(اين چراغ پرفروغ) درخانههايى قرار دارد كه خداوند اذن فرموده ديوارهاى آن را بالا برند (تا از دستبرد شياطين و هوسبازان در امان باشد)؛ خانههايى كه نام خدا در آنها برده مىشود، وصبح وشام در آنها تسبيح او مىگويند...»
تقارن ميان خانه و چراغدان دراين دو آيه ما را به اين امر رهنمون مىسازد كه يك خانه الهى چراغدان نور پروردگار مىباشد. لذا از همين روست كه بركات و رحمت الهى بر هر خانوادهى ايمانى فروفرستاده شده است.
2-(وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَايَخْرُجُ إِلَّا نَكِداً كَذلِكَ نُصَرِّفُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ)[1].
«سرزمين پاكيزه (و شيرين)، گياهش به فرمان پروردگار مىرويد؛ امّا سرزمينهاى بدطينت (و شوره زار)، جز گياه ناچيز و بىارزش، از آن نمىرويد؛ اين گونه آيات (خود) را براى آنها كه شكر گزارند، بيان مىكنيم.»
از اينرو اگر خانه به جايى براى علم آموزى و تربيت تبديل شود، فرزندان نيز پاك و پاكيزه، بار خواهند آمد.
3-(وَإِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفَاكِ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ* يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ)[2].
«و (به يادآوريد) هنگامى را كه فرشتگان گفتند:" اى مريم! خدا تو را برگزيده و پاك ساخته؛ و بر تمام زنان جهان، برترى داده است.* اى مريم!
[1]- سوره اعراف، آيه 58.
[2]- سوره آل عمران، آيات 42 و 43.
(به شكرانه اين نعمت) براى پروردگار خود، خضوع كن و سجده بهجا آور؛ و با ركوع كنندگان، ركوع كن".»
حديث شريف:
از امام حسن عليه السلام روايت شده كه فرمودند:
«رأيت امّي فاطمة قائمة في محرابها ليلة الجمعة، فلم تزل راكعة ساجدة حتّى انفلق عمود الصبح، وسمعتها تدعو للمؤمنين والمؤمنات وتسمّيهم وتكثر الدعاء لهم، ولا تدعو لنفسها بشيء، فقلت: يا امّاه، لِمَ لَمْ تدعي لنفسكِ كما تدعين لغيرك؟ قالت: يا بني، الجار ثمّ الدار»[1].
«مادرم فاطمه را در شب جمعه به محراب عبادتشان يافتم، ايشان، تا صبحدم همچنان به ركوع و سجود مىپرداختند، و شنيدم كه براى مؤمنين و مؤمنات دعا مىكنند و آنها را با نام ياد مىكنند و فراوان براى ايشان دعا مىكنند، حال آنكه براى خود هيچ دعايى نمىكنند، پس گفتم: مادر! چرا براى خود همچنانكه براى ديگران دعا مىكنيد، دعا نمىكنيد؟ فرمودند: پسرم، نخست همسايگان سپس خانه خود.»
رهيافت وحى:
خانهاى كه رنگ خدايى به خود گرفته، در واقع چراغدان نور پروردگار و جايگاه علم و تربيت شايسته مىباشد. اگر فضاى خانه همواره با ياد خدا
[1]- احمد رحمانى همدانى، فاطمة الزهراء بهجة قلب المصطفى، ص 79، دلائل الامامة- اخبار فى مناقبها عليها السلام، ص 48.
عطرآگين شود و به نور معرفت روشنايى يابد، تربيت يافتگان در آن خانه نيز از اهل ذكر و اهل علم خواهند شد.
احكام:
اوّلين مدرسهاى كه مىتوان در آن فرزندان را به گونهاى ايمانى تربيت كرد، رحم و آغوش مادران و سپس حمايت و تعاليم پدران مىباشد.
حضرت مريم عليه السلام اسوه يك مادر ربّانى است كه از رحمش كلمة اللَّه زاييده شد. دراين امّت نيز اين حضرت فاطمه زهرا بزرگ بانوى زنان جهان است كه پرستشگرترين مردم و اسوه زنان با ايمان مىباشد. حال به توصيههايى چند در زمينه تربيت ربّانى توجّه كنيد:
نخست: مادران مىبايست با معنى تربيت فرزندانى پاك آشنا شده و در زمان باردارى و سپس در زمان شيردادن خود را از هرگونه آلودگى بپيرايند و خود را به فضايل بيارايند تا والاترين اخلاق را از راه شير خود به فرزندان منتقل سازند.
