8- امكان دارد خانههايى كه گذشتگان براى ما به ارث گذاشته باشند، نيازمنديهاى ما را فراهم نسازند و خواستههاى ما را برآورده نكنند، و با شرايط ما سازگار نباشند، از اين رو دين اسلام در صورت تنگ و يا نامتناسب بودن خانه، به تعويض آن دستور مىدهد و از بهانه قرار دادن مسائلى چون يادمان گذشتگان و خاطرات گذشته و مانند اينها نهى مىكند.
(حديث هفتم).
9- از آيه 15 سوره سبأ نيز درمىيابيم كه بهتر است محلّ سكونت هركس با سبزه و درختان احاطه شده باشد.
10- از حديث هشتم نيز كراهت ساكن شدن در مناطقى كه خداوند اهالى آنها را بخاطر ستمشان كيفر داده، استنباط مىشود.
7- ذكر و پيراستگى
قرآن كريم:
(فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ* رِجَالٌ لَّاتُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ)[1].
(اين چراغ پرفروغ) در خانههايى قرار دارد كه خداوند اذن فرموده ديوارهاى آن را بالا برند (تا از دستبرد شياطين و هوسبازان در امان باشد)؛
[1]- سوره نور، آيات 36 و 37.
خانههايى كه نام خدا در آنها برده مىشود، و صبح و شام در آنها تسبيح او مىگويند...* مردانى كه نه تجارت و نه معاملهاى آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و اداى زكات غافل نمىكند؛ آنها از روزى مىترسند كه در آن، دلها و چشمها زيرورو مىشود.»
آية الله العظمى السيد محمد تقي المدرسي(دام ظله)، احكام شريعت پيرامون حيات طيبه - قم، چاپ: اول، 1386.
حديث شريف:
1- از امام صادق عليه السلام نقل شده كه فرمودند:
«إنّ البيوت التي يُصلّى فيها بالليل بتلاوة القرآن، تضيء لأهل السماء كما تضيء نجوم السماء لأهل الأرض»[1].
«خانههايى كه در آنها شب هنگام نماز با تلاوت قرآن گذارده مىشود، چون ستارگانى كه براى اهل زمين نور افشانى مىكنند، براى آسمانيان نورافشانى مىكنند.»
2- آنحضرت همچنين فرمودند:
«كان علي قد جعل بيتاً في داره ليس بالصغير ولا بالكبير لصلاته»[2].
«على عليه السلام اتاقى نه چندان كوچك و نه چندان بزرگ در خانه خويش براى نماز در نظر گرفته بودند.»
3- مسمع روايت مىكند: ابو عبداللَّه به من نوشتند كه:
[1]- وسائل الشّيعه، ج 3، أبواب أحكام المساجد، ص 554، باب 69، ح 1 (20 جلدى) و همان، ج 8، ص 158 (29 جلدى).
[2]- همان، ص 555، ح 4.
«إنّي احبّ لك أن تتّخذ في دارك مسجداً في بعض بيوتك، ثمّ تلبس ثوبين طمرين غليظين، ثمّ تسأل اللَّه أن يعتقك من النّار، وأن يدخلك الجنّة، ولا تتكلّم بكلمة باطل ولا بكلمة بغي»[1].
«من دوست دارم تا در برخى اتاقهاى خانهات مسجد و سجدهگاهى در نظر بگيرى و سپس دو لباس ژنده و درشت به تن كنى و از خدا بخواهى تا تو را از آتش برهاند و به بهشت رهنمونت سازد، و (همچنين) سخن باطل و به ستم مگو.»
رهيافت وحى:
خانه نمونه، آن است كه از آن صداى ذكر الهى بلند شود و نور پيراستگى و ايمان از آن بتراود.
احكام:
1- مستحباست در خانه جايگاهى براى نماز وذكر در نظر گرفته شود.
2- مستحب است برخى نمازها را هر چند كه نماز مستحبّى باشند، در خانه خود اقامه كرد تا روح عبادت در جاىجاى خانه منتشر شود واين كار در تربيت فرزندان مؤثّر افتد.
3- احاديثى كه براستحباب قرائت قرآن پيشاز خواب، و يا در صبحدم دلالت دارند، بر استحباب تلاوت قرآن درخانه نيز دلالت مىكنند.
[1]- وسائل الشيعه، ج 3، ص 555، باب 69، ح 6.
4- به طور كلّى مستحبّ است اهالى خانه در مواقع گوناگونى چون (قبلاز غذا و پساز آن، پيشاز خواب و پساز آن، هنگام وضو و غسل و..) زبان به ذكر الهى بگشايند و بر آن مداومت ورزند، تا خانه همواره با ياد خدا آباد و پربركت باقى بماند.
8- سود و بركت
حديث شريف:
1- امام كاظم عليه السلام فرمودهاند:
«استثمار المال من تمام المروئة»[1].
«به كار انداختن مال براى سوددهى نشانه مروّت كامل است.»
و همچنين فرمودند:
«إنّ الكادّ على عياله من حلال كالمجاهد في سبيل اللَّه»[2].
«بيگمان كسى كه براى معيشت خانوادهاش از راه حلال تلاش كند، چون مجاهد در راه خداست.»
2- امام على عليه السلام دراين باره فرمودند:
«من اقتصد في الغنى والفقر فقد استعدّ لنوائب الدهر».
«هركس در دارائى و ندارى اقتصاد و ميانهروى پيشه كند، بيگمان براى
[1]- مستدرك وسائل الشّيعه، ج 13، ص 49، كتاب التجارة، أبواب مقدّمات التجارة، باب 18، ح 1.
[2]- همان، ص 54، باب 20، ح 2.
گرفتاريهاى روزگار آمادگى پيدا خواهد كرد.»
