مقدمه
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمين وصلى الله على سيدنا محمد وآله الطيبين الطاهرين واللعن الدائم على اعدائهم اجمعين من الاولين والآخرين.
آئين مقدس اسلام بعنوان كاملترين و جامعترين دين كه مىتواند، ضامن سعادت دنيوى و اخروى همهى انسانها باشد، داراى احكام و قوانينى است كه در عين سادگى و سهولت مىتواند، در زمينههاى مختلف زندگى بشر، جوابگوى نيازهاى گوناگون انسان باشد ودر همين زمينه انسان را در اضطرار و تنگدستى نگذاشته است، تشريح احكام و قوانينى مانند قاعدهى لاضرر و يا قاعدهى نفى حرج و قواعدى امثال آن كه فقهاى بزرگوار به آنها تمسك نمودهاند، شاهد بر اين مدعى است، ولى در عين اين سادگى و سهولت، شرع مقدس تا آنجا كه ممكن است، خواهان عملى شدن اين احكام و تعطيل نشدن آنهاست و به همين سبب ديده مىشود كه در زمان اضطرار و سختى هم براى مكلفين احكام را
سادهتر و راحتتر جعل نموده و آنها را مكلف به انجام آنها نموده است.
علم فقه: تنها علمى است كه در اين راستا به تبيين و توضيح و شرح اين احكام پرداخته و در اين علم است كه انسانهاى مؤمن و متدين كيفيت احكام و امتثال آنها و اطاعت اوامر و دستورات شرع مقدس را فرا مىگيرند. در اين علم مكلف مىفهمد كه چگونه وظيفهى عبادى خود را در عبادات و يا وظيفهى شرعى خود را در معاملات و يا در تمام شئون زندگى فردى و اجتماعى اداء نمايد. به عبارتى سادهتر، چگونه با اين واجبات و محرماتى كه در فقه مطرح شده، خود را به كمال و قرب خداوند برساند و اهل سعادت گردد؟
دقيقاً به خاطر همين اهميت، علم فقه يكى از شريفترين علوم شرعيه، بلكه ممتازترين آنهاست و بررسى و كاوش در اين علم و مطالعه، و ممارست و يادگيرى احكام آن از برترين عبادات و اعمال حسنه محسوب گرديده است.
در اين زمينه به روايات فراوانى بر مىخوريم كه پرده از عظمت اين علم و فراگيرى آن و نشر و گسترش آن بر مىدارد و مكلفين و مومنين را به فراگيرى آن ترغيب مىنمايد. يكى از بارزترين مصاديق اهتمام به فقه و احكام فقهيه، سوال نمودن و پرسش كردن از علماء و فقهايى است كه شايستگى فتوى و اظهار نظر را داشته و مومنين با رجوع به آنها و سوال
از آنان در زمينههاى مختلف وظيفهى شرعى خود را مىآموزند. در روايات و احاديث اهل بيت اين مسئله مورد اهميت فراوان قرار گرفته است، به عنوان نمونه مىتوان در اين راستا به روايت يونسبن يعقوب اشاره نمود كه پدرش به امام صادق (ع) گفت: همانا من فرزندى دارم كه دوست دارد از شما در زمينهى حلال و حرام خداوند سؤال نمايد.
حضرت در جوابش فرمود: آيا تا به حال مردم از چيزى بهتر از حلال و حرام خدا سؤال كردهاند.
البته ائمه (عليهم السلام) به همين مقدار از ترغيب و تشويق اكتفا ننموده، در بعضى از روايات اين تشويق آميخته با نوعى تهديد ديده مىشود، بعنوان نمونه در روايتى از امام باقر (ع) آمده است كه حضرت مىفرمايد: اگر جوانى از جوانان شيعه را بيابم كه در دين خود تفقه و بصيرت ندارد، همانا او را تنبيه خواهم كرد.
چنانچه از امام صادق (ع) نقل است كه فرمود: همانا دوست دارم كه تازيانه بر سر اصحابم زده شود تا آنها تفقه و بصيرت در دين خود پيدا نمايند.
با توجه به اين روايات، اهميت فراگيرى احكام شرعيه و آگاهى به حلال و حرام خداوند كه بارزترين مصاديق تفقه در دين است، به خوبى روشن مىگردد.
