ج- محافظت از مال
براى اينكه دارائيهاى خود را از چشم داشت دزدان و سارقان و از فريبكاريهاى مافياى اقتصادى و بازى ثروتمندان بزرگ و. .. دور نگاه داريم مىبايست بيشازپيش به تدبير در گذران زندگى و معيشت، توجّه كنيم. در فقه اسلامى دهها توصيه و حكم با هدف اقامه قسط و اينكه كسى نه آشكارا (همچون دزدى و راه زنى) و نه پنهانى (همچون خوردن به ناحق اموال مردم و رباخوارى) به ديگرى ستم روا ندارد، بيان شده است.
در آنچه خواهد آمد به احكامى كه آنها را با اهمّيّت يافتهايم خواهيم پرداخت:
1- عليرغم اينكه سرشت انسان، وى را به نگهدارى از اموالش وامىدارد، ولى مجرمان و گروههاى مافياى اقتصادى همواره روشهاى نوينى را براى دست اندازى مستقيم و يا غير مستقيم بر روزى مردم ابداع مىكنند. از اينرو انسان مىبايست از فرهنگ اقتصادىاى برخوردار شود كه نه تنها از رهگذار آن با چگونگى فراهم آوردن ثروت، بلكه با چگونگى نگهدارى و حفظ ثروت از آسيبهايى مانند اتلاف و سرقت و در مرحله بعد با چگونگى برخوردارى از مصرفى دور از اسراف، ولخرجى و سادهلوحى نيز آشنا شود.
2- انديشمندان و علما و همچنين رسانههاى تبليغى گوناگون مىبايست فرهنگ سازى اقتصادى را در برنامههاى توجيهىاى كه براى عامّه مردم در نظر مىگيرند، بگنجانند.
3- از سويى دولتهاى فهيم نيز مىبايست موشكافانه، روشهاى گروههاى مافيايى در چپاول دارائيهاى مردم را براى رويارويى با آنها زير نظر گيرند، و مردم را به ذخيره كردن، به كار انداختن و سود ده كردن و ارتقاى سطح مصرف منابع مالى و همچنين ايجاد توازن ميان درآمدها و مصرف ترغيب كنند.
د- حفاظت از كتاب الهى و مرزهاى آن
كتاب الهى برترين پشتوانه روحى روانى، تربيتى، فرهنگى و قانونى امّت قلمداد مىشود، و در آن، مرزهاى الهى كه نمىبايست از آنها تجاوز كرد معيّن شدهاند. سوگند خوردن، يكى از اين خطوط قرمز به شمار مىرود كه خداوند دستور داده تا آن را ضايع نسازيم. حال پرسش اينجاست كه چگونه مىتوان تمام اين ارزشهاى مقدّس را پاس داشت؟
در پاسخ بايد گفت: چاره آن است كه به بندهاى زير عمل كنيم:
1- بايد كتاب الهى را محور دانش، فرهنگ و تشريع و قانونگذارى خود قرار دهيم، و اينكه غير قرآن را با قرآن، برابر ندانسته و همسنگ نسازيم! چرا كه برترى قرآن بر ديگر سخنها چون برترى آفريدگار بر آفريدهها مىباشد.
2- حوزههاى علميّه بايد بيشازپيش به امر تدريس و پژوهش قرآن كريم همّت گمارند، و مثلًا بايد حفظ قرآن و تسلّط بر زبان قرآن يعنى زبان عربى را از شرطهاى ورود به مدارس دينى قرار دهند و تنها واجدين اين شرايط را گزينش كنند. و همچنين مىبايست دروس تفسير قرآن را در
رأس واحدهاى درسى خود بگنجانند، و آيات قرآن كريم را پايه دروس فقهى و عقيدتى خود قرار دهند، و بيشتر وقت طلّاب را با درسهاى اضافىاى كه امروزه، زياد مفيد فايده نمىباشند، پر نكنند.
3- همچنين بايد مردم را از رهگذر اهتمام بيشتر به زمينههاى تربيتى و تبليغاتى، آگاه به كتاب الهى تربيت كرد، بگونهاى كه در آيات آن تدبّر كنند و زندگى را از دريچه رهيافتهاى آن بنگرند.
4- حفظ
قرآن كريم:
1-(التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ)[1].
«توبه كنندگان، عبادت كاران، سپاسگويان، سياحت كنندگان، ركوع كنندگان، سجده آوران، آمران به معروف، نهى كنندگان از منكر، و حافظان حدود (و مرزهاى) الهى، (مؤمنان حقيقىاند)؛ و بشارت ده به (اينچنين) مؤمنان!.»
2-(إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدىً وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِن كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا
[1]- سوره توبه، آيه 112.
تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَناً قَلِيلًا وَمَن لَمْ يَحْكُم بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ)[1].
«ما تورات را نازل كرديم در حالى كه در آن، هدايت و نور بود؛ وپيامبران، كه در برابر فرمان خدا تسليم بودند، با آن براى يهود حكم مىكردند؛ و (همچنين) علما و دانشمندان به اين كتاب كه به آنها سپرده شده و بر آن گواه بودند، داورى مىنمودند. بنابراين، (بخاطر داورى برطبق آيات الهى،) از مردم نهراسيد، و از من بترسيد؛ و آيات مرا به بهاى ناچيزى نفروشيد. و آنها كه به احكامى كه خدا نازل كرده حكم نمىكنند، كافرند.»
