غسل
گاهى براى نماز و ساير كارهايى كه بايد با وضو انجام داد، غسل واجب مىشود.
شيوه غسل كردن
مسأله 117: در غسل بايد تمام بدن و سر و گردن شسته شود، خواه غسل واجب باشد، مانند جنابت و يا مستحب، مانند غسل جمعه. به عبارت ديگر، تمام غسلها در انجام فرقى ندارند مگر در نيّت.
مسأله 118: غسل را به دو صورت مىتوان انجام داد:
«ترتيبى» و «ارتماسى». در غسل ترتيبى، ابتدا سرو گردن شسته مىشود، سپس نيمه راست بدن و بعد از آن نيمه چپ. در غسل ارتماسى، تمام بدن يكباره در آب قرار مىگيرد.
پس براى انجام غسل ارتماسى بايد آب به قدرى باشد كه انسان بتواند تمام بدن را زير آب ببرد.
شرايط صحيح بودن غسل
مسأله 119: تمام شرطهايى كه براى صحيح بودن وضو گفته شد[1]، در صحيح بودن غسل هم شرط است، بجز موالات. همچنين لازم نيست بدن را از بالا به پائين بشويد.
مسأله 120: كسى كه چند غسل بر او واجب است، مىتواند به نيّت همه آنها يك غسل بجا آورد.
مسأله 121: كسى كه غسل جنابت كرده، نبايد براى نماز وضو بگيرد، بلكه با غسلهاى واجب ديگر غير از غسل استحاضه متوسطه نيز مىتواند بدون وضو نماز بخواند، اگر چه بهتر است وضو هم بگيرد.
مسأله 122: در غسل ارتماسى بايد تمام بدن پاك باشد، ولى در غسل ترتيبى پاك بودن تمام بدن لازم نيست، بنابراين اگر هر قسمتى را پيش از غسل دادنِ همان قسمت آب بكشد، كافى است.
مسأله 123: غسل جبيرهاى مثل وضوى جبيرهاى است.[2]
مسأله 124: كسى كه روزه واجب گرفته، نمىتواند در حال روزه غسل ارتماسى انجام دهد، چون روزهدار نبايد تمام سر را در آب فرو برد. ولى اگر از روى فراموشى غسل ارتماسى كند صحيح است.
مسأله 125: در غسل لازم نيست تمام بدن با دست شسته شود و چنانچه با نيت غسل آب را به تمام بدن برساند، كافى است.
[1]- شرايط وضو در مسأله 70 بيان شد.
[2]- احكام وضوى جبيرهاى در مسأله 88 به بعد بيان شد.
غسلهاى واجب
مسأله 126: غسلهاى واجب هفت غسل است: 1- جنابت 2- ميّت 3- مس ميت 4- حيض 5- استحاضه 6- نفاس 7- و غسلى كه به سبب نذر يا قسم و مانند اينها واجب مىشود.
غسل جنابت
مسأله 127: اگر از انسان مَنى[1]بيرون آيد، هر چند در خواب باشد يا آميزش كند، جُنُب مىشود و بايد براى نماز و كارهايى كه نياز به طهارت دارد، غسل جنابت انجام دهد.
مسأله 128: اگر منى از جاى خود حركت كند، ولى بيرون نيايد سبب جنابت نمىشود.
مسأله 129: كسى كه مىداند منى از او خارج شده است و يا مىداند آنچه بيرون آمده منى مىباشد، جنب است و بايد غسل كند.
مسأله 130: اگر از انسان رطوبتى خارج شود كه نداند بول است يا منى يا غير اينها، چنانچه با شهوت و جستن بيرون آمده و بعد از بيرون آمدنِ آن بدن سست شده، آن رطوبت منى
[1]- منى، مايعى است كه از غدد تناسلى به سبب آميزش يا احتلام از مجراى بول خارج مىشود.
است. ولى اگر تمام اين نشانهها يا برخى از آنها وجود نداشته باشد، آن رطوبت منى نمىباشد.
مسأله 131: مستحب است انسان بعد از بيرون آمدن منى بول كند و اگر بول نكند و بعد از غسل رطوبتى از او خارج شود كه نداند منى است يا رطوبتِ ديگر، حكم منى دارد.
كارهايى كه بر جُنب حرام است
مسأله 132: از زمانى كه انسان جنب مىشود تا وقتى كه غسل كند و يا اگر نمىتواند غسل كند تا زمانى كه تيمم نمايد، اين كارها بر او حرام است:*رساندن جايى از بدن به خط قرآن، اسم خداوند و بنابر احتياط واجب اسامى پيامبران و امامان عليهم السلام.*رفتن به مسجد الحرام و مسجد النبى صلى الله عليه و آله هر چند از يك در وارد شود و از در ديگر بيرون رود.*توقف در مساجد. ولى اگر از يك در برود و از در ديگر خارج شود يا براى برداشتن چيزى برود، مانعى ندارد و احتياط واجب آن است كه در حرم امامان عليهم السلام نيز توقف نكند.*گذاشتن چيزى در مسجد.*خواندن سورههايى از قرآن كه سجده واجب دارد حتى يك حرف از آن؛ يعنى سورههاى: سجده فُصِّلت نَجم عَلَق
مسأله 133: اگر شخصى در خانهاش مكانى را براى نماز
قرار دهد (و همچنين در مؤسسه يا ادارهاى) حكم مسجد ندارد.
