کتاب احکام عبادات

على بن مهزيار مى‌گويد: ما چنين كرديم و زلزله‌ها آرام گرفت.[1]

2- امام باقرعليه السلام فرمود:

«خداوند هيچ بادى را نفرستاده مگر اينكه يا رحمت است يا عذاب. پس اگر چنين بادى را ديديد بگوئيد:«اللَّهُمَّ إِنّا نَسْأَلُكَ‌خَيْرها وَخَيْرَ ما ارْسِلَتْ لَهُ، وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّها وَشَرِّ ما ارْسِلَتْ له». سپس تكبير بگوئيد و صداى خود را در تكبير بلند كنيد. زيرا تكبير بادرا مى‌شكند (متوقّف مى‌گرداند).»[2]

3- امام صادق‌عليه السلام فرمود:

«صاعقه به مؤمن و كافر اصابت مى‌كند ولى به كسى كه ذكر خدا مى‌گويد اصابت نمى‌كند.»[3]

4- پيامبر خداصلى الله عليه وآله فرمود:

«بادها را دشنام ندهيد. بادها مأمور هستند. كوهها، ساعتها، روزها وشبها را دشنام ندهيد كه گناه مى‌كنيد و آثار اين گناه‌به خود شما باز مى‌گردد.»[4]

نهم- نماز استسقا

1- نماز استسقا (نماز باران) آن است كه مردم براى درخواست باران و نزول رحمت الهى آن را بجا مى‌آورند و درشرايطى كه خشكسالى بوجود آمده ورودخانه‌ها مى‌خشكد و باران نمى‌بارد، مستحب است كه اين نماز خوانده شود.

2- نماز استسقا مانند نماز عيدين، دو ركعت است و ركعت اوّل پنج قنوت وركعت دوّم چهار قنوت دارد.

3- شايسته است نمازگزاران در قنوتها، از خدا آمرزش بطلبند و از او بخواهند كه با فرستادن باران، رحمت خود را شامل حال‌آنها گرداند زيرا چه‌بسا خشكسالى ونيامدن باران به خاطر شيوع گناهان در جامعه باشد- چنانكه در روايات آمده است- امّا دراين‌مورد دعاى معيّنى وارد نشده و نمازگزاران مى‌توانند هر دعايى كه براى آنان ميسّر است بخوانند و بهتر آنست كه دعاهاى منقول ازمعصومين‌عليهم السلام انتخاب شود.

4- در نماز استسقا امور ذيل مستحب است:

[1]وسائل الشيعه، ج 5، باب 13، ابواب صلاة الآيات، ص 158، حديث 1.

[2]همان، باب 15، حديث 2.

[3]همان، باب 15، حديث 3.

[4]همان، باب 16، ص 161، حديث 1.

اوّل- مردم سه روز روزه بگيرند.

دوّم- در روز سوم روزه براى نماز خارج شوند.

سوم- روز خارج شدن براى نماز، روز دوشنبه باشد يعنى شنبه و يكشنبه و دوشنبه را روزه بگيرند و در روز دوشنبه نماز استسقابخوانند.

چهارم- با پاى برهنه و با آرامش و وقار براى اداى نماز به صحرا بروند.

پنجم- سالمندان، كودكان، پيرزنان و اهل صلاح و تقوا را با خود همراه ببرند.

ششم- بين مادران و كودكان جدائى افكنند تا فضاى مناسب براى تضرّع و گريه وزارى در بارگاه خداوند پديد آيد.

5- امام بعداز فراغت از نماز، چنان كند كه در روايت از امام صادق‌عليه السلام آمده است:

«... به منبر رود، ردايش را برعكس بپوشد يعنى طرف راست آن را به طرف چپش و طرف چپ آن را به شانه راستش‌بيندازد و رو به قبله، با صداى بلند صد بار تكبير بگويد سپس از طرف راست خود نگاهى به مردم افكنده صدبار با صداى بلند خداوندرا تسبيح بگويد و بعداز طرف چپ خود به مردم نگاه كرده با صداى بلند صدبار لا إله إلّا اللَّه بگويد و بعد هم روبه مردم صدبار حمدخدا كند، سپس دستهايش را به دعا بردارد و دعا كند و مردم هم دعا كنند.[1]

6- سپس امام خطبه بخواند و در دعا و استغفار و تضرّع و ناله و خواهش از خداوند اصرار ورزد و اگر اجابت به تأخير افتد، بازهم امام تكرار كند تا رحمت الهى نازل شود.

