کتاب احکام جوانان

مى‌نشيند، مأموم مى‌تواند برخيزد و نمازش را به تنهايى ادامه دهد و مى‌تواند بطور نيم‌خيز بنشيند تا تشهد و سلام امام جماعت تمام شود و سپس برخيزد. 2- در ركوع: ركوع و سجده‌ها را با امام بجا مى‌آورد، (در حالى كه ركعت چهارم امام و ركعت اوّل مأموم است) و بقيه نماز را همانگونه كه گذشت، انجام مى‌دهد.

احكام نماز جماعت‌

مسأله 336: اگر امام جماعت يكى از نمازهاى يوميّه را مى‌خواند، هر كدام از نمازهاى يوميّه را مى‌توان به او اقتدا كرد.

بنابراين اگر امام نماز عصر را مى‌خواند، مأموم مى‌تواند، نماز ظهر را به او اقتدا كند. و اگر مأموم پس از آنكه نماز ظهر را خواند، جماعت برپا شود، مى‌تواند نماز عصر را به ظهرِ امام جماعت اقتدا كند.

مسأله 337: مأموم مى‌تواند نماز قضاى خود را به نماز اداى امام اقتدا كند، هر چند قضاى نمازهاى ديگر يوميّه باشد؛ مثلًا امام جماعت نماز ظهر را مى‌خواند و او قضاى نماز صبح را.

مسأله 338: نماز جماعت حدّ اقل با دو نفر برپا مى‌شود؛ يعنى يك نفر امام و يك نفر هم مأموم، مگر در نماز جمعه و عيد فطر و عيد قربان.

مسأله 339: نمازهاى مستحبى را نمى‌توان به جماعت خواند، مگر نماز طلب باران.[1]

[1]. به اين نماز «استسقاء» گفته مى‌شود.

مسأله 340: مأموم نبايد تكبيرة الاحرام را پيش از امام بگويد، بلكه تا تكبير امام تمام نشده، نبايد تكبير بگويد.

مسأله 341: مأموم بايد غير از حمد و سوره همه چيز نماز را خودش بخواند، ولى اگر ركعت اوّل يا دوّم او ركعت سوّم يا چهارم امام باشد، بايد حمد و سوره را نيز بخواند.

نماز جمعه‌

يكى از اجتماعات هفتگى مسلمانان «نماز جمعه» است، نمازگزاران در روز جمعه مى‌توانند به جاى نماز ظهر، نماز جمعه بخوانند كه برتر از نماز ظهر است. در فضيلت اين نماز، همين بس كه سوره‌اى در قرآن به اين نام آمده و در آنجا صريحاً مؤمنان را به حضور در نماز جمعه دعوت فرموده است.

چگونگى نماز جمعه‌

مسأله 342: نماز جمعه دو ركعت است، مانند نماز صبح، ولى دو خطبه دارد كه توسط امام جمعه قبل از نماز ايراد مى‌شود.

مسأله 343: مستحب است امام جمعه حمد و سوره را بلند بخواند.

مسأله 344: در نماز جمعه مستحب است در ركعت اول پس از سوره حمد سوره «جمعه» و در ركعت دوم پس از حمد سوره «منافقون» خوانده شود.

مسأله 345: در نماز جمعه دو قنوت مستحب است، يكى در ركعت اول پيش از ركوع و ديگرى در ركعت دوم، پس از ركوع.

شرايط نماز جمعه‌

مسأله 346: در نماز جمعه شرايط زير بايد مراعات شود:*تمام شرايطى كه در نماز جماعت بايد رعايت شود، در نماز جمعه هم معتبر است.*بايد به جماعت برگزار شود و فُرادا صحيح نيست.*حد اقل تعداد افراد براى برپايى نماز جمعه پنج نفر مى‌باشد؛ يعنى يك نفر امام و چهار نفر مأموم.*بين دو نماز جمعه، حد اقل بايد يك فرسخ فاصله باشد.

وظيفه نمازگزاران جمعه‌

مسأله 347: احتياط واجب است كه مأمومين به خطبه‌ها گوش دهند.

مسأله 348: احتياط مستحب است كه مأمومين هنگام خطبه‌ها ساكت باشند و از سخن گفتن بپرهيزند.

مسأله 349: احتياط مستحب است كه شنوندگان هنگام ايراد خطبه‌ها رو به امام جمعه بنشينند و به اين طرف و آن طرف نگاه نكنند.

مسأله 350: اگر انسان به ركعت اوّل نماز جمعه نرسد، در صورتى كه خود را به ركعت دوّم، هرچند در ركوع برساند، صحيح است و ركعت دوّم را خودش مى‌خواند. (به شرط آنكه‌

بداند وقت به اندازه‌اى هست كه ركعت دوّم او هم در وقت واقع مى‌شود).

نماز آيات‌

مسأله 351: يكى از نمازهاى واجب «نماز آيات» است كه به سبب پيش آمدن اين حوادث واجب مى‌شود: زلزله، خسوف (ماه‌گرفتگى)، كسوف (خورشيد گرفتگى)، و نيز رعد و برق و وزيدن بادهاى زرد و سرخ در صورتى كه بيشتر مردم بترسند.

چگونگى نماز آيات‌

مسأله 352: نماز آيات دو ركعت است و هر ركعت آن پنج ركوع دارد. قبل از هر ركوع، سوره حمد و سوره ديگرى از قرآن خوانده مى‌شود؛ يعنى در دو ركعت، ده حمد و ده سوره خوانده مى‌شود، ولى مى‌توان يك سوره را پنج قسمت كرده و قبل از هر ركوع يك قسمت از آن را خواند، كه در اين صورت در دو ركعت دو حمد و دو سوره خوانده مى‌شود. در اينجا با تقسيم سوره «اخلاص» چگونگى نماز آيات را بيان مى‌كنيم:*ركعت اوّل پس از تكبيرة الاحرام، سوره حمد را بخواند و«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»بگويد و به ركوع رود.