مسأله 134: توقف در حرم امامزادهها در حال جنابت اشكال ندارد، ولى توقف در مساجدى كه معمولًا كنار حرمها ساختهاند، حرام است.
غسل ميت
مسأله 135: هرگاه مسلمانى از دنيا برود، بايد او را غسل دهند، كفن كنند و بر او نماز بخوانند، سپس دفن كنند.[1]
غسل مس ميت
مسأله 136: اگر كسى جايى از بدن خود را به بدن انسان مردهاى كه سرد شده و غسلش ندادهاند برساند، بايد غسل مَسّ ميت كند.
غسلهاى اختصاصى دخترها و بانوان
مسأله 137: سه غسل از غسلهاى واجب؛ يعنى غسل حيض، استحاضه و نفاس، تنها بر دخترها و بانوان واجب مىشود و سبب اين غسلها خونى است كه از رحم بيرون مىآيد و هر يك احكام خاصى دارد.
[1]. براى آشنايى با احكام اموات مىتوانيد به رساله توضيح المسائل، مسأله 541 به بعد مراجعه كنيد.
غسل حيض (قاعدگى)
مسأله 138: زمانى كه خونريزى قاعدگى (رِگل) قطع شود، زن بايد براى نماز و ساير كارهايى كه نياز به طهارت دارد غسل كند.
مسأله 139: خونريزى قاعدگى قبل از بلوغ اتفاق نمىافتد و اگر دخترى قبل از بالغ شدن خونى ببيند، حكم حيض ندارد.
مسأله 140: دوره قاعدگى كمتر از سه روز نيست، پس اگر جريان خون قبل از سه روز قطع شود حكم حيض ندارد.
مسأله 141: دوره قاعدگى بيش از ده روز طول نمىكشد و چنانچه خونريزى بيش از ده روز طول بكشد، تمام آن حكم حيض را ندارد.
مسأله 142: خون حيض معمولًا غليظ، گرم و پررنگ است و با فشار و كمى سوزش مىآيد.
مسأله 143: در مدت قاعدگى اين كارها بر زن حرام است: نماز و طواف كعبه. كارهايى كه بر جنب حرام است، مانند توقّف در مسجد.[1]
مسأله 144: در ايام قاعدگى نماز و روزه واجب نيست و نمازها قضا ندارد ولى قضاى روزهها را بايد بجا آورد.
مسأله 145: غسل حيض با غسل جنابت تفاوتى ندارد
[1]برخى از كارهاى ديگر نيز حرام است كه براى آشنايى با آنها مىتوانيد به رساله توضيح المسائل، مسأله 451 مراجعه كنيد، همچنين كارهايى كه بر جنب حرام است در مسأله 121 همين رساله بيان شد.
مگر در نيّت.
مسأله 146: با غسل حيض مىتوان نماز خواند، هر چند بهتر است علاوه بر غسل، وضو هم بگيرد.
غسل استحاضه
مسأله 147: يكى ديگر از خونهايى كه گاهى اوقات از رحم دختر يا زن بيرون مىآيد «استحاضه» است.
مسأله 148: خون استحاضه معمولًا زرد رنگ و سرد است و بدون فشار و سوزش بيرون مىآيد و غليظ نيست، ولى ممكن است گاهى اوقات پررنگ و گرم و غليظ باشد و با فشار بيرون آيد.
مسأله 149: خون استحاضه بر اساس كمى و زيادى آن به سه دسته تقسيم مىشود: اگر بسيار كم باشد غسل ندارد ولى وضو را باطل مىكند و اگر كم نباشد غسل نيز واجب مىشود كه جهت آشنايى با موارد آن و احكام هر يك، دخترها بايد به رساله توضيح المسائل، مسأله 394 به بعد مراجعه كنند.
غسل نفاس
مسأله 150: غسل نفاس مربوط به ولادت فرزند است و در زمان ديگرى ديده نمىشود زن پس از خونريزى زايمان بايد اين غسل را انجام دهد[1].
[1]. براى آشنايى بيشتر به مسأله 508 به بعد از رساله توضيح المسائل مراجعه كنيد.
تيمُّم
مسأله 151: در اين موارد بايد بجاى وضو و غسل، تيمم كرد:*آب نباشد و يا دسترسى به آن نداشته باشد.*آب براى انسان ضرر داشته باشد؛ مثلًا به سبب استعمال آب مرضى در او پيدا مىشود يا بيماريش شدّت مىيابد و يا دير خوب مىشود.*اگر آب را به مصرف وضو يا غسل برساند، خودش يا همسرش يا فرزندانش يا رفيقش يا كسانى كه به او مربوطند و يا هر كسى كه حفظ جانش بر او واجب است از تشنگى بميرند يا مريض شوند و يا به قدرى تشنه شوند كه تحمّل آن سخت است (حتى حيوانى كه در اختيار اوست).*بدن يا لباس او نجس است و آب بيش از تطهير و شستن آن ندارد و لباس ديگرى هم ندارد.*وقت به قدرى تنگ باشد كه اگر بخواهد وضو بگيرد يا غسل كند، تمام نماز يا مقدارى از آن بعد از وقت خوانده مىشود.