دهم- نمازهاى مستحب‌

امام صادق و امام رضاعليهما السلام فرمودند:

«الصَّلَاةُ قُرْبانُ كُلِّ تَقِيٍ‌.[2]

«نماز وسيله تقرّب هر پرهيزكار به خداوند است.»

مردى نزد پيامبر خداصلى الله عليه وآله آمد و گفت: دعا كن كه خداوند مرا وارد بهشت كند. پيامبرصلى الله عليه وآله فرمود:

«باز ياد سجده كردن مرا كمك كن.»[3]

معصومين‌عليهم السلام ما را از سهل انگارى و سستى در عبادت خداوند نهى كرده‌اند زيرا هر كسى‌

[1]وسائل الشيعه، ج 5، باب 1، صلاة الاستسقاء، ص 163، قسمت دوّم از حديث 2.

[2]همان، ج 3، باب 12، ابواب اعداد الفرائض، حديث 1 و 2.

[3]همان، حديث 3.

كه بهشت و رضوان خدا را بخواهد بايدبراى رسيدن به آن تلاش نمايد و آشكارترين راه ورود به بهشت، زياد برگزار كردن نمازهاى مستحبى است.

امام صادق‌عليه السلام فرمود:

«از سستى و سهل انگارى پرهيز كنيد، زيرا پروردگار شما مهربان است و عمل اندك را هم مى‌پذيرد. كسى اگر دو ركعت‌نماز مستحبّ خالصانه براى خدا بجا آورد، او را به وسيله همان نماز وارد بهشت مى‌كند.»[1]

امام صادق‌عليه السلام همواره شيعيان خود را تشويق مى‌كرد كه نماز زياد بخوانند. ايشان فرمودند:

«محبوبترين اعمال نزد خداوند نماز است. نماز آخرين وصيّت و سفارش پيامبران الهى است. چه نيكو است براى انسان كه‌غسل كند يا وضو بگيرد و وضوى خود را كامل انجام دهد، سپس‌

به گوشه‌اى رود كه هيچ همدمى او را نبيند امّا خدا او را ببيند كه در ركوع يا سجده است. بنده خدا وقتى سجده خود را طول مى‌دهد، ابليس فرياد مى‌كند: اى واى! آنان اطاعت كردند ومن معصيت كردم، آنان سجده كردند و من امتناع ورزيدم.»[2]

پس براى مؤمن شايسته است كه هر موقع فرصت كند با نماز مستحبّ، خود را به خداوند سبحان نزديك كند زيرا نماز او را ازفحشا و منكرات باز مى‌دارد و از آلودگيهاى رذائل و اخلاق بد، پاك مى‌كند و به درجات عالى عبوديّت خدا و آزاد شدن از بندهاى‌اسارت هواى نفس وماديّات بالا مى‌برد.

در روايات زيادى ترغيب شده كه مؤمنين در زمانها و مكانهاى مقدّس نمازهاى مستحبّى‌بجا آورند و از اين طريق رابطه خود را با خداوند محكم گردانند. به پاره‌اى از نمازهاى مستحبّى وروايات آن اشاره مى‌كنيم:

نمازهاى ماه مبارك رمضان:

1- امام صادق‌عليه السلام فرمود:

«هيچ يك از ماهها، همانند ماه رمضان نيست. ماه رمضان حق و حرمت خاص دارد. دراين ماه هرچه مى‌توانى نمازبگزار.»[3]

2- امير المؤمنين‌عليه السلام فرمود:

«كسى كه در شب نيمه رمضان يكصد ركعت نماز بخواند و در هر ركعت «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»

[1]وسائل الشيعه، ج 3، باب 12 ابواب اعداد الفرائض، حديث 4.

[2]همان، باب 10، حديث 2.

[3]همان، ج 5، باب 2، ابواب نافله شهر رمضان، حديث 7.

