به خانمى اعلام خطر كنند، (خطرات جانى و جسمى و مشكلات احتمالى براى جنين) آيا در اين گونه موارد اضطرار تحقّق يافته است؟
جواب:هرگاه پزشكان مزبور در كار خود حاذق و از نظر صداقت و تعهّد مورد تأييدند، تشخيص آنها در مورد انواع جلوگيريهايى كه در بالا ذكر شد، كافى است.
سؤال 188- جهت بستن لولههاى رحم، (LT) حين عمل، هيچ الزامى بر مشاهده عورت خانمها وجود ندارد، و عمل از طريق شكم صورت مىگيرد. آيا انجام عمل توسّط پزشك زن مانعى ندارد؟ (با توجّه به اينكه لمس و نظر در ناحيه شكم صورت مىگيرد)
جواب:از نظر لمس و نظر مشكل نيست.
سؤال 189- خانمى است كه به علّت ديگرى تحت عمل جرّاحى قرار گرفته، و شكم وى بازشده است. با توجّه به باز بودن شكم، بستن لولهها چه حكمى دارد؟ آيا بازهم مسأله لمس و نظر مطرح است؟ در صورتى كه پزشك مرد مسئول جرّاحى مشكل اوّليه بيمار باشد چطور؟
جواب:لمس و نظر بايد به مقدار ضرورت باشد، و بيش از آن مجاز نيست.
علاوه بر آنكه احراز شرايط فوق و رضايت بيمار و همسرش نيز لازم است.
سؤال 190- در صورتى كه شكم زن بيمار توسّط دستيار زن بازشود، آيا پزشك مرد مىتواند با دستكش، به عمل بستن لولهها بپردازد، با توجّه به اينكه نظر به پوست ظاهر شكم صورت نمىگيرد، و بيشتر داخل شكم مشاهده مىگردد؟
جواب:تنها در موارد ضرورت جايز است.
سؤال 191- «DUI» براى جلوگيرى از حاملگى در زنان استفاده مىشود. اين وسيله بايستى از طريق مهبل در داخل رحم گذارده شود، و غالباً متخصّصين زن مىتوانند مبادرت به اين كار نمايند؛ ولى زنان كافى در تمام مراكز بهداشتى- درمانى و يا بيمارستانها، براى اين كار آموزش داده نشدهاند، انجام اين كار توسّط
پزشك مرد چه حكمى دارد؟ در صورتى كه اين كار توسّط زن صورت گيرد، آيا مشاهده توسّط دانشجويان پزشكى پسر به منظور يادگيرى اشكال دارد؟
جواب:اين كار جز در موارد ضرورت جايز نيست. و اگر ضرورتى باشد، مادام كه دسترسى به جنس موافق است، مراجعه به جنس مخالف جايز نمىباشد.
سؤال 192- شخصى از نظر مرجع تقليدش اطّلاع نداشته، و اقدام به بستن لولههاى خود نموده است. آيا پس از اطلاع از حرمت، بايد جبران كند؟
جواب:لازم نيست.
سؤال 193- تبليغ و ترويج مردم مسلمان ايران در امر جلوگيرى و كنترل جمعيّت به عنوان يك كار فرهنگى، اقتصادى و اجتماعى جامعه ايرانى در منابر و محافل دينى، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه اهل خبره و كارشناسان متديّن، مسأله كنترل و محدود ساختن مواليد را يك ضرورت اجتماعى تشخيص دهند، شرعاً مىتوان به طور موقّت با آن موافقت كرد، و يا در صورت لزوم به طور حساب شده از آن تبليغ نمود. در ضمن بايد توجّه داشت كه افزايش نسل به عقيده هيچ كس جزء واجبات نيست، بنابراين محدود ساختن، حرام نمىباشد، مگر در مناطقى كه تغيير بافت جمعيّتى به زيان مسلمين يا پيروان مكتب اهل بيت عليهم السلام باشد، كه در چنين مواردى بايد برنامه كنترل مواليد تعطيل شود.
