4- باز هم امام صادقعليه السلام فرمود:
«إنّ اللَّه إذا أراد بعبد خيراً فأذنب ذنباً أتبعه بنقمة ويذكّره الاستغفار»
[1].
«خداوند اگر خير بندهاى را بخواهد، وقتى كه او گناهى مرتكب مىشود، وى را گرفتار مصيبتى مىكند تا آمرزش خواستن واستغفار كردن را به يادش بياورد.»
5- امام صادقعليه السلام فرمود:
«كان رسول اللَّهصلى الله عليه وآله يتوب إلى اللَّه عزّ وجلّ في كلّ يوم سبعين مرّة. قال الراوي: أكان يقول: استغفر اللَّه وأتوب إليه؟ قال: لا، ولكن كان يقول: أتوبإلى اللَّه. قال الراوي: إنّ رسول اللَّهصلى الله عليه وآله كان يتوب ولا يعود ونحن نتوب ونعود، قال: اللَّه المستعان
»[2].
«پيامبر خداصلى الله عليه وآله در هر روز، هفتاد بار به سوى خدا توبه مىكرد (يعنى به سوى او بازمىگشت).» راوى گفت: آيا آنحضرت «استغفر اللَّه واتوب اليه» مىگفت؟ فرمود: «نه، ولى مىگفت: «اتوب إلى اللَّه.» راوى گفت: پيامبر خدا وقتى كه به سوى خدا روى مىآورد ديگر از او، روى برنمىگردانيد امّا ما پس از روى آوردن به خدا دوباره از او باز مىگرديم. حضرت فرمود: «از خداوند بايد يارى خواسته شود.»
6- امام باقر و يا امام صادقعليهما السلام فرمود:
«إنّ اللَّه عزّ وجلّ قال لآدمعليه السلام: جعلت لك أنّ من عمل من ذرّيّتك سيّئة ثمّ استغفر غفرت له، قال: يا ربّ زدني؟ قال: جعلت لهم التوبة أو بسطت لهمالتوبة حتى تبلغ النفس هذه. قال: يا رب حسبي
»[3].
«خداوند عزّ وجلّ به آدم گفت: من براى تو قرار دادم كه اگر كسى از نسل تو، گناهى مرتكب شد سپس استغفار جست، من او رامىبخشم. آدم گفت: پروردگارا! بيشتر كن. خداوند فرمود: براى آنان توبه قرار دادم، يا گستردم براى ايشان توبه را تا زمانى كه جان به گلوبرسد. آدم گفت: پروردگارا! مرا بس است.»
7- امام باقرعليه السلام فرمود:
«إنّ رسول اللَّهصلى الله عليه وآله دعا رجلًا من اليهود وهو في السياق إلى الإقرار بالشهادتين فأقرّ بهما ومات، فأمر الصحابة أن يغسّلوه ويكفّنوه ثمّ صلّى عليه، وقال: الحمد للَّه الذي أنجى بي اليوم نسمة من النار
»[4].
«پيامبر اسلام مردى از يهود را كه در حال جان دادن بود، دعوت كرد كه اقرار به شهادتين كند پس او اقرار كرد و مُرد. پيامبرصحابه را دستور داد كه او را غسل دهند و كفن كنند، سپس بر او نماز خواند و
[1]همان، حديث 3.
[2]وسائل الشيعه، ج 11، باب 92، ص 367، حديث 1.
[3]همان، باب 93، ص 369، حديث 1.
[4]همان، باب 96، ص 372، حديث 8.
فرمود: ستايش خدايى را كه امروز به خاطر من، بندهاى را ازآتش نجات بخشيد.»
8- حضرت علىعليه السلام فرمود:
«إنّ اللَّه عزّ وجلّ إذا أراد أن يصيب أهل الأرض بعذاب قال: لولا الذين يتحابّون بجلالي، ويعمرون مساجدي، ويستغفرون بالأسحار، لأنزلتعذابي
»[1].
«خداوند وقتى بخواهد اهل زمين را عذابى برساند مىفرمايد: اگر نبود كسانى كه به خاطر جلال من به همديگر محبّت مىورزند، و مساجدم را آباد مىكنند، و در سحرها استغفار مىجويند، عذاب خود را نازل مىكردم.»
