمار را از اين امر با خبر كرده، و اجازه گرفته باشد.
سؤال 152- حضور شوهر بر بالين همسر به هنگام زايمان، نقش زيادى در آرامش وى دارد. آيا چنين كارى شرعاً نيز توصيه مىشود؟
جواب:اگر واقعاً چنين اثرى داشته باشد مانعى ندارد؛ ولى ظاهراً اين اثر قابل ترديد است.
سؤال 153- براى تشخيص زمان زايمان، ماما بايد دست را داخل رحم حامله كند، آيا اين كار جايز است؟
جواب:در صورت ضرورت جايز است.
سؤال 154- آيا پزشك مرد متخصّص زنان، مجاز به انجام آنچه در سؤال قبل آمد مىباشد؟
جواب:در صورت دسترسى به پزشك زن، اين كار براى پزشك مرد مجاز نيست. و در صورت عدم دسترسى، تنها به هنگام ضرورت جايز است.
سؤال 155- آيا عدم منع آن در طول تاريخ توسّط اقوام و ملل مختلف دليل مجاز بودن چنين كارى نمىشود؟
جواب:در طول تاريخ نيز هميشه در موارد ضرورت اين كار انجام شده است.
سؤال 156- آيا پزشك يا پرستار حق تحقير كردن و ناسزا گفتن به زنان حامله كه فرزندان زيادى به دنيا آوردهاند را دارد؟
جواب:تحقير هيچ مسلمانى جايز نيست.