در ضمن بايد در موارد كنترل جمعيت به جاى افزايش كمّى به سراغ افزايش كيفى رفت، تا مسلمانانى عالمتر و كارآمدتر به جامعه اسلامى تحويل داده شوند، و عزّت و عظمت مسلمين حفظ شود. و نيز بايد توجه داشت كه در مواردى كه طبق تشخيص اهل خبره متعهد، كنترل جمعيّت ضرورى است، بايد حتماً از وسايل مشروع استفاده كرد، نه از وسايل نامشروعى مانند سقط جنين و امثال آن.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
8- تلقيح و بارورى مصنوعى
1. تلقيح مجاز
الف) مادر جانشين
سؤال 194- رحم بانويى به هر علّت قادر بر نگاهدارى جنين نيست، و آن را سقط مىكند. با آميزش تخمك وى و نطفه شوهرش در آزمايشگاه، و انتقال جنين به رحم زن ديگرى كه شوهر ندارد (و به اصطلاح مادر جانشين، يا مادر قائم مقام ناميده مىشود) بچّه رشد نموده، و به موقع، متولّد مىشود، و برابر قرار داد اجرت معيّنى به مادر جانشين داده مىشود، تا كودك تحويل زن و شوهر گردد. آيا اين كار جايز مىباشد؟
جواب:اين كار ذاتاً مانع شرعى ندارد، ولى مستلزم مسائل جنبى حرامى از قبيل لمس و نظر كردن است. بنابراين، هرگاه اين كار به وسيله محرمى مانند شوهر انجام شود، به اين صورت كه نطفه خود و يكى از دو همسرش را بگيرد، و تركيب نمايد، و در رحم همسر ديگر (هرچند عقد موقّتى با او خوانده باشد) كشت كند، مرتكب حرامى نشدهاند. در غير اين صورت، براى مجاز بودن اين محرّمات جنبى بايد ضرورتى وجود داشته باشد.
سؤال 195- در فرض سؤال قبل، با وجود اينكه اين كودك در رحم مادر
جانشين بزرگ شده، امّا داراى صفات ارثى زن اوّل مىباشد. با توجّه به آيه دوم سوره مباركه مجادله، به كدام يك از اين دو زن تعلّق دارد، و وارث كدام يك از آنهاست؟
جواب:اين فرزند متعلّق به صاحبان نطفه، و با آنها محرم است، و از آنها ارث مىبرد. و مورد مادر جانشين به منزله فرزند رضاعى او است، بلكه در بعضى جهات نسبت به آن اولويت دارد؛ چرا كه تمام گوشت و استخوان او از وى روييده است. بنابراين حرام است كه بعداً با آن زن و فرزندان او ازدواج كند، امّا ارث نمىبرد.
سؤال 196- در موردى كه تخمك زن سالم است، امّا رحم قدرت نگهدارى و پرورش جنين را ندارد، اگر اسپرم شوهر با تخمك زن در آزمايشگاه تركيب شود، و سپس نطفه تركيب شده يا جنين حاصله در آزمايشگاه به رحم زن ديگرى منتقل گردد، لطفاً بفرماييد:
اوّلًا: آيا اين امر جايز مىباشد؟
جواب:اين كار ذاتاً جايز است، امّا چون معمولًا موجب نظر و لمس حرام است، تنها در موارد ضرورت جايز است.
ثانياً: آيا اجازه صاحب رحم لازم است؟
جواب:آرى لازم است.
ثالثاً: زنى كه نطفه تركيب شده يا جنين در رحم او قرار مىگيرد، آيا مىتواند جهت انجام اين عمل درخواست اجرت كند؟
جواب:مانعى ندارد.
رابعاً: رابطه شرعى كودك متولّد شده، از نظر نسب مادرى، با صاحب رحم و زن صاحب تخمك چگونه است؟
جواب:زن صاحب تخمك مادر اوست، و زن صاحب رحم به منزله مادر
رضاعى مىباشد، و به او محرم است.
خامساً: رابطه شرعى اين كودك از نظر نسب، ارث، محرميّت و نكاح با شوهر زن صاحب رحم چگونه است؟
جواب:فقط نسبت به او محرم است.
سؤال 197- بچّه دار شدن تعدادى از زوجين به دلايل طبّى، به طور طبيعى مشكل بوده، و لازم است كه از روشهاى درمانى مختلف براى كمك به آنها استفاده شود. يكى از اين روشها، لقاح خارج از رحمى مىباشد؛ به اين معنا كه تخمك را از زوجه و نطفه را از شوهرش گرفته و آنها را با هم مخلوط نموده، تا از اختلاط و امتزاج تخمك و نطفه، جنين حاصل شود، سپس اين جنين به رحم زوجه منتقل شود، تا حاملگى و بعد زايمان صورت گيرد. لازم به تذكّر است كه جنينها هنگام انتقال به رحم، فقط 24 تا 48 ساعت از زمان لقاحشان گذشته، و داراى 4 الى 8 سلول مىباشند. گاهى از اوقات، تعداد جنينهاى حاصل از نطفه زن و شوهر بيش از حدّ نياز است، كه در اين صورت اضافه بر نياز منجمد شده، و پس از زايمان زن با رضايت زوجين، جنينها از رده خارج و دور ريخته مىشود. از طرف ديگر، تعدادى از زوجها وجود دارند كه به دلايل طبّى، به هيچ وجه صاحب فرزند نمىشوند؛ امّا براى برخى از آنها، اين امكان از نظر طبّى وجود دارد كه جنينهاى مازاد دسته اوّل را در صورت عدم نياز زوجين، به رحم آنان انتقال داد. سؤالاتى كه در اين زمينه مطرح مىشود عبارتند از:
1. انتقال اين جنينهاى بارور نشده به رحم زن ثالث از نظر شرعى چگونه است؟
جواب:اين كار ذاتاً مانع شرعى ندارد؛ ولى چون مستلزم لمس و نظر حرام است تنها در صورت ضرورت جايز مىباشد.