را ده بار بخواند، خداوند ده تن از فرشتگان را فرود مى‌فرستد تا دشمنان او را، از جنّ و انس، از او دفع نمايند و در هنگام مرگش نيز سى تن از فرشتگان‌را مى‌فرستد كه او را از آتش، ايمن نگهدارند.»[1]

3- امام صادق‌عليه السلام فرمود: «از كارهايى كه پيامبر خدا در ماه رمضان مى‌كرد اين بود كه در هر شب نماز مستحبّى مى‌خواند وبر نمازى كه قبل‌از آن بجا مى‌آورد مى‌افزود. از شب اوّل تا بيستم رمضان در هر شب، 20 ركعت نماز بجا مى‌آورد، هشت ركعت بعدازمغرب و دوازده ركعت بعداز عشا امّا در دهه اخير هر شب 30 ركعت نماز بجا مى‌آورد، 12 ركعت بعداز مغرب و 18 ركعت بعدازعشا و سپس در دعا و نيايش بسيار زياد كوشش مى‌كرد و در شب بيست و يكم رمضان صد ركعت و در شب بيست و سوّم نيز صد ركعت‌نماز مى‌خواند، و دراين دو شب تلاش زيادى مى‌نمود.»[2]

4- امير المؤمنين‌عليه السلام فرمود:

«پيامبر خداصلى الله عليه وآله فرمود: كسى كه در شب عيد فطر دو ركعت نماز بخواند و در ركعت اوّل حمد، وقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌرا هزاربار و در ركعت دوّم حمد و قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ را يكبار بخواند، از خداوند هيچ چيزى نخواهد مگر اينكه به او عطا مى‌كند.»[3]

نماز استخاره:

5- امام باقرعليه السلام فرمود:

«على بن الحسين‌عليه السلام موقعى كه قصد كارى مى‌كرد مثل حجّ و عمره يا خريد و فروش و آزاد كردن، وضو مى‌گرفت و دو ركعت‌نماز استخاره بجا مى‌آورد، دراين دو ركعت سوره حشر و سوره رحمن را قرائت مى‌كرد و بعداز فراغت در حاليكه نشسته بود، معوذتين‌قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلقِ وقل أعوذ برب النّاس‌وقل هو اللَّه أحد را قرائت مى‌كرد و سپس مى‌فرمود:

«اللّهمّ إن كان (كذا وكذا) خيراً لى في دينى و دنياى و عاجل امرى و آجله فصلّ على محمّد وآله ويسّره لى على أحسن الوجوه وأجملها. اللّهمّ إن كان (كذا وكذا) شرّاً لى فى دينى أو دنياي وآخرتي وعاجل أمري وآجله فصلِّ على محمّد وآله واصرفه عنّى ربّ صلّ على محمّد وآله واعزم لي‌على رشدي وإن كرهت ذلك أو أبته نفسي»[4].

[1]وسائل الشيعه، ج 5، باب 6، ابواب نافله شهر رمضان، حديث 1.

[2]همان، باب 7، حديث 2.

[3]همان، باب 1، ابواب بقيّة الصلوات المندوبة، حديث 1.

[4]همان، باب 1، ابواب صلاة الاستخارة، حديث 3.

6- مرازم روايت مى‌كند: امام صادق‌عليه السلام به من گفت:

«وقتى كه خواستيد كارى انجام دهيد دو ركعت نماز بجا آوريد و حمد و ثناى الهى بگوئيد و بر محمّد و آل محمّد صلوات‌بفرستيد و بگوئيد: «اللَّهُمّ إن كان هذا الأمر خيراً لي في ديني ودنياي فيسّره لي وقدّره، وإن كان غير ذلك فاصرفه عنّي».

مرازم مى‌گويد: از امام پرسيدم؛ در آن دو ركعت چه بخوانم؟ حضرت فرمود: «هرچه خواستى بخوان و اگر خواستى «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» و «قُلْ يا أَيُّها الْكَافِرُونَ»را بخوان، و «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» معادل يك سوم قرآن است.»[1]

نماز شب نيمه شيعيان:

7- امام صادق‌عليه السلام فرمود:

«وقتى شب نيمه شعبان شد، چهار ركعت نماز بگزار، در هر ركعت يكبار حمد و صد بار قل هو اللَّه احد را بخوان و وقتى كه‌فارغ شدى بگو:

