این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل سوم: فرزندان وصله رحم از ديدگاه فقه
احكام دوستى و مودّت
درآمد:
مودّت يا دوستى يكى از سنّتهاى الهى محسوب مىشود، زيرا يكى از نامهاى خداوند نيز «ودود» مىباشد. در واقع از اين نام در مىيابيم كه مودّت يك ارزش مىباشد.
حقيقت دوستى و مودّت اين است كه براى آنكه دوستش داريم، جز نيكى نخواهيم و در برابر او فخرفروشى و تكبّر نكنيم.
مؤمنان بايد دوستى و مودّت خود را به آن سو كه خداوندو پيامبرش امر كرده سوق دهند، بنابراين بايد خداوند و پيامبر صلى الله عليه و آله و نزديكان وى و همچنين مؤمنان را دوست بدارند و سپس همسر و فرزندان خود را مورد محبّت قرار دهند. از اينرو دوستى با روى برتافتگان از خدا و پيامبرش و مورد محبّت قرار دادن آنها امرى نامشروع تلقّى مىشود، چون، دوستى با دشمنان خدا و دوستى با مردم، بر مبناى ارزشهاى بتپرستانه با راست ايمانى در يك جا جمع نمىشوند.
قرآن كريم:
1-(وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ)[1].
«از پروردگار خود، آمرزش بطلبيد؛ و به سوى او بازگرديد؛ كه پروردگارم مهربان و دوستدار (بندگان توبه كار) است.»
2-(ذلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُل لَاأَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ)[2].
«اين همان چيزى است كه خداوند بندگانش را كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند به آن نويد مىدهد. بگو:" من هيچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمىكنم جز دوست داشتن نزديكانم [/ اهلبيتم]، و هركس كار نيكى انجام دهد، بر نيكىاش مىافزاييم؛ چرا كه خداوند آمرزنده و سپاسگزار است".»
3-(وَإِنَّ مِنكُمْ لَمَن لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُن مَعَهُمْ شَهِيداً* وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَن لَم تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَا لَيْتَنِي كُنتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً)[3].
«در ميان شما، افرادى (منافق) هستند، كه (هم خودشان سست مىباشند، و هم) ديگران را به سستى مىكشانند؛ اگر مصيبتى به شما
[1]- سوره هود، آيه 90.
[2]- سوره شورى، آيه 23.
[3]- سوره نساء، آيات 72 و 73.
برسد، مىگويند:" خدا به ما نعمت داد كه با مجاهدان نبوديم، تا شاهد (آن مصيبت) باشيم"* و اگر غنيمتى از جانب خدا به شما برسد، درست مثل اينكه هرگز ميان شما و آنها دوستى و مودّتى نبوده، مىگويند:" اى كاش ما هم با آنها بوديم، و به رستگارى (و پيروزى) بزرگى مىرسيديم"!»
آية الله العظمى السيد محمد تقي المدرسي(دام ظله)، احكام شريعت پيرامون حيات طيبه - قم، چاپ: اول، 1386.
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَاتَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوْا بِمَا جَاءَكُم مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُم خَرَجْتُمْ جِهَاداً فِي سَبِيلي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنتُمْ وَمَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ)[1].
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگيريد! شما نسبت به آنان اظهار محبّت مىكنيد، در حالى كه آنها به آنچه از حق براى شما آمده كافر شدهاند، و رسول اللَّه و شما را به خاطر ايمان به خداوندى كه پروردگار همه شماست از شهر و ديارتان بيرون مى رانند؛ اگر شما براى جهاد در راه من و جلب خشنوديم هجرت كردهايد؛ (پيوند دوستى با آنان برقرار نسازيد.) شما مخفيانه با آنها رابطه دوستى بر قرار مىكنيد در حالى كه من به آنچه پنهان يا آشكار مىسازيد از همه داناترم. و هركس از شما چنين كارى كند، از راه راست گمراه شده است.»
5-(وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُم مِن دُونِ اللَّهِ أَوْثَاناً مَّوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُم بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُم بَعْضاً وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُم
[1]- سوره ممتحنه، آيه 1.
مِن نَّاصِرِينَ)[1].
« (ابراهيم) گفت:" شما غير از خدا بتهايى براى خود انتخاب كردهايد كه مايه دوستى و محبّت ميان شما در زندگى دنيا باشد؛ سپس روز قيامت از يكديگر بيزارى مىجوييد و يكديگر را لعن مىكنيد؛ و جايگاه (همه) شما آتش است و هيچ يار و ياورى براى شما نخواهد بود".»
رهيافت وحى:
مردم بايد روابط ميان خود را بر مبناى يك دوستى ايمانى شكل دهند، دوستىاى كه مبتنى بر محبت خدا، پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام وى باشد همينگونه است دوستى خانواده و عشيره زمانى كه با آن محبت خدايى متعارض نباشد اما دوستيهايى كه مبتنى بر موهومات است كه بت به جاى خدا پرستيده مىشود مانند: دوستيهايى كه بر پايه تعصّب جاهلى و يا تعصّبات مادّى شكل مىگيرند، همه و همه دوستيهايى ناپسند محسوب مىشوند. از اين حقيقت مىتوان احكام زير را استنباط كرد:
احكام:
1- هركس مىبايست بازگشتى به خود داشته باشد و خاستگاههاى حبّ و بغضهايش را دقيقاً شناسايى كند و سپس معيار حبّ و بعضهايش را
[1]- سوره عنكبوت، آيه 25.
در چهارچوب عقل و وحى از نو تعريف كند، تا صاحب دلى پيراسته از حبّ دنيا گردد.
2- بر مؤمنان است كه به مردم محبّت ورزيده و با ايشان دوستى كنند.
3- هر چيزى كه براى خود دوست داريم بايد براى برادران مؤمن خود نيز دوست بداريم، و همچنين نبايد نسبت به خيرى كه به برادر مؤمنمان مىرسد حسد ورزيم و همچون كسانى كه هيچ تعلّق خاطرى نسبت به يكديگر ندارند با يكديگر رفتار كنيم.
4- رابطه زناشويى مناسب آن رابطهاى است كه بر مبناى دوستى و محبّت استوار شده باشد، رابطهاى كه در آن هيچيك از دوطرف نسبت به طرف مقابل، كبر و يا حسد نورزد، رابطهاى سالم كه بايد در شبكهى روابط ميان تمام مؤمنان نهادينه شود.
5- دوستى خدا، پيامبر صلى الله عليه و آله و اهلبيت ايشان عليه السلام از پايههاى دين محسوب مىشود. در واقع اين دوستى همان تولّى مىباشد. از سويى دوستى دشمنان خدا و رسول صلى الله عليه و آله و ناصبين و كسانى كه از اهلبيت عليهم السلام روى برگرداندهاند، نيز حرام مىباشد. علاوه براين مىبايست از چنين كسانى تبرّى جوييم، چراكه تبرّى جستن از دشمنان خدا نيز پايهاى از پايههاى دين مىباشد.
6- بنابراين مىبايست شبكهى روابط اجتماعى انسان بر مبناى خدا باورى و پذيرفتن ولايت خدا و رسول صلى الله عليه و آله و مؤمنان سامان يابد. همچنين نبايد كسى را خود خوانده و بدون اينكه خداوند به پيروى از وى دستور داده، و او را حجّتى بر مردم قرار داده باشد، به عنوان محور دوستى ميان مردم و ستون ولايت انتخاب كنيم.