2. در صورت عدم نياز زوجين به جنين خود، آيا موافقت آنها براى هديه
جنين به غير لازم است؟
جواب:آرى، لازم است.
3. آيا والدين صاحب جنين مىتوانند در ازاى اهداى جنين خود وجهى دريافت نمايند؟
جواب:بهتر اين است كه چيزى نگيرند.
4. آيا ارائه مشخّصات اهداكنندگان جنين به دريافتكنندگان و برعكس لازم است؟
جواب:نظر به اينكه فرزند مزبور تعلّق به صاحبان اصلى نطفه دارد، لازم است هويّت آنها ثبت شود و به اطّلاع برسد.
5. در صورتى كه فرزند پسر باشد، آيا با زنى كه در رحم او بزرگ شده، محرم است؟
جواب:آرى، محرم است.
6. در صورت دختر بودن فرزند، آيا با شوهر مادر جانشين محرم است؟
جواب:آرى، محرم است.
7. والدين فرزند حاصل چه كسانى هستند؟
جواب:پدر و مادر او صاحبان نطفهاند، هرچند به زن ثالث نيز محرم مىباشد.
8. ارث اين بچّهها پس از تولّد چگونه است؟
جواب:فقط از صاحبان نطفه ارث مىبرند.
9. در صورت موافقت قبلى والدين صاحب جنين (صاحب نطفه و تخمك) در اهداى جنين خود، آيا مىتوانند پس از تولّد نوزاد و يا سالها بعد، از شخص ثالث متقاضى استرداد طفل شوند؟
جواب:احتياط آن است كه با رضايت مادرِ جانشين، بچّه را بگيرند.
سؤال 198- لطفاً در مورد انتقال جنينِ تكوين يافته از اسپرم و تخمك زوج قانونى در خارج از رحم، به رحم زن اجنبى (مادر جانشين) به سؤالات زير
پاسخ دهيد:
1. اين كار از لحاظ تكليفى چه حكمى دارد؟
جواب:اين امر ذاتاً جايز است؛ ولى چون غالباً مستلزم نگاه و لمس حرام است، جز در موارد ضرورت جايز نيست.
2. مادر طفل تولّد يافته كدام زن است؟ آيا مىتوان مادر جانشين را در حكم مادر رضاعى دانست؟
جواب:صاحبان اسپرم و تخمك، پدر و مادر حقيقى فرزند متولّد شده هستند.
و مادر جانشين در حكم مادر رضاعى است.
3. آيا مجرّد يا متأهّل بودن زن اجنبى (مادر جانشين)، علم و جهل مادر جانشين، مجّانى يا غير مجّانى بودن رحم، تأثيرى در احكام مربوطه مىگذارد؟
جواب:هيچ كدام تفاوتى ندارد، ولى اگر مادر جانشين شوهر دارد، بايد با اجازه شوهرش باشد.
ب) توليد فرزند فقط با اسپرم مرد در رحم مصنوعى
سؤال 199- اگر علم در آينده آن قدر پيشرفت كند كه اسپرم مرد را بدون تركيب با نطفه زن، در رحم مصنوعى پرورش دهند، حكم آن چه خواهد بود؟
جواب:آن مولود فقط منسوب به صاحب اسپرم است؛ ولى فرزند شرعى او محسوب نمىشود.
ج) توليد فرزند با استفاده از دانهها و محصولات نباتى
سؤال 200- اگر علم تا آنجا پيشرفت كند كه اسپرم و نطفه را از دانهها و محصولات نباتى و مانند آن بگيرند و به زن تلقيح كنند، و نوزاد مصنوعى به عمل آورند، در اين صورت كودك متعلّق به چه كسى است؟
جواب:اين كودك فقط با آن زن محرم است، ولى ارث بردن او از آن زن ثابت نيست.