دوّم: پدران بايد سخت درپى روزى حلال باشند و به تزكيه و پيراستگى خود بيشازپيش اهتمام ورزند تا الگوهاى شايستهاى براى فرزندان خود باشند.
سوم: پدران و مادران بايد با سامان دادن به يك مجموعه برنامه خانوادگى هدفدار به رشد روحى و عقلانى فرزندان خود يارى رسانند.
چهارم: بايد بيشاز آنكه به تغذيه مادّى فرزندانمان اهتمام مىورزيم، تربيت ايشان را مورد توجّه قرار دهيم كه اين امر با امورى چون خريد
كتاب براى ايشان، فرستادن ايشان به مدارس خوب و دعوت مبلّغان مذهبى در منزل محقّق مىشود.
11- آداب والا
در يك خانه اسلامى آداب و رفتارهاى والايى از مؤمنان سرمىزند كه جايجاى خانه را عطر آگين مىسازد و خانه را از محبّت و مهربانى پر مىكند. در آنچه خواهد گذشت با يكديگر گزيدهاى از متون دينىاى كه دراين زمنيه به سخن پرداختهاند از نظر مىگذارنيم.
آداب ورود به خانه:
1- اميرمؤمنان حضرت على عليه السلام مىفرمايند:
«إذا دخل أحدكم منزله فليسلم على أهله، يقول: السلام عليكم. فإن لم يكن له أهل فليقل: السلام علينا من ربّنا، وليقرأ قل هو اللَّه أحد حين يدخل منزله، فإنّه ينفي الفقر».
«هركسى از شما كه وارد خانهاش شد بايد بر خانوادهاش سلام كند و بگويد: درود بر شما، پس اگر خانوادهاى نداشت بگويد: درود پروردگار مان بر ما، و همچنين سوره قل هو اللَّه احد را به هنگام ورود به خانه بخواند، كه آن، فقر را نابود مىسازد.»
و همچنين فرمودند:
«وليقرأ إذا خرج من بيته الآيات من آخر آل عمران وآية الكرسي وإنّا أنزلناه وامّ الكتاب، فإنّ فيها قضاء حوائج الدنيا والآخرة»[1].
«و به هنگام خروج از خانه آن آيات مشخّص شده از آخر سوره آل عمران و همچنين آية الكرسى و سوره انّا أنزلناه و امّ الكتاب (حمد) را بخواند، كه دراين كار برآورده شدن نيازمنديهاى دنيا و آخرت نهفته است.»
2- از امام صادق عليه السلام روايت شده كه آنحضرت از پدران بزرگوار خود اينگونه نقل كردهاند:
«إنّ النبيّ صلى الله عليه و آله قال: إذا خرج الرجل من بيته فقال: بسم اللَّه، قالت الملائكة له: سلمت، فإذا قال: لا حول ولا قوّة إلّاباللَّه، قالت الملائكة له: كُفيت، فإذا قال: توكّلت على اللَّه، قالت الملائكة له: وُقيت»[2].
«پيامبر صلى الله عليه و آله فرمودند: اگر مردى به هنگام خروج از خانه بسم اللَّه گويد، فرشتگان به او مىگويند: تو در سلامتى، و اگر بگويد:
«لَاحَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ»
، فرشتگان به او مىگويند: در پناه خدا خواهى بود، و اگر بگويد: بر خدا توكلّ مىكنم، فرشتگان به وى مىگويند: محفوظ خواهى بود.»
آداب خواب و شب زندهدارى:
1- دراين باب از امام صادق عليه السلام از پدر بزرگوارشان عليه السلام حديثى اينگونه نقل شده:
«قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: لا سهر إلّافي ثلاث: متهجّد بالقرآن، وفي طلب العلم
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 166، باب 34، ح 1.
[2]- همان، ص 168، ح 10.
أو عروس تهدى إلى زوجها»[1].
«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: شب بيدارى تنها براى سه امر اشكالى ندارد:
(نخست) شب زنده دارى براى خواندن قرآن (دوّم) در طلب علم و دانش آموختن، (سوم) در زمانى كه عروسى به نزد شوهرش برده شود.»
2- جابر بن عبداللَّه در روايتى مىگويد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند:
«قالت امّ سليمان بن داود لسليمان عليه السلام: إيّاك وكثرة النوم بالليل، فإنّ كثرة النوم تدع الرجل فقيراً يوم القيامة»[2].
