برگرفت، كه برخى از آنها عبارتاند از:
الف- امروزه، استفاده از سوختهاى جديد بويژه استفاده از فراوردههاى نفتى ما را گرفتار مفهومى بنام آلودگى هوا ساخته است. از اينرو ما بايد خانههاى خود را تا حدّ توان بدور از كانونهاى آلودگى برگزينم. همچنين بايد كارخانههاى گوناگون، بويژه كارخانههاى سيمان و كودهاى شيميايى و مانند اينها نيز كه موجب آلودگى شديد هوا مىشوند، را بدور از مناطق مسكونى احداث كرد.
ب- زندگى امروزين، زندگى در شهرهاى بزرگ و پرجمعيّت و زندگى در شهرهايى پر از سازهها و برجهاى مرتفع مىباشد. از اين رهگذر اگر فاصله ضرورى ميان بناها را مورد توجّه قرار ندهيم، بيگمان فرزندانمان را از فوائد تابش نور خورشيد محروم خواهيم ساخت.
بنابراين مىبايست مساحت و بلندى سازهها را محدودتر بگيريم تا مانع تابش نور خورشيد كه در شريعت اسلام يكى از مطهّرات محسوب مىشود نشوند.
ج- از سويى خطرات آلودگيهاى صوتى كمتر از خطرات آلودگى هوا نمىباشد، از اينرو مىبايست در حدّ توان از آلودگيهاى صوتى نيز بكاهيم تا از زندگى آرام و راحتى برخوردار شويم.
3- پوشيدگى و آرامش
قرآن كريم:
1-(وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى...)[1].
«و در خانههاى خود بمانيد، و همچون دوران جاهليّت نخستين (در ميان مردم) ظاهر نشويد؛ ...»
2-(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلاثَ مَرّاتٍ مِن قَبْلِ صَلاةِ الفَجْرِ وَحينَ تَضَعُونَ ثِيابَكُمْ مِن الظَّهِيرَةِ وَمِن بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُم بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ وَاللَّهُ عَليمٌ حَكِيمٌ)[2].
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! بردگان شما، و همچنين كودكانتان كه به حدّ بلوغ نرسيدهاند، در سه وقت بايد از شما اجازه بگيرند: پيشاز نماز صبح، و نيمروز هنگامى كه لباسهاى (معمولى) خود را بيرون مىآوريد، و بعداز نماز عشا، اين سه وقت خصوصى براى شماست؛ امّا بعداز اين سه وقت، گناهى بر شما و بر آنان نيست (كه بدون اذن وارد شوند) و بر گرد يكديگر بگرديد (و با صفا و صميميّت به يكديگر خدمت نماييد). اين گونه خداوند آيات را براى شما بيان مىكند، و خداوند دانا و حكيم است.»
3-(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَاتَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَن يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ
[1]- سوره احزاب، آيه 33.
[2]- سوره نور، آيه 58.
نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِ مِنكُمْ وَاللَّهُ لَايَسْتَحْيِ مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهنَّ مَتَاعاً فَسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ ذلِكُمْ أَطْهَر لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَن تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَن تَنكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِن بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذلِكُمْ كَانَ عِندَ اللَّهِ عَظِيماً)[1].
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! در خانههاى پيامبر داخل نشويد مگر به شما براى صرف غذا اجازه داده شود، در حالى كه (قبلاز موعد نياييد و) در انتظار وقت غذا ننشينيد؛ امّا هنگامى كه دعوت شديد داخل شويد؛ و وقتى غذا خورديد پراكنده شويد، و (بعداز صرف غذا) به بحث و صحبت ننشينيد؛ اين عمل، پيامبر را ناراحت مىنمايد، ولى از شما شرم مىكند (و چيزى نمىگويد)، امّا خداوند از (بيان) حق شرم ندارد. و هنگامى كه چيزى از وسايل زندگى را (بعنوان عاريت) از آنان [/ همسران پيامبر] مىخواهيد از پشت پرده بخواهيد؛ اين كار براى پاكى دلهاى شما و آنها بهتر است. و شما حق نداريد رسول خدا را آزار دهيد، و نه هرگز همسران او را بعداز او به همسرى خود درآوريد كه اين كار نزد خدا بزرگ است!.»