سپس بايستد و بگويد:«قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»و به ركوع رود. بار ديگر بايستد و بگويد:«اللَّهُ الصَّمَدُ»و به ركوع رود. باز از ركوع سر بردارد و بگويد:«لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ»و به ركوع رود. و باز از ركوع سر بردارد و بگويد:«وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ»و به ركوع رود. و بعد از سر برداشتن از ركوع به سجده رود و پس از انجام دو سجده براى ركعت دوّم برخيزد.*ركعت دوّم ركعت دوّم را نيز مانند ركعت اوّل بجا مى‌آورد و سپس با تشهد و سلام، نماز را به پايان مى‌برد.

احكام نماز آيات‌

مسأله 353: اگر يكى از سبب‌هاى نماز آيات در شهرى اتفاق بيفتد، فقط مردم همان شهر بايد نماز آيات بخوانند و بر مردم جاهاى ديگر واجب نيست.

مسأله 354: اگر دريك ركعت از نماز آيات پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در ركعت ديگر يك حمد بخواند و سوره را تقسيم كند، صحيح است.

مسأله 355: مستحب است پيش از ركوع دوّم، چهارم، ششم، هشتم و دهم قنوت بخواند و اگر تنها يك قنوت پيش از ركوع دهم بخواند، كافى است.

مسأله 356: هر يك از ركوع‌هاى نماز آيات ركن است،

پس اگر عمداً يا سهواً كم يا زياد شود، نماز باطل است.

مسأله 357: نماز آيات را مى‌توان به جماعت خواند، كه در اين صورت حمد و سوره‌ها را تنها امام جماعت مى‌خواند.

نمازهاى مستحب‌[1]

مسأله 358: نمازهاى مستحب بسيار است و اين نوشته گنجايش تمام آنها را ندارد، امّا برخى از آنها را كه اهميت بيشترى دارد، مى‌آوريم:

نماز عيد

مسأله 359: در دو عيد «فطر» و «قربان» خواندن نماز مخصوصِ عيد، مستحب است.

وقت نماز عيد

مسأله 360: وقت نماز عيد از طلوع آفتاب است تا ظهر.

مسأله 361: مستحب است در عيد فطر بعد از بلند شدن آفتاب، افطار كنند و زكات فِطره‌[2]را هم بدهند، سپس نماز عيد را بخوانند.

[1]. نماز مستحب را «نافِلَه» گويند.

[2]. زكات فطره يكى از واجب‌هاى مالى است كه روز عيد فطر بايد پرداخت شود. (به مسأله 382 مراجعه كنيد).

چگونگى نماز عيد

مسأله 362: نماز عيد دو ركعت با نُه قنوت است و اين گونه خوانده مى‌شود:*در ركعت اوّل نماز پس از حمد و سوره بايد پنج تكبير گفته شود و بعد از هر تكبير يك قنوت و بعد از قنوت پنجم تكبير ديگرى گفته مى‌شود و سپس ركوع و دو سجده به جا آورده مى‌شود.*در ركعت دوّم پس از حمد و سوره چهار تكبير گفته مى‌شود و بعد از هر تكبير يك قنوت و بعد از قنوت چهارم تكبير ديگرى گفته مى‌شود و سپس ركوع و دو سجده و تشهد و سلام به جا آورده مى‌شود.*در قنوت‌هاى نماز عيد هر دعا و ذكرى بخوانند، كافى است، ولى بهتر است اين دعا را بخوانند: «اللّهُمَّ اهْلَ الْكِبْرِياءِ وَ الْعَظَمَةِ، وَ اهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَروتِ، و اهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ، وَ اهْلَ التَّقوى‌ وَ الْمَغْفِرَةِ، أَسْألُكَ بِحَقِّ هذَا الْيَومِ الَّذِي جَعَلْتَهُ لِلْمُسلِمينَ عيداً، وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ كَرامَةً وَ مَزيداً، انْ تُصَلِّىَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ انْ تُدخِلَنِي في كُلِّ خَيْرٍ ادْخَلْتَ فيهِ محَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ، وَ انْ تُخْرِجَنِي مِنْ كُلِّ سُوءٍ اخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ، صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمْ، اللّهُمَّ انّي أَسْألُكَ خَيْرَ ما سَألَك بهِ عِبادُك الصَّالِحُونَ وَ اعُوذُ بِك مِمَّا اسْتَعاذَ مِنْهُ عِبادُك الْمُخْلَصُونَ».

نافله‌هاى شبانه‌روزى‌

نافله‌هاى شبانه‌روزى در غير روز جمعه 34 ركعت است كه از جمله آنها يازده ركعت «نافله شب» و دو ركعت «نافله صبح» و دو ركعت «نافله عشا» مى‌باشد كه ثواب بسيار دارد.[1]

نماز شب‌

مسأله 363: نماز شب 11 ركعت است كه بدين ترتيب خوانده مى‌شود: چهار تا دو ركعتى: به نيت نافله شب. دو ركعت: به نيت نافله شب. يك ركعت: به نيت نافله وَتْر.

وقت نماز شب‌

مسأله 364: وقت نماز شب از نصف شب است تا اذان صبح و بهتر است نزديك اذان صبح خوانده شود.

مسأله 365: مسافر و كسى كه براى او سخت است نافله شب را بعد از نصف شب بخواند، مى‌تواند آن را در اوّل شب بجاآورد.

[1]. براى آشنايى بيشتر با نافله‌هاى شبانه‌روزى به رساله توضيح المسائل مسأله 764 مراجعه كنيد.