«مادر سليمان بن داوود به سليمان عليهما السلام گفت: از زياد خوابيدن در شب برحذر باش، چه، خواب زياد انسان را در روز قيامت تهيدست وامىنهد.»
3- از حضرت امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمودند:
«قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: أوّل ما عصي اللَّه تبارك وتعالى بست خصال: حبّ الدنيا، وحبّ الرياسة، وحبّ الطعام، وحبّ النساء، وحبّ النوم، وحبّ الراحة»[3].
«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: نخستين بار از رهگذر شش ويژگى از فرمان خداوند سرپيچى شد: حب دنيا، حب رياست، حب غذا، زن دوستى، خواب دوستى و آسايش دوستى.»
4- اميرمؤمنان عليه السلام فرمودند:
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 178، ح 3.
[2]- همان، ص 179- 180، ح 3.
[3]- همان، ص 180، ح 5.
«لا ينام المسلم وهو جنب، ولا ينام إلّاعلى طهور، فإن لم يجد الماء فليتيمّم بالصعيد، فإنّ روح المؤمن ترفع إلى اللَّه تبارك وتعالى فيقبلها ويبارك عليها، فإن كان أجلها قد حضر جعلها في كنوز رحمته، وإن لم يكن أجلها قد حضر بعث بها مع امنائه من ملائكته فيردّونها في جسدها»[1].
«مؤمن با حال جنابت نمىخوابد، و تنها با پاكيزگى و پاكى مىخوابد، و اگر آبى نيابد بايد با خاك پاك تيمّم كند، زيرا، روح مؤمن [به هنگام خواب] به سوى خدا، بالا برده مىشود پس خداوند آن را مىپذيرد و آن را متبرّك مىسازد، پس اگر اجل او فرارسيده باشد آن را در گنجهاى رحمتش قرار مىدهد، و اگر اجل او فرانرسيده باشد آن روح را، با فرشتگان امين خود مىفرستد تا آن روح را به بدنش بازگردانند.»
چه هنگام خوابيدن درست است؟
1- خواب پيشاز طلوع آفتاب از ناپسندترين خوابهاست، تا اين اندازه كه در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده كه:
«قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: ما عجّت الأرض إلى ربّها كعجيجها من ثلاثة: من دم حرام يسفك عليها، أو اغتسال من زنا، أو النوم عليها قبل طلوع الشمس»[2].
«پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: زمين هيچگاه به سوى خدا فرياد سرنمىدهد مانند فريادش دراين سه حالت؛ يعنى وقتى كه خونى به ناحق بر آن بريزد، و از زنا غسلى به عمل آيد، و خوابى پيشاز طلوع آفتاب صورت پذيرد.»
[1]- بحارالأنوار، ج 73، ص 182، ح 2.
[2]- همان، ج 87، باب 9، ص 160.
2- همچنين، خواب بعداز نماز مغرب و پيشاز نماز عشا نيز كراهت دارد.
از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمودند:
«إنّ اللَّه كره النوم قبل العشاء الآخرة»[1].
«همانا خداوند خواب پيشاز نماز عشاء را ناپسند دانسته است.»
و نيز از اميرمؤمنان عليه السلام دراين باب نقل شده كه فرمودند:
«النوم بين العشاءين يورث الفقر، والنوم قبل طلوع الشمس يورث الفقر»[2].
«خواب بين نماز مغرب و عشا و همچنين خواب پيشاز طلوع آفتاب موجب فقر مىشود.»
3- خواب پساز عصر آنچنان كه از روايت امام صادق عليه السلام برمىآيد از حماقت است. آنحضرت فرمودند:
«قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: النوم من أوّل النهار خرق، والقائلة نعمة، والنوم بعد العصر حمق، وبين العشاءين يحرم الرزق»[3].
«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: خواب در اوّل روز نشانه نادانى و كودنى است، و خواب قيلوله [خواب نيمروز] نعمت، و خواب پساز عصر از حماقت، و خواب بين نماز مغرب و عشا روزى را از ميان مىبرد.»
4- زمان بسيار مناسب براى خواب در روز خواب پيشاز ظهر و يا
[1]- بحارالأنوار، ج 73، باب 41، ص 184، ح 1.
[2]- همان، ص 184، ح 2.
[3]- همان، ص 185، ح 6.