حديث شريف:
1- امام صادق عليه السلام فرمودهاند:
«ثلاثة للمؤمن فيهنّ راحة: دار واسعة، تواري عورته وسوء حاله من النّاس
، وامرأة صالحة تعينه على أمر الدنيا والآخرة، وابنة أو اخت يخرجها من منزله
[1]- سوره احزاب، آيه 53.
بموت أو بتزويج»[1].
«سه چيز است كه در آنها براى مؤمن آرامش است: خانه وسيعى كه عورت و حريم و وضعيّتهاى بد او را، از مردم بپوشاند، زن شايستهاى كه او را در كار دنيا و آخرت يارى كند و دختر يا خواهرى كه به مرگ و يا ازدواج از خانه بيرون كند.»
2- در حديث شريف از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده كه فرمودند:
«من أدخل بصره في حريم قوم قبل رجليه، فلا أتمّ اللَّه له، وهو آثم وهو آثم»[2].
«هركس پيشاز اينكه با پا وارد حريم ديگران شود، با نگاه وارد حريم ايشان شود، خدا براى او نخواهد ساخت، و او گناهكار است و او گناهكار است.»
3- آنحضرت همچنين فرمودند:
«ثلاث يطفين نور العبد (إلى أن قال:) أو وضع بصره في الحجرات من غير أن يؤذن له»[3].
«سه چيز نور بنده را خاموش مىسازند (تا اينكه فرمودند:) يا اينكه بدون اجازه چشم به درون اتاقهاى ديگران بيندازد.»
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 149، ح 2.
[2]- مستدرك وسائل الشّيعه، ج 3، أبواب أحكام المساكن، باب 16، ص 465، ح 3.
[3]- همان، ح 2.
رهيافت وحى
از آنچه در آيات قرآن خوانديم، درمىيابيم كه براى مسكن حرمتى است كه نبايد بدون اذن صاحبان آن بدان نفوذ كرد و يا بجاى ورود از درب خانه از ديوار آن بالا رفت. علاوه بر اين، در اسلام حتّى از اهالى خانه نيز خواسته شده تا براى ورود به اتاقهاى ديگر اعضاى خانواده در ساعتهاى استراحت و تنهايى هم اجازه بگيرند. همچنين آيات ذكر شده، بر ضرورت وجود حجاب و پردهاى به هنگام درخواست از زنان پيامبر صلى الله عليه و آله نيز تأكيد دارند. اين رهيافتهاى برگرفته شده از آيات قرآن ما را به استنباط احكامى چند در رابطه با پوشيدگى و آرامش در منزل رهنمون مىسازند كه عبارتاند از:
احكام:
1- بايد در ساخت خانهها هر قدر كه مىتوانيم به شاخص پوشيدگى نزديكتر شويم. پيشاز اين، خانه يك مسلمان از دو بخش اندرونى كه به خانواده متعلّق بود و بخش بيروى كه براى مهمانان درنظر گرفته مىشد تشكيل مىشد. اين دو بخش بگونهاى از هم جدا ساخته مىشدند كه افراد غريبه نه تنها افراد خانواده را نمىديدند، بلكه كوچكترين صدايى نيز از ايشان نمىشنيدند.
2- بايد پنجرهها و منافذ نور را در وسط خانه و نه در كنارههاى تحت اشراف همسايگان و يا عابران تعبيه كرد. در غير اينصورت بهتر است ميان جايگاه پنجرهها و كوچه و خيابان فاصلهاى در نظر بگيريم.
3- همچنين بايد اتاقهاى خواب را براى تأمين پوشيدگى بيشتر هرچه
دورتر از فضاى داخلى خانه و حتّى دور از اتاق كودكان و خدمتكاران و...
بسازيم.