همچنين فرمودهاند:
«الاقتصاد نصف المؤونة»[1].
«اقتصاد و ميانهروى نيمى از هزينه است.»
3- در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده كه:
«من أكل من كدّ يده، نظر اللَّه إليه بالرحمة ثمّ لا يعذّبه أبداً»[2].
«هركسى از دسترنج خود بخورد، خداوند با نگاه مهربانى به وى مىنگرد و سپس هيچگاه وى را عذاب نمىكند.»
4- همچنين پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در حديث مفصّلى فرمودهاند:
«... ونِعم اللهو المغزل للمرأة الصالحة»[3].
«... وبهترين مشغوليّت براى زن شايسته نخريسى مىباشد.»
5- امام باقر عليه السلام فرمودهاند:
«ما من أهل بيت يكون عندهم شاة لبون إلّاقدّسوا كلّ يوم مرّتين. قيل:
وكيف يقال لهم؟ قال: يقال لهم بوركتم، بوركتم»[4].
«خانوادههايى كه در خانه خود گوسفند شيردهى را نگهدارى مىكنند
[1]- مستدرك وسائل الشيعه، ج 13، باب 19، ح 13.
[2]- همان، ص 24، باب 8، ح 7.
[3]- بحارالأنوار، ج 73، ص 174، باب 36، ح 2.
[4]- وسائل الشّيعه، ج 5، ص 373، (كتاب الحجّ، أبواب أحكام الدواب)، باب 30، ح 1 (20 جلدى) و همان ج 11، ص 509، (29 جلدى).
روزى دوبار تطهير و تقديس مىشوند. گفته شد: و چگونه به آنها گفته مىشود؟ آنحضرت فرمودند: به آنها گفته مىشود: با بركت شديد، با بركت شديد.»
6- در روايتى آمده كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله سؤال شد: برترين مال كدام است؟ آنحضرت فرمودند:
«زرع زرعه صاحبه وأصلحه وأدّى حقّه يوم حصاده»[1].
«زراعتى كه صاحبش آن را بكارد واز آن نگهدارى كند واصلاحش كند و به روز درو حقّ آن را ادا كند.»
رهيافت وحى:
دين ما را به طلب روزى حلال و تدبير در امر معيشت و ميانهروى و اقتصاد در گذران زندگى فرامىخواند، كه يكى از بخشهاى آن، تشويق افراد به اقتصاد خانگى و توليد خانوادگى مىباشد. اين امر خانه را به يك واحد توليدى مؤثّر در عرصه اقتصاد كشور بدل مىسازد و خانه را از تنها محلّى براى مصرف، به محلّى براى توليد تبديل مىكند. حال چه اين توليد يك توليد كشاورزى و يا يك توليد صنعتى سبك باشد.
[1]- وسائل الشيعه، ج 5، ص 392، باب 48، ح 1 و همان، ج 11، ص 137، (29 جلدى).
احكام:
1- كار كردن براى بدست آوردن روزى حلال امرى مستحب، وچهبسا به هنگام توقّف چرخه زندگى امرى واجب محسوب شود. از سويى فراهم آمدن بخشى از روزى نيز هميارى و همكارى خانواده را مىطلبد.
2- اسلام مردم را به ارتزاق از دسترنج و كار توليدى خود فرامىخواند.
3- مستحب است زنان، اوقات فراغت خود را در خانه به كارهاى درآمدزا بويژه ريسندگى و بافندگى اختصاص دهند.
4- همچنين دين از اقتصاد خانوادگى و توليد خانگى حمايت مىكند، و دراين راستا نگهدارى از ماكيان و رمگان را براى بهرهمند شدن از گوشت و شير آنها و همچنين كشاورزى را براى بهرهمند شدن از محصولات آن توصيه مىكند.
5- از سويى كار دستهجمعى اعضاى خانواده براى توليد و روح جمعى حاكم برايشان موجب رشد صفات پسنديده زير در ايشان مىشود:
نخست: هميارى و هماهنگى؛ كه اگر اين ويژگى امروز در خانه و ميان افراد خانواده نهادينه شود، فردا در فرهنگ جامعه نيز نهادينه خواهد شد.
دوّم: توليدى بارآمدن فرزندان؛ كه از رهگذر آن كودكان مىآموزند براى دستيابى به غذا و براى رسيدن به پيشرفت مىبايست كار و تلاش كنند.
سوم: ورزيدگى در آن كار توليدى خانگى؛ از اين رهگذر فرزندان ورزيده و كار آزموده پاى به عرصه اجتماع خواهند گذاشت.
9- هميارى و مهربانى
قرآن كريم:
1-(... وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ)[1].
«و (همواره) در راه نيكى و پرهيزگارى باهم تعاون كنيد. و (هرگز) در راه گناه و تعدّى همكارى ننماييد. و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد كه مجازات خدا شديد است!.»
2-(لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنفُسِكُمْ أَن تَأْكُلُوا مِن بُيُوتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُيُوتِ خَالاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُم مَّفَاتِحَهُ أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَأْكُلُوا جَمِيعاً أَوْ أَشْتَاتاً فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلَى أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِّنْ عِندِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ)[2].
«بر نابينا و افراد لنگ و بيمار گناهى نيست (كه با شما هم غذا شوند)، وبر شما نيز گناهى نيست كه از خانههاى خودتان [/ خانههاى فرزندان يا همسرانتان كه خانه خود شما محسوب مىشود بدون اجازه خاصّى] غذا بخوريد؛ و همچنين خانههاى پدرانتان، يا خانههاى مادرانتان، يا خانههاى برادرانتان، يا خانههاى خواهرانتان، يا خانههاى عموهايتان، يا خانههاى
[1]- سوره مائده، آيه 2.
[2]- سوره نور، آيه 61.