9- حفص بن غياث مىگويد: از امام صادقعليه السلام شنيدم كه مىفرمود:
«إن قدرت أن لا تُعرف فافعل، وما عليك أن تكون مذموماً عند الناس إذا كنت محموداً عند اللَّه. ثمّ قال: قال أبي علي بن أبي طالبعليه السلام: لا خير فيالعيش إلّا لرجلين: رجل يزداد في كلّ يوم خيراً، ورجل يتدارك منيّته بالتوبة
»[2].
«اگر مىتوانى كه بين مردم شناخته نشوى، پس همان كن، و باكى بر تو نيست كه اگر بين مردم نكوهيده باشى در حاليكه در نزد خداستوده هستى.» سپس فرمود: «پدرم على بن ابيطالبعليه السلام فرمود: در زندگى خيرى نيست مگر براى دو شخص: شخصى كه درهر روز بر خير او افزوده مىشود، و شخصى كه با توبه به استقبال مرگ مىرود.»
10- امام صادقعليه السلام فرمود:
«من استوى يوماه فهو مغبون، ومن كان آخر يوميه خيرهما فهو مغبوط، ومن كان آخر يوميه شرّهما فهو ملعون، ومن لم ير الزيادة في نفسه فهو إلىالنقصان، ومن كان إلى النقصان فالموت خير له من الحياة
»[3].
«كسى كه دو روزش مساوى باشد او مغبون و زيان ديده است، و كسى كه آخرين دو روزش، بهترين آن دو باشد، بر او بايد غبطهخورد، و كسى كه آخرين دو روزش، بدترين آن دو باشد، او ملعون است، و كسى كه در خود پيشرفتى نبيند، او به سوى كاستى در حركتاست، و كسى كهبه سوى كاستى باشد، مرگ براى او بهتر از زندگى خواهد بود.»
11- باز هم امام صادقعليه السلام فرمود:
«إنّ العبد لفي فسحة من أمره ما بينه وبين أربعين سنة، فإذا بلغ أربعين سنة أوحى اللَّه عزّ وجلّ إلى
[1]وسائل الشيعه، ج 11، باب 94، ص 374، حديث 1.
[2]همان، باب 95، ص 376، حديث 3.
[3]همان، حديث 5.
ملكيه قد عمّرت عبدي هذا عمراً فغلّظا وشدّدا وتحفّظاواكتبا عليه قليل عمله وكثيره وصغيره وكبيره
»[1].
«در كار انسان تا زمانى كه زير چهل سال است آسان گرفته مىشود، امّا زمانى كه به چهل سالگى رسيد خداوند به دو فرشته خودوحى مىكند كه: بنده من عمر خود را كرده است، از اين به بعد بر او سخت بگيريد و او را زير نظر داشته باشيد، كم وزياد و كوچك وبزرگ عمل او را بنويسيد.»
12- امام صادقعليه السلام فرمود:
«ثلاث من لم تكن فيه فلا يرجى خيره أبداً: من لم يخش اللَّه في الغيب، ولم يرع في الشيب، ولم يستح من العي
ب»[2].
«سه چيز اگر در كسى نباشد، هيچ وقت خير او اميد نمىرود: كسى كه خدا را در نهان نترسد، كسى كه در پيرى پروا نكند، و كسىكه از عيب شرم نكند.»
13- امامعليه السلام فرمود:
«إذا بلغ العبد ثلاثاً وثلاثين سنة فقد بلغ أشدّه، وإذا بلغ أربعين سنة فقد بلغ منتهاه، فإذا طعن في واحد وأربعين فهو في النقصان، وينبغي لصاحبالخمسين أن يكون كمن كان في النزع
»[3].
«وقتى بنده سى و سه ساله شود، به اوج قدرت و رشد خود رسيده، و وقتى به چهل برسدبه آخرين حدّ قدرت و رشد خود رسيده، و از چهل و يك سالگى، او روبه نقص و ضعف است و براى شخص پنجاه ساله شايسته است كهمانند كسى باشد كه در حال جان دادن است.»
14- پيامبر اسلامصلى الله عليه وآله فرمود:
«اتّق اللَّه حيثما كنت، و خالق الناس بخلق حسن، وإذا عملت سيّئة فاعمل حسنة تمحوها
»[4].
«هر جا باشى خدا را بپرهيز، و با مردم با اخلاق نيك رفتار كن، و اگر گناهى مرتكب شدى، حسنهاى انجام بده تا گناه را محوكند.»
15- حضرت علىعليه السلام فرمود:
«إنّ ابن آدم إذا كان في آخر يومٍ من أيام الدنيا وأوّل يوم من أيام الآخرة، مثّل له ماله وولده وعمله، فيلتفت إلى ماله فيقول: واللَّه إنّي كنت عليك حريصاًشحيحاً، فما لي عندك؟ فيقول: خذ منّي كفنك. قال: فليتفت إلى وُلْده فيقول: واللَّه إنّي كنت لكم محبّاً وإنّي كنت عليكم محامياً فماذا عندكم؟ فيقول: نؤدّيك إلىحفرتك نواريك فيها. قال: فيلتفت إلى عمله فيقول: واللَّه إنّي كنت فيك زاهداً، وإن كنت
[1]همان، باب 97، ص 381، حديث 1.
[2]وسائل الشيعه، ج 11، باب 97، ص 382، حديث 6.
[3]همان، حديث 7.
[4]همان، باب 98، ص 384، حديث 5.
لثقيلًا، فيقول: أنا قرينك في قبرك ويوم نشرك حتى اعرض أنا وأنت علىربّك
»[1].
«فرزند آدم زمانيكه در آخرين روز از دنيا و اوّلين روز از آخرت قرار گيرد، مال و فرزند و عمل او برايش مجسّم مىشود. پس بهسوى مالش توجّه مىكند و مىگويد: به خدا سوگند من براى تو حريص و بخيل بودم براى من چه مىتوانى بكنى؟ پس مال مىگويد: از منكفنت را بگير. سپس روى
به جانب فرزندانش مىكند و مىگويد: به خدا سوگند من دوستدار شما بودم و از شما حمايت مىكردم براى من چه كار مىتوانيد انجامدهيد، فرزندان مىگويند: تو را در ميان گورت سپرده و در آن تو را مىپوشانيم. پس توجّه به عملش مىكند و مىگويد: من در رابطه با توبىتوجّهى كردم، اگرچه تو سنگين بودى. پس عمل مىگويد: من همراه تو هستم در قبرت وروزى كه محشور شوى، تا من و تو برپروردگارت عرضه شويم.»
16- امام صادقعليه السلام فرمود:
«تعرض على رسول اللَّهصلى الله عليه وآله، أعمال العباد كلّ صباح، أبرارها وفجّارها، فاحذروها. وهو قول اللَّه عزّ وجلّ: (وَقُلِ اعْمَلُوافَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ
[2]وسكت»[3].
«اعمال بندگان در هر صبح بر رسول خدا عرضه مىشوند، اعمال نيكان و بدان، پس مواظب باشيد. خداوند مىفرمايد: «وبگو عمل كنيد پس خدا و پيامبرش عمل شما را مىبينند» پس ساكت شد.»
سخن آخر
اين روايات شريف را از كتاب جهاد وسائل الشّيعه تأليف محدّث كبير شيخ حرّ عاملى (رضوان اللَّه تعالى عليه) اقتباسكردهايم. ايشان كتاب خود را به شيوه فقهى ترتيب داده و ما هم از ترتيب ايشان- مگر در بعضى حالات- پيروى كردهايم و به جهتاختصار از مجموعههايى كه داراى معناى مشترك بودند تنها يك حديث را برگزيديم، و از خداوند متعال مىخواهيم كه اين محدّثبزرگ را مشمول رحمت خود گرداند و به پاس خدمات او به دين مبين اسلام بر ثوابش بيفزايد، وهمچنين رحمت وغفران مىطلبيمبراى ديگر علماى نيكوكارى كه براى تبيين، تنظيم وترتيب آثار و اخبار پيامبر اسلام و اهلبيت او (عليه و عليهم صلواتاللَّه) تلاش وكوشش كردند وهمچنين اميدواريم كه شايستگان و نيكان، ما را هم در دعاهاى خود شريك سازند تا خداوندمتعال از تقصيرات ما درگذرد. انّه كان غفّاراً.
والحمد للَّه ربّ العالمين
[1]همان، باب 100، ص 385، حديث 1.
[2]سوره توبه، آيه 105.
[3]وسائل الشيعه، ج 11، باب 101، ص 386، حديث 1.