«اللَّهُمَّ إِنِّي فَقِيرٌ، وَإِنِّي عائِذٌ بِكَ، وَمِنْكَ خائِفٌ، وَبِكَ مُسْتَجِيرٌ، رَبِّ لَا تُبَدِّلْ إسْمِي، رَبِّ لَا تُغَيِّرْ جِسْمِي، رَبِّ لَا تُجْهِدْ بَلَائِي. أَعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ عِقابِكَ، وَأَعُوذُ بِرِضاكَ مِنْ سَخَطِكَ، وَأَعَوُذُ بِرَحْمَتِكَ مِنْ عَذابِكَ، وَأَعَوُذُ بِكَ مِنْكَ، جَلَّ ثَناؤُكَ أَنْتَ كَما أَثْنَيْتَ عَلى نَفْسِكَ وَفَوْقَ ما يَقُولُ الْقائِلُونَ»

[2].

نماز روز مبعث:

8- امام صادق‌عليه السلام فرمود:

«روز 27 رجب روز بعثت پيامبر خداصلى الله عليه وآله است، كسى كه دراين روز در هر وقتى كه بخواهد، دوازده ركعت نماز بجا آوردو در هر ركعت امّ القرآن (سوره حمد) ويك سوره ديگر را بخواند و هنگاميكه سلام داد، در جايش بنشيند و امّ القرآن (سوره حمد) را چهار بار و هر يك از معوذات سه‌گانه را چهار بار بخواند و سپس در حاليكه در جايش نشسته چهار باربگويد: «لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، وَالْحَمْدُ للَّهِ، وَسُبْحانَ اللَّهِ، وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ».

سپس چهار بار بگويد: «اللَّهُ اللَّهُ رَبِّي، لَا اشْرِكُ بِهِ شَيْئاً». بعد دعا كند، هيچ دعاى او در هيچ حاجتى نيست مگر اينكه‌مستجاب شود جز اينكه درباره هلاكت قومى يا قطع رحمى دعا كند كه مستجاب نخواهد شد.[3]

[1]وسائل الشيعه، ج 5، باب 1، ابواب صلاة الاستخارة، حديث 7.

[2]همان، باب 8، ص 238، حديث 2.

[3]همان، ج 5، باب 9، حديث 1.

نماز وصيّت:

9- امام صادق‌عليه السلام فرمود:

پيامبر خداصلى الله عليه وآله فرمود: شما را سفارش و وصيّت مى‌كنم به دو ركعت نماز بين نماز مغرب ونماز عشا كه در ركعت اوّل حمد و إذازلزلت الأرض را سيزده بار و در ركعت دوّم حمد را يكبار وقل هو اللَّه أحد را پانزده بار بخواند. پس اگر در هر ماه چنين كند از مؤمنان‌باشد و اگر در هر سال چنين كند، از محسنان باشد و اگر در هر جمعه چنين كند از مخلصان باشد و اگر در هر شب چنين كند، مزاحم‌من در بهشت باشد و ثواب او را جز خداوند متعال شمار نتواند كرد.»[1]

ساير نمازهاى مستحبّ:

در روايات نمازهاى مستحبّ فراوانى ذكر شده كه به ذكر عنوان آنها بسنده مى‌كنيم:

1- نماز پيامبر اكرم‌صلى الله عليه وآله.

2- نماز اميرالمؤمنين عليه السلام.

3- نماز فاطمه زهرا عليها السلام.

4- نمازهاى ائمّه معصومين عليهم السلام.

5- نماز روز غدير.

6- نماز روز عاشورا.

7- نماز هرشب ماه رجب.

8- نماز هر شب ماه شعبان.

9- نماز ليلة الرغائب (اوّلين شب جمعه رجب).

10- نماز در هنگام وقوع امر وحشت زا.

11- نماز براى طلب روزى.

12- نماز براى اداى دين.

13- نماز در هنگام قصد سفر.

14- نماز برآورده شدن حاجت.

15- نماز رهايى از زندان.

16- نماز شكر براى برخوردارى از نعمت جديد.

17- نماز در هنگام قصد ازدواج.

[1]وسائل الشيعه، ج 5، باب 17، ابواب صلاة الاستخارة، حديث 1.

18- نماز در هنگام قصد همبستر شدن با همسر.

19- نماز هنگام قصد آبستن شدن.