اين احكام را رسول خدا (ص) در زمان خود براى مسلمانان بيان فرمود و بعد از ايشان ائمه طاهرين (عليهم السلام) هر كدام به نوبهى خود براى مومنين بيان فرمودند. البته در اين زمينه اصحاب، علماء و فقهايى كه در مكتب اهلبيت تربيت يافتند، هم نقش بسزايى داشتند، بزرگانى مانند زرارة بن اعين و محمد بن مسلم و ابان بن تغلب و يونس بن عبدالرحمن و زكريابن آدم رضوان الله عليهم اجمعين. در روايتى علىبن مسيب همدانى از امام رضا (ع) سؤال مىكند كه محل زندگى من از شما دور است و توان ديدار شما را در وقت دلخواه ندارم. احكام دين خود را از چه كسى سؤال نمايم؟ امام در جوابش فرمود: از زكريا بن آدم فرا بگير كه او امين بر دين و دنياى توست. با شروع غيبت كبرى فقهاى بزرگ در اين زمينه پيوسته جوابگوى سوالات شرعى مؤمنين بوده ودر اين راستا به كتابها و تاليفات نفيسى در فقه شيعه برخورد مىكنيم كه از آن فقهاى بزرگوار به يادگار مانده است. اين كتابها با عناوين مختلفى مانند اجوبة المسائل يا جوابات المسائل در كتابخانههاى متعدد به چشم مىخورد. اين شيوه در قرون متعدد ادامه پيدا نمود تا اينكه مىبينيم در عصر مرحوم ميرزاى قمى، آن مرحوم كتاب ارزشمند جامع الشتات را بدين منظور نگاشته است و بعد از آن مرحوم، علمايى مانند: شيخ انصارى و صاحب جواهر وعلماى ديگر هر كدام به شكل مبسوطتر و مفصلتر به تاليف و جمعآورى اين مسائل اقدام نمودهاند. كتاب گرانقدر صراط النجاة فى اجوبة الاستفتاءات
كه اصل آن از مرحوم استاد الفقهاء و والمجتهدين آيت الله العظمى خوئى (قدس سرّه) است و بعد از آن مرحوم، شاگرد برجستهى ايشان مرحوم آيت الله العظمى ميرزا جواد تبريزى (قدس سرّه) به آن كتاب تعليقهاى نگاشتند و بسيارى از مسايل تازه و مورد ابتلاى مكلفين را كه از ايشان استفتاء شده بود، بر آن اضافه نمودند و بدين منوال اين كتاب يكى از جامعترين كتابهاى فقهى در زمينهى مسايل شرعى كه جوابگوى بسيارى از مشكلات احكام مىباشد، محسوب مىگردد.
ولى با توجه به اينكه اين كتاب در مجلدات 13 گانه حاوى مسايل فراوانى بود، مناسب ديده شده كه احكام اين مجلدات موضوع بندى شده تا مومنين و متدينين محترم به شكل سادهتر و آسانترى بتوانند، احكام و مسايل مورد نياز خود را پيدا نمايند، به همين منظور احكام خاصّه به بانوان محترم تحت عنوان فقه المؤمنات جداگانه جمعآورى شده و به زيور طبع آراسته گرديد. احكامى كه راجع به مريضان و پزشكان محترم در صراط النجاة ذكر شده بود، در كتابى به عنوان فقه الاعذار الشرعيه به چاپ رسيد، ولى با توجه به اينكه متن اين كتاب به زبان عربى بوده و بعضى از مسايل مطرح شده، حاوى تغييرات و اصلاحاتى بود كه فهم آنها را براى بسيارى از برادران سخت و دشوار مىنمود، تصميم به ترجمهى فارسى اين كتاب گرفته شد و مجموعهى كه پيش رو داريد، ترجمهى اين اثر ارزشمند است كه به لطف خدا و عنايات خاصهى حضرت ولى عصر
ارواحناه له الفداه تقديم مىگردد. اميد است كه برادران و خواهران ايمانى با مراجعه به اين كتاب گام فراترى در فراگيرى احكام شرعيه برداشته و خداوند ارواح طيبهى همهى علماء و فقهاى شيعه را قرين رحمت واسعهى خويش مقرر فرموده و همهى ما را در راه ترويج احكام نورانى اهل بيت (عليهم السلام) موفق نماييد.
توضيحات
1- جوابهايى كه با كلمهى (بسمه تعالى) و بدون اسم شروع شده، فتاواى مرحوم آيت الله العظمى تبريزى مىباشد.
اما آراء و نظريات مرحوم آية الله العظمى خوئى با نام مبارك ايشان شروع شده و اگر حاشيهاى از مرحوم آية الله العظمى تبريزى در كلام ايشان نباشد، هر دو بزرگوار در آن مسئله هم رأيند.
2- چون مصدر اساسى براى به دست آوردن آراء و فتاواى مرحوم آية الله العظمى خوئى و همچنين مرحوم آية الله العظمى تبريزى رسالهى منهاج الصالحين مىباشد و همچنين بعضى از فتاوا در صراط النجاة بدون مراجعه به منهاج الصالحين درست معلوم نمىشود، لازم ديديم كه در هر بخش ابتداءً مسايل مربوط را از منهاج ذكر نموده و سپس استفتائات صراط النجاة را به مناسبت نقل نماييم.
3- در اين كتاب ترتيب فقهى ما همان ترتيب فقهى معمول در رسالههاى عمليهى رايج مىباشد، مگر در مواردى كه مسايل در رسالهى عمليه به عنوان مستقل مورد بحث قرار نگرفته باشد، يا اينكه در ضمن ابواب ديگر به مناسبت ذكر شده باشد. در اين كتاب همهى مسايل با عنوان مستقل جمعآورى شده و مطرح گرديده است.
4- در اين كتاب در جواب برخى استفتائات اصطلاحات علمى مطرح گرديده كه عيناً در جواب ذكر شده و هيچ گونه تغيير و يا تبديلى در آنها انجام نگرفته تا مقصود سوال كننده و جواب براى خواننده معلوم گرديده و اخلالى به مطالب وارد نگردد.
5- بعضى از مسايل و استفتائات مطرح شده در نظر شما شايد تكرارى بوده و عين هم باشد، ولى با دقت و تامل فرق بين آنها ظاهر گرديده و معلوم مىشود كه يا در سؤال و يا در جواب خصوصيات و قيودى ذكر گرديده كه تكرارى بودن آنها را از بين برده و اين جوابها را با هم متغاير مىسازد، به همين جهت اين استفتائات همگى ذكر گرديده است.
و در آخر از همهى برادرانى كه ما را در تهيه و نشر اين اثر يارى دادند، تشكر نموده و توفيق براى همگان را، از ايزدمنّان خواهانيم. خداوند به همهى ما توفيق نشر و ترويج فقه اهل بيت (عليهم السلام) را عنايت فرمايد.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة