اقسام عادتهاى ماهيانه
زنها از جهت عادت ماهيانه بر دو قسم هستند:
اوّل- كسانى كه عادت معيّنى دارند.[1]
دوّم- كسانى كه عادت معيّنى ندارند.
امّا قسم اوّل يعنى آنان كه داراى عادت هستند بر سه قسم مىباشند:
1- كسانى كه عادت وقتيه و عدديه دارند.
2- كسانى كه عادت عدديه دارند.
3- كسانى كه عادت وقتيه دارند.
امّا قسم دوّم يعنى آنان كه عادت معيّنى ندارند نيز بر سه قسم مىباشند:
1- مبتدئه.
2- مضطربه.
3- ناسيه.
هريك از اين اقسام ششگانه، احكام خاصّى دارند. تعريف هر كدام و احكام و فروع مسائل هر قسم را به ترتيب ذكر مىكنيم.
[1]- براساس پزشكى جديد، عادت ماهانه غالباً طبق حسابهاى قمرى نظم پيدا مىكند. دكتر كهن مىگويد: بدن زن در هر ماه قمرى يك تخمك پديد مىآورد كه با دقّت تمام مسير خود را طى مىكند. زن بالغ در هر 28 روز يك تخمك مىگذارد كه مقدارى معيّن از خون نيز همراه آن است و همين وظيفه بنام حيض يا عادت ماهانه شناخته مىشود. پس حيات جنسى زن در هر ماه قمرى داراى چهار مرحله است و هر مرحله يك هفته را در برمىگيرد. (حياتنا الجنسيه، ص 58)
زنانى كه عادت معيّنى دارند
حديث شريف:
1- سماعه مىگويد: از امام عليه السلام سؤال كردم درباره دختر باكرهاى كه براى بار اوّل حيض مىبيند... تا اينكه امام فرمود:
«فإذا اتّفق الشهران عدّة أيام سواء فتلك أيّامها»[1].
«اگر دو ماه پشت سرهم در روزهاى معيّن، خون ببيند، همان روزها عادت اوست.»
2- يونس از امام صادق عليه السلام در يك حديث طولانى روايت مىكند:
«فإن انقطع الدم لوقته في الشهر الأوّل، سواء حتّى توالى عليها حيضتان أو ثلاث فقد علم الآن أنّ ذلك قد صار لها وقتاً وخلقاً معروفاً»[2].
«اگر خون در همان وقتى كه در ماه اوّل قطع شده قطع شود و دو يا سه قاعدگى بهيك منوال باشد، او بايد بداند كه اينوقت، عادتاو شده است.»
احكام
كسانى كه عادت معيّنى دارند به سه دسته تقسيم مىشوند:
الف- كسى كه عادت وقتيّه دارد
زنى است كه حدّاقلّدو ماه پشتسرهم در وقت معيّنخون حيض ببيند مثلًا در دو ماه قمرى پشتسرهم در روز پنجم هر ماه
[1]- وسائل الشيعة ج 5، ص 545، باب 7، ابواب الحيض، حديث 1.
[2]- همان، حديث 2.
خون ديده باشد كه بدين ترتيب داراى عادت وقتيّه مىشود.
اين زن اگر عادت او منظّم شود، طبق عادت خود عمل مىكند امّا اگر قبل از ايّام عادت خود خون ببيند وتاايّام عادت ادامه يابد و مجموع آن از ده روز كمتر باشد، چنانچه خون در همه مدّت با يك صفت بوده وادامه حيض او تا همه اين مدّت احتمال برود، مجموع آن ايّام حيض حساب مىشود.
ب- كسى كه عادت عدديّه دارد
زنى است كه شماره روزهاى قاعدگى او در دو بار پشتسرهم به يك اندازه باشد ولى تاريخ ديدن آن دو خون يكى نباشد مثلًا در دو بار پشتسرهم، هفت روز خون ديده است ولى در بار اوّل از اوّل ماه و بار دوّم از وسط يا آخر ماه.
دارنده عادت عدديّه، چنانچه به تعداد روزهاى عادت خود خون ببيند، طبق عادت خود عمل مىكند ولى اگر بيشتر از روزهاى عادت خود خون ببيند و از ده روز تجاوز نكند، مجموع آن روزها نيز حيض محسوب مىشود.
دارنده عادت عدديّهاگر خونى ببيند كهمشخّصاتحيضرا نداشته باشد، در صورتيكه علامت ديگرى بر حيض بودن داشته باشد مثل تغيير حالات روحى و جسمى او و احتمال نداشتن منبع ديگر براى خون- مانند دمل، يا زخم ويا استحاضه- بايد آنرا حيضحسابكند.
امّا اگر همه نشانهها منتفى باشد و احتمال برود كه به خاطر بيمارى مزاجى استحاضه باشد يا از جهت زخم و مانند آن، خونريزى كرده
باشد، اقرب اين است كه او همچنان پاك مىباشد.
ج- كسى كه عادت وقتيّه و عدديّه دارد
زنى است كه دو ماه پشتسرهم در تاريخ معيّن حيض ببيند و شماره روزهاى حيض او هم در هر ماه يك اندازه باشد مثل اينكه دو ماه پشتسرهم از پنجم تا يازدهم ماه خون ببيند.
مسائل مربوط به اين قسم از زنان بشرح ذيل است:
1- اگر دارنده عادت وقتيّه و عدديّه، در وقت عادت خود خون ببيند ولى به اندازه شماره روزهاى عادتش نباشد بلكه يا بيشتر يا كمتر از آن باشد و بعداز قطع شدن خون، دوباره در غير وقت عادت خود، به تعداد روزهاى عادت خود خون ببيند، چنانچه خون اوّل با مشخّصات حيض بوده و پاكى واقع بين هر دو، ده روز يا بيشتر بوده باشد، هر دوى آنها حيض است. امّا اگر مدّت پاكى ده روز نباشد بلكه كمتر ازآن باشد، عادت وقتيّه بر غيرآن مقدّم داشته مىشود مگر اينكه از راه نشانههاى ديگر به خلاف آن يقين پيدا كند يعنى خون اوّل كه در وقت عادت بوده حيض حساب مىشود نه خون دوّم مگر اينكه بر خلاف آن يقين حاصل شود.
2- اگر دارنده عادت وقتيّه و عدديه، به اندازه شماره روزهاى عادتش خون ببيند ولى در وقت عادتش نباشد، چه قبلاز آن باشد يا بعداز آن، و در وقت عادتش و به اندازه روزهاى عادتش هم خون ببيند بايد روزهاى عادت وقتيه و عدديه خود را حيض قرار دهد و آن خون ديگر را استحاضه، مگر اينكه از علايم ديگر بفهمد كه عادتش
تغيير يافته است مثل اينكه خون در روزهاى عادت، مشخّصات حيض را نداشته باشد ولى خون ديگر واجد آن مشخّصات باشد وحالت عمومى او هم در ايّام عادت، طبيعى باشد ولى در ايام ديگر، حالات حائض را پيدا كند ويانشانههاى ديگرىكهدلالتكند عادت او تغيير يافته است، دراين صورت طبق همين نشانهها بايد عمل كند و خون روزهاى عادت قبلى خود را استحاضه قرار دهد.
در يك كلام اينكه: عادت هميشه يك نشانه شاخص براى متمايز نمودن خون حيض از ديگر خونهاست، ولى گاهى هم نمىتواند در مقابل ساير نشانهها اگر همگى بر خلاف آن باشد، مقاومت كند.
3- در صورتتعارض وقتوعدد نزد دارندهعادتوقتيه وعدديه، وقت مقدّم است. مثل اينكه در وقت عادتش، كمتر يا بيشتر از شماره روزهاى عادتش خون ببيند، سپس در غير وقت عادتش باز هم خون ببيند ولى بهاندازه شماره روزهاى عادت باشد، وقتمقدّم شمرده مىشود واو بايد خونى را كه در وقت عادت خود ديده، حيض قرار دهد.
چند مسأله:
1- دارنده عادت وقتيّه چه عادت عدديّه هم داشته باشد يا نه، به صرف ديدن خون در وقت عادت بايد عبادت را ترك كند و اگر به فاصله يك يا دو روز قبل يا بعداز تاريخ عادت، خون ببيند، معمولًا از عادت حساب مىشود مخصوصاً در صورتيكه مشخّصات خون و حالات زن نشان دهد كه اين عادت ماهيانه اوست كه جلو يا عقب افتاده است. همچنين گاهى قبلاز بيرون آمدن خون زياد، مايع زرد رنگى ديده مىشود كه آن هم از حيض است. زن نبايد
ضرورت اهمّيت دادن به ساير نشانههاىِ دالّ بر حيض را ناديده بگيرد.
زن هر زمان عقيده پيدا كند كهوارد عادت ماهيانه خود شده، بهصرف ديدن خون بايد نماز را ترك كند، ولى اگر به اعتقاد اينكه در حيض است، عبادات را ترك كند، سپس روشن شود كه اشتباه كرده است، واجباست قضاى عبادات ترك شده را بجا آورد وگناهى بر او نيست.
امّا كسى كه تنها عادت عدديّه دارد، عبادت را تنها وقتى با ديدن خون ترك مىكند كه مشخّصات خون حيض را داشته باشد.
2- چون خون حيض با ماههاى قمرى ارتباط دارد، وقت و شماره روزها (كه معمولًا عادت ناميده مىشود) علامت بسيار روشن براى حيض محسوب مىشود و اين علامت بر ساير علامتها مقدّم است.
ولى وقتى كه حالت زن اضطراب پيدا كند و عادتش را از دست بدهد، بايد به ساير نشانهها رجوع كند مثل مشخّصات خون وحالات روانىوجسمى ديگر كه غالباً همراه باحيض پيش مىآيد. براساس اين قاعده، حالات و صور گوناگون كسى را كه عادتش به هم خورده ذكر مىكنيم:
اوّل- اگر در طول ده روز، گاهى خون جارى شود و گاهى قطع گردد، چنانكه قبلًا نيز گفته شد، با ديدن خون در حال حيض است و بدون آن پاك است.
دوّم- اگر در روزهاى عادت و بعداز آن خون ببيند و از ده روز هم تجاوز كند، تنها ايّام عادت را حيض قرار دهد و بعداز آن پاك است، و
همچنين اگر يك يا دو روز قبل يا بعداز عادت خون ببيند و مجموع آن از ده روز تجاوز نكند، همه آن روزها حيض حساب مىشود زيرا عادت گاهى جلو و گاهى عقب مىافتد.
سوم- اگر در غير روزهاى عادت خون ببيند و از ده روز هم تجاوز كند، آن خونى را كه مشخّصات حيض دارد، حيض و آن خونى را كه آن مشخّصات را ندارد استحاضه قرار دهدواو مىتواندطبق نشانههاى مخصوص خود از قبيل وضعيّت و حالتش در ايام حيض، و يا طبق نظر كارشناسان و متخصّصان، عمل كند.
چهارم- اگر در غير روزهاى عادت و در دو مدّت مختلف با فاصله افتادن پاكى، خون ببيند پس اگر براى هر دو خون هيچ نشانه مشخّص كنندهاى نيابد، مىتواند هر كدام را كه بخواهد حيض و ديگرى را استحاضه قرار دهد، واوْلى اين است كه اوّلى را حيض قرار دهد.
البتّه همه اين حرفها در صورتى است كه بين هر دو خون ده روز فاصله نباشد و گرنه هر دو حيض محسوب مىشود.
3- از آنچه گذشت فهميديم خونى كه يك يا دو روز قبلاز وقت عادت ديده شود و مشخّصات حيض را نداشته باشد ولى بعد داراى آن مشخّصات شود، از حيض حساب مىشود در صورتيكه متّصل به حيض باشد و مجموع روزها هم از ده روز تجاوز نكند.
4- ملاك و معيار در عادت وقتيّه يا عدديّه، روزهاى ديدن خون است و نه ساعتها. مثلًا زنى كه هر ماه در روز هفتم خون مىبيند، اگر يكبار صبح و بار ديگر در ساعات ديگر يا در آخر روز خون ببيند، به عادت او ضررى نمىرساند واو صاحب عادت محسوب مىشود،
وهمچنين است نسبت به دارنده عادت عدديه زيرا اندازه حيض به ساعت حساب نمىشود بلكه با روز حساب مىگردد. پس روزى را كه خون ديده يك روز حساب مىشود چه در صبح آن ديده باشد يا ظهر يا شب.
5- زنى كه به صورت مستمرّ خون مىبيند ولىدر دو ماه پشتسرهم در روزهاى معيّن با مشخّصات حيض بوده است، مثل اينكه از اوّل تا پنجم ماه با مشخّصات حيض ولى در روزهاى بعداز آن با مشخّصات استحاضه خون ديده است، عادت او همان روزهايى استكهبامشخّصات حيض ديده است يعنى در مثال يادشده، عادت او از روز اوّل تا پنجم ماه مىباشد.
6- زنىكهعادتدارد مثلًا سه روز پياپى خون مىبيند، سپس براى سه روز قطع مىشود، سپس دوباره سه روز ديگر خون مىبيند، اگر اين ترتيب و حالت ادامه پيدا كند، عادت او همين خواهد بود، در روزهاى خون، حائض ودر غير آن پاك است (يعنى در سه روز اوّل حيض ودر سه روز دوّم پاك ودر سه روز سوّم بازهم حيض مىباشد).
7- اگر زن دو بار پشتسرهم بر خلاف عادت خود خون ببيند، عادت او چه وقتيّه باشد يا عدديّه بهم مىخورد، پس اگر دو بار پشتسرهم برخلاف عادت قبلى خود وبه يك صورتخونببيند چه از جهت وقت، يا عدد ويا هر دو، صاحب عادت جديد مىشود و اگر اصلًا به يك صورت خون نبيند، او مانند مضطربه خواهد بود كه عادت معيّنى ندارد.
8- اگر وقت يا شماره روزها فقط يكبار تغيير پيدا كند، عادت