20- نماز دهه اوّل ذى الحجّه و ...[1]

براى مطالعه تفصيل به كتابهاى دعا و حديث مراجعه كنيد از جمله: وسائل الشّيعه، ج 5، ابواب الصلوات المندوبه.

آداب سلام دادن در اسلام‌

1- ابتدا كردن به سلام، به هر زبان كه باشد، مستحب است، و روايات زيادى بر آن تأكيد دارد و در حديث آمده است كه خداوندمتعال، رواج دادن سلام را دوست مى‌دارد.

طبق قول مشهور، سلام دادن مستحب كفائى است، پس اگر گروهى وارد شوند و يكى از آنها سلام دهد، از ديگران هم كفايت‌مى‌كند.

2- جواب دادن سلام، واجب كفائى است. پس اگر يك نفر از گروهى كه به آنها سلام داده شده، جواب دهد، وجوب از ديگران‌هم ساقط مى‌شود ولى استحباب جواب براى آنان (در غير حال نماز) همچنان بر جاى خود باقى است.

3- جواب بايد با صداى بلند گفته شود به گونه‌اى كه سلام دهنده بشنود مگر اينكه سلام دهنده به سرعت دور شود به طوريكه‌جواب را نشنود يا اينكه ناشنوا باشد كه دراين صورت وجوب جواب با توجّه به اينكه فايده‌اى ندارد، خالى از اشكال نيست. امّانسبت به شخص ناشنوا، اشاره به او به عنوان جواب كفايت مى‌كند. جواب سلام- همانطور كه پيشتر در سلام نمازگزار گفته شد- واجب فورى مى‌باشد.

4- اگر سلام دادن به غير واژه «السّلام عليكم» باشد مثل اينكه «صبّحكم اللَّه بالخير» يا «مسّاكم اللَّه‌بالخير» يا «فى أمان اللَّه» و مانند آن بگويد، بنابر احتياط، جواب دادن واجب است.

5- سلام دادن مرد نامحرم بر زن نامحرم و برعكس، چنانچه موجب تحريك جنسى يا خوف وقوع در حرام نشود، جايز است‌زيرا اساساً صداى زن، عورت محسوب نمى‌شود.

6- جواب دادن سلامى كه از روى مسخره يا شوخى داده شده، واجب نيست.

7- اگر دونفر به طور همزمان به يكديگر سلام دهند، بنابر احتياط بر هر يك از آن دو واجب است كه جواب ديگرى را بدهد.

[1]براى مطالعه تفصيل به كتابهاى دعا و حديث مراجعه كنيد از جمله: وسائل الشيعه، ج 5، ابواب الصلوات المندوبة.

8- پاسخ گفتن به سلام دادن سخنران واجب است اگر او با سلام خود قصد تحيّت را داشته باشد امّا اگر او صرفاً به منظور احترام‌سلام دهد مثل اينكه مدّت زمان زيادى از حضور او در نزد شنوندگان سپرى شده باشد و او بعداز بالا رفتن بر منبر به حضّار سلام دهديا اينكه او در محلّى مانند منبر بلند و مرتفع باشد كه جواب آنان را نمى‌شنود يا از طريق بلندگو و راديو سخن مى‌گويد، دراين حالات، معلوم نيست جواب دادن واجب باشد، اگرچه احتياط در جواب دادن است و در صورت وجوب، جواب يكى از شنوندگان كفايت‌مى‌كند.

9- در غير حالت نماز، مستحب است جواب سلام را بهتر از سلام بگويد مثلًا اگر كسى گفت: «السّلام عليكم» درجواب بگويد: «السّلام عليكم ورحمة اللَّه وبركاته» امّا در حال نماز- چنانكه گفته شد- به مانند خود سلام، جواب‌دهد.

10- براى عطسه كننده و كسى كه عطسه ديگرى را بشنود، مستحب است كه حمد خدا را بجا آورد و به پيامبر و اهل‌بيت اوعليهم السلام‌صلوات بفرستد. همچنين مستحبّ است كه عطسه كننده را مخاطب قرار دهد بدين ترتيب كه بگويد: «يرحمك اللَّه» يا «يرحمكم اللَّه» و او در جواب بگويد: «يغفر اللَّه لك».