4- نگاه كردن به درون خانهها و استراق سمع، چه از راههاى عادى و معمولى و چه از طريق دوربين و يا از رهگذر كنترل خطوط تلفنى بوسيله دستگاههاى الكترونيكى، جايز نمىباشد. پيشاز اين نيز در بخش احكام حفظ و پاس دارى، به پارهاى از احكام نگاه كردن به خانهها اشاره رفته بود.
4- زيبايى و آراستگى خانه
قرآن كريم:
1-(يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ* قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ)[1].
«اى فرزندان آدم! زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد، با خود برداريد؛ و (از نعمتهاى الهى) بخوريد و بياشاميد، ولى اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست نمىدارد.* بگو:" چه كسى زينتهاى الهى را كه براى بندگان خود آفريده، و روزيهاى پاكيزه را حرام كرده است؟!".» بگو:" اينها
[1]- سوره اعراف، آيات 31 و 32.
در زندگى دنيا، براى كسانى است كه ايمان آوردهاند؛ (اگرچه ديگران نيز با آنها مشاركت دارند؛ ولى) در قيامت، خالص (براى مؤمنان) خواهد بود." اين گونه آيات (خود) را براى كسانى كه آگاهند، شرح مىدهيم.»
2-(... وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ...)[1].
«... وزينت خود را آشكار نسازند مگر براى شوهرانشان، يا پدرانشان، يا پدر شوهرانشان، يا پسرانشان،...»
3-(وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَاباً وَسُرُراً عَلَيْهَا يَتَّكئُونَ* وَزُخْرُفاً وَإِن كُلُّ ذلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِندَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ)[2].
«و براى خانههايشان درها و تختهايى (زيبا و نقرهاى) قرار مىداديم كه بر آن تكيه كنند؛* و انواع زيورها؛ ولى تمام اينها بهره زندگى دنياست، و آخرت نزد پروردگارت از آن پرهيزگاران است.»
4-(فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظاً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ)[3].
«دراين هنگام آنها را بصورت هفت آسمان در دو روز آفريد، و در هر آسمانى كار آن (آسمان) را وحى (و مقرّر) فرمود، و آسمان پايين را با چراغهايى [/ ستارگان] زينت بخشيديم، و (با شهابها از رخنه شياطين)
[1]- سوره نور، آيه 31.
[2]- سوره زخرف، آيات 34 و 35.
[3]- سوره فصّلت، آيه 12.
حفظ كرديم، اين است تقدير خداوند توانا و دانا.»
5-(وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسْرَحُونَ)[1].
«و در آنها براى شما زينت و شكوه است به هنگامى كه آنها را به استراحتگاهشان باز مىگردانيد، و هنگامى كه (صبحگاهان) به صحرا مىفرستيد.»
حديث شريف:
1- در حديثى از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمودند:
«إنّ اللَّه تعالى يحبّ الجمال والتجمّل، ويكره البؤس والتباؤس، فإنّ اللَّه عزّوجلّ إذا أنعم على عبد نعمة، أحبّ أن يرى عليه أثرها». قيل و كيف ذلك
؟ قال: «ينظّف ثوبه، ويطيّب ريحه، ويحسّن داره، ويكنس أفنيته، حتّى إنّ السراج قبل مغيب الشمس ينفي الفقر، ويزيد في الرزق»[2].
«خداوند متعال زيبايى و خودآرايى را دوست دارد و بينوايى و تظاهر به بيچارگى را ناپسند مىدارد، چون، خداوند هرگاه نعمتى به بندهاى ارزانى مىدارد، دوست دارد اثر آن را در وى ببيند.» گفته شد: آن اثر چگونه پيدا مىشود؟ آنحضرت فرمودند: «لباسش را پاكيزه كند، و به خود بوى خوش بزند و خانهاش را نيكو سازد و حيات خانه را جارو بزند، حتّى روشن كردن چراغ پيشاز غروب آفتاب، فقر را از ميان مىبرد و روزى را فزونى
[1]- سوره نحل، آيه 6.
[2]- بحارالأنوار، ج 73، ص 141، ح 5.