3-(حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا للَّهِ قَانِتِينَ)[2].
«در انجام همه نمازها و (بخصوص) نماز وسطى [/ نماز ظهر] كوشا باشيد؛ و از روى خضوع و اطاعت، براى خدا بپاخيزيد.»
4-(لَايُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِن أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَن لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ)[3].
«خداوند شما را بخاطر سوگندهاى بيهوده (و خالى از اراده،) مؤاخذه نمىكند؛ ولى در برابر سوگندهايى كه (از روى اراده) محكم كردهايد،
[1]- سوره مائده، آيه 44.
[2]- سوره بقره، آيه 238.
[3]- سوره مائده، آيه 89.
مؤاخذه مىنمايد. كفّاره اين گونه قسمها، اطعام ده نفر مستمند، از غذاهاى معمولى است كه به خانواده خود مىدهيد؛ يا لباس پوشاندن بر آن ده نفر؛ و يا آزاد كردن يك برده، و كسى كه هيچ كدام از اينها را نيابد، سه روز روزه مىگيرد؛ اين، كفّاره سوگندهاى شماست به هنگامى كه سوگند ياد مىكنيد (و مخالفت مىنماييد). و سوگندهاى خود را حفظ كنيد (و نشكنيد.) خداوند آيات خود را اين چنين براى شما بيان مىكند، شايد شكر او را بجا آوريد.»
5-(إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً)[1].
«بيقين، مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان با ايمان و زنان با ايمان، مردان مطيع فرمان خدا و زنان مطيع فرمان خدا، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان صابر و شكيبا و زنان صابر و شكيبا، مردان با خشوع وزنان با خشوع، مردان انفاق كننده و زنان انفاق كننده، مردان روزهدار و زنان روزهدار، مردان پاكدامن و زنان پاكدامن و مردانى كه بسيار به ياد خدا هستند و زنانى كه بسيار ياد خدا مىكنند، خداوند براى همه آنان مغفرت و پاداش عظيمى فراهم ساخته است.»
6-(الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِن أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِيْ تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَ
[1]- سوره احزاب، آيه 35.
فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغَوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيّاً كَبِيراً)[1].
«مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، بخاطر برتريهايى كه خداوند (از نظر نظام اجتماع) براى بعضى نسبت به بعضى ديگر قرار داده است، و بخاطر انفاقهايى كه از اموالشان (در مورد زنان) مىكنند. و زنان صالح، زنانى هستند كه متواضعند، و در غياب (همسر خود،) اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقى كه خدا براى آنان قرار داده، حفظ مىكنند. و (امّا) آن دسته از زنان را كه از سركشى و مخالفتشان بيم داريد، پند و اندرز دهيد؛ و (اگر مؤثّر واقع نشده،) در بستر از آنها دورى نماييد؛ و (اگر هيچ راهى جز شدّت عمل، براى وادار كردن آنها به انجام وظايفشان نبود،) آنها را تنبيه كنيد. و اگر از شما پيروى كردند، راهى براى تعدّى بر آنها نجوييد. (بدانيد) خداوند، بلند مرتبه و بزرگ است. (و قدرت او، بالاترين قدرتهاست.)»
رهيافت وحى:
براى پايبند ماندن به حقوق، بايد از صاحبان حقوق محافظت كنيم. از همين رو اگر بگذاريم گرد فراموشى، محفوظاتمان از كتاب الهى را دربرگيرد، يا در برابر نگاههاى پنهانى به حريم خانه و خانواده خود بىتفاوت باشيم، نه تنها آنچه را كه پاس داشتش واجب است پاس نداشتهايم، بلكه تباهش نيز ساختهايم.
[1]- سوره نساء، آيه 34.
از اين رهگذر مىتوان گفت: حفاظت و پاس داشت، ارزشى است پيوند خورده با ديگر حقوقى كه ايمان آنها را واجب ساخته.
در واقع مؤمنان مىبايست كتاب الهى و درونمايههاى آن شامل احكام و مرزها را پاس دارند و از خطوط قرمزى كه در آن تعيين شده پا فراتر ننهند.
مىتوان نماز، آنچه به روابط ميان همسران پيوند مىخورد، سوگند خوردن و امانتها را از جمله اين احكام و مرزها دانست.
احكام:
1- براى اقامه حق و حاكم ساختن صلح و آرامش و فراهم آوردن ارزشهاى عدالت و امنيّت مىبايست هركسى مسؤوليّت حفاظت از حرمتهاى خود را خود به گردن گيرد.
2- از سويى كتاب خداوند به علما و دانشمندان (فقيهان عادل) سپرده شده، از همين رو جايز نيست ايشان از ترس مردم و يا به طمع بهاى ناچيزى، آن را تباه سازند.
3- مجاهدان حقيقى را خدا حافظان مرزهاى الهى هستند، كه بايد نقش پاس دارنده خود را در حفظ دين خدا و دفاع از آن، به خوبى ايفا كنند.
4- همچنين مردم مىبايست در انجام نمازهاى خود، بويژه نماز ظهر، و بجا آوردن آنها در اوّل وقت كوشا باشند، و همچنين بايد سوگندها را پاس دارند.
5- زنان صالح و شايسته نيز مىبايست در غياب همسرانشان از حقوق
ايشان محافظت كنند.
6- همچنين مردان و زنان مؤمن بايد از عورتهاى خود مگر در آنچه خداوند سبحان حلال كرده، به